Tật khúc xạ, đặc biệt là cận thị, đang trở thành vấn đề đáng quan tâm ở lứa tuổi học đường. Khám sàng lọc mắt định kỳ, điều chỉnh thói quen học tập và sinh hoạt, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và ngành Y tế sẽ góp phần phát hiện sớm bất thường về thị lực, giúp học sinh bảo vệ đôi mắt và phát triển toàn diện.
Phát hiện sớm, bảo vệ thị lực học đường
Trong giờ học tại lớp 6A, Trường THCS&THPT Hoành Mô, cô giáo Tô Thị Xuân thường xuyên quan sát, nhắc nhở học sinh giữ tư thế ngồi đúng, bảo đảm khoảng cách giữa mắt và sách vở. Theo cô, đây là những việc làm cần thiết để hình thành thói quen tốt, hạn chế các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực của học sinh.
Hiện cô Xuân đang chủ nhiệm lớp 6A với 36 học sinh, trong đó có 10 em bị cận thị. Thực tế này khiến cô càng chú trọng việc bố trí chỗ ngồi phù hợp, thường xuyên thay đổi vị trí ngồi cho học sinh mỗi tuần một lần để các em có điều kiện quan sát bảng tốt hơn. Cùng với đó, cô nhắc nhở các em ngồi học đúng tư thế, giữ khoảng cách mắt với vở khoảng 30cm và chủ động báo với giáo viên nếu gặp khó khăn khi nhìn chữ viết trên bảng.
Cô Tô Thị Xuân chia sẻ: “Trong lớp có khá nhiều học sinh bị cận thị nên tôi thường xuyên quan tâm đến vị trí ngồi và tư thế học tập của các em. Tôi cũng nhắc học sinh nếu không nhìn rõ chữ trên bảng cần báo ngay với giáo viên để được hỗ trợ. Bên cạnh đó, tôi phối hợp với phụ huynh theo dõi tình trạng mắt của con, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám”.
Cô giáo Tô Thị Xuân – chủ nhiệm lớp 6A dẫn học sinh tham gia khám sàng lọc mắt do CDC Quảng Ninh thực hiện tại trường học
Theo các chuyên gia y tế, cận thị là một trong những tật khúc xạ thường gặp ở học sinh. Nếu không được phát hiện và điều chỉnh phù hợp, tình trạng nhìn mờ có thể ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của trẻ. Đáng chú ý, trẻ có thể chưa nhận biết rõ sự thay đổi của thị lực hoặc ngại chia sẻ với người lớn, khiến việc phát hiện đôi khi bị chậm trễ.
Bởi vậy, khám mắt định kỳ và sàng lọc thị lực tại trường học có ý nghĩa quan trọng. Thông qua các hoạt động này, học sinh được kiểm tra thị lực, phát hiện dấu hiệu tật khúc xạ và một số bệnh lý về mắt, đồng thời được tư vấn cách chăm sóc, bảo vệ mắt. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được hướng dẫn khám chuyên sâu, đo kính hoặc chuyển đến cơ sở y tế phù hợp khi cần thiết.
Thực hiện kế hoạch khám tật khúc xạ học đường năm 2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Quảng Ninh tổ chức khám sàng lọc lồng ghép với hoạt động chăm sóc sức khỏe học sinh tại 4 trường thuộc phường Móng Cái 2, xã Hoành Mô và xã Ba Chẽ. Các trường gồm: THCS Móng Cái 2, THCS&THPT Hoành Mô, TH&THCS Nam Sơn và THCS Ba Chẽ. Đến nay, Trung tâm đã khám cho hơn 3.200 học sinh, góp phần nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm tật khúc xạ, tư vấn chỉnh kính và điều trị kịp thời các bệnh về mắt.
Bác sĩ CKI Nguyễn Đức Cao Sơn, Khoa Da liễu và Phòng chống mù lòa cộng đồng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Quảng Ninh, cho biết: “Kế hoạch khám sàng lọc tại trường học nhằm phát hiện sớm tật khúc xạ và các bệnh lý về mắt ở học sinh, kịp thời tư vấn, hướng dẫn đo kính, chỉnh kính hoặc điều trị phù hợp. Qua đó, nâng cao nhận thức của học sinh, phụ huynh và nhà trường về chăm sóc, bảo vệ thị lực, góp phần hạn chế ảnh hưởng của các bệnh về mắt đến học tập và sinh hoạt của trẻ”.
Bác sĩ CKI Nguyễn Đức Cao Sơn, Khoa Da liễu và Phòng chống mù lòa cộng đồng CDC Quảng Ninh kiểm tra mắt cho học sinh
Trong các buổi khám, cán bộ y tế thực hiện kiểm tra thị lực, khám mắt, đo khúc xạ và tư vấn theo tình trạng của từng học sinh. Kết quả khám được ghi nhận, thông báo để nhà trường và gia đình phối hợp theo dõi. Với những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu hoặc điều trị, học sinh được hướng dẫn đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện.
Đối với học sinh, việc trực tiếp được bác sĩ kiểm tra và tư vấn ngay tại trường cũng giúp các em hiểu hơn về tình trạng mắt của mình, từ đó hình thành ý thức tự chăm sóc sức khỏe.
Em Chíu Thị Thiên Vi, học sinh lớp 6A, Trường THCS&THPT Hoành Mô, chia sẻ: “Khi được khám tại trường, em được kiểm tra mắt và nghe bác sĩ tư vấn cách bảo vệ thị lực. Bác sĩ nhắc chúng em không nên xem điện thoại quá nhiều hoặc sử dụng trong thời gian dài, cần giữ tư thế ngồi học đúng và chú ý chăm sóc mắt. Em sẽ thực hiện theo hướng dẫn để bảo vệ đôi mắt của mình”.
Hình thành thói quen tốt để phòng bệnh về mắt
Bên cạnh khám sàng lọc, việc xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học có vai trò quan trọng trong chăm sóc và bảo vệ thị lực cho trẻ. Phụ huynh cần quan tâm đến những biểu hiện như trẻ thường xuyên nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn, đưa sách lại gần mặt, ngồi sát màn hình hoặc than phiền nhìn mờ, đau đầu, mỏi mắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được kiểm tra, không tự ý mua kính hoặc điều chỉnh độ kính cho trẻ.
Trong học tập, trẻ cần ngồi đúng tư thế, bảo đảm khoảng cách mắt với sách vở phù hợp, học tập ở nơi đủ ánh sáng và tránh đọc sách khi nằm hoặc khi đang di chuyển. Sau một thời gian học tập, đọc sách hay sử dụng thiết bị điện tử, trẻ nên nghỉ ngơi, nhìn ra xa để mắt được thư giãn. Gia đình cần kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại, máy tính bảng, hạn chế việc nhìn màn hình liên tục kéo dài; đồng thời khuyến khích trẻ tham gia hoạt động ngoài trời, vận động thể chất và duy trì chế độ dinh dưỡng đa dạng, cân đối.
Đặc biệt, phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ than nhìn mờ mới đưa đi khám. Khám mắt định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp phát hiện sớm những bất thường, kể cả khi trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng. Với học sinh đã được xác định mắc tật khúc xạ, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về sử dụng kính, tái khám và theo dõi thị lực.
CDC Quảng Ninh triển khai khám sàng lọc mắt cho học sinh tại trường THCS&THPT Hoành Mô
Về phía nhà trường, giáo viên cần quan tâm đến khả năng quan sát bảng của học sinh, bố trí chỗ ngồi phù hợp với tình trạng thị lực, duy trì điều kiện ánh sáng lớp học và phối hợp thông tin với phụ huynh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Công tác truyền thông về phòng, chống tật khúc xạ và các bệnh về mắt cũng cần được lồng ghép thường xuyên trong hoạt động giáo dục sức khỏe học đường.
Bảo vệ đôi mắt cho học sinh không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và chính các em. Từ những đợt khám sàng lọc tại trường học đến việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh mỗi ngày, sự quan tâm đúng lúc và hành động thiết thực sẽ giúp trẻ có cơ hội phát hiện sớm các vấn đề về mắt, bảo vệ thị lực và tự tin trong học tập, cuộc sống.
Hải Ninh, Thanh Nga – CDC Quảng Ninh
