Gan là cơ quan “thầm lặng”, thực hiện hàng trăm chức năng sống còn, nhưng lại rất ít khi biểu hiện triệu chứng rõ ràng khi bị tổn thương. Chính vì thế, xét nghiệm chức năng gan định kỳ là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe.

Gan quan trọng như thế nào?

Gan là cơ quan lớn nhất và đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể, giống như một “nhà máy hóa chất” làm việc không ngừng nghỉ. Mỗi ngày, gan tiếp nhận và chuyển hóa chất dinh dưỡng từ thức ăn, tạo ra năng lượng, tổng hợp protein thiết yếu và các yếu tố đông máu, đồng thời dự trữ vitamin, khoáng chất và đường dưới dạng glycogen. Không chỉ vậy, gan còn là “bộ lọc” giải độc chủ lực, loại bỏ rượu bia, thuốc và các chất độc hại ra khỏi máu, sản xuất mật để tiêu hóa chất béo và tham gia vào hệ miễn dịch giúp cơ thể chống lại vi khuẩn, virus.

Khi gan bị tổn thương kéo dài mà không được phát hiện, chức năng giải độc, chuyển hóa và bảo vệ cơ thể sẽ suy giảm nghiêm trọng, dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm như viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Các chỉ số thường gặp và ý nghĩa xét nghiệm chức năng gan

Xét nghiệm chức năng gan là một phần quan trọng trong chẩn đoán và theo dõi sức khỏe, giúp đánh giá tình trạng hoạt động của gan – cơ quan đảm nhiệm hơn 500 chức năng sống còn của cơ thể như chuyển hóa, thải độc, tạo mật, tổng hợp protein và yếu tố đông máu. Dựa trên các chỉ số sinh hóa trong máu, bác sĩ có thể phát hiện sớm các tổn thương gan dù bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng.

Một số chỉ số chức năng gan thường được bác sĩ chỉ định bao gồm:

• Alanine Transaminase (ALT/SGPT):
ALT là enzyme chủ yếu nằm trong tế bào gan. Khi gan bị tổn thương do viêm, nhiễm độc rượu, virus, thuốc hoặc gan nhiễm mỡ, tế bào gan sẽ giải phóng ALT vào máu, khiến chỉ số tăng cao. Đây là chỉ số nhạy nhất để phát hiện tổn thương gan cấp.

• Aspartate Transaminase (AST/SGOT):
Khác với ALT, AST phân bố rộng rãi ở nhiều cơ quan như gan, tim, cơ vân, thận. Vì vậy, tăng AST không chỉ phản ánh tổn thương gan mà còn có thể liên quan đến viêm cơ, nhồi máu cơ tim hoặc bệnh lý thận. Tuy nhiên, khi AST và ALT cùng tăng và ALT cao hơn AST, thường gợi ý tổn thương gan.

• Alkaline Phosphatase (ALP):
ALP xuất hiện nhiều ở gan, ống mật và mô xương. Khi ống mật bị tắc hoặc gan bị tổn thương, ALP có xu hướng tăng rõ rệt. Ngoài ra, ALP cao cũng gặp ở giai đoạn tăng trưởng xương hoặc các bệnh lý xương như loãng xương, ung thư xương.

• Gamma-Glutamyl Transferase (GGT):
GGT là enzyme nhạy trong đánh giá tình trạng tổn thương đường mật và gan. Tăng GGT thường gặp ở người uống nhiều rượu, bệnh gan mật hoặc khi sử dụng một số thuốc ảnh hưởng đến gan. Kết hợp GGT và ALP giúp xác định rõ tổn thương đường mật.

• Bilirubin:
Bilirubin là sản phẩm của quá trình phá hủy hồng cầu. Gan có nhiệm vụ chuyển hóa và đào thải bilirubin qua mật. Khi chức năng gan suy giảm hoặc có tắc nghẽn đường mật, bilirubin tăng cao dẫn đến vàng da, vàng mắt, ngứa da và nước tiểu sẫm màu.

• Albumin & Protein toàn phần:
Albumin là loại protein quan trọng do gan tổng hợp. Mức albumin thấp cảnh báo gan suy giảm khả năng tạo protein, thường gặp trong xơ gan, suy gan mạn. Protein toàn phần gồm albumin và globulin, giúp đánh giá tổng thể chức năng tạo protein của gan.

• Lactate Dehydrogenase (LDH):
LDH là enzyme không đặc hiệu, có mặt ở nhiều mô. Tăng LDH có thể đi kèm với tổn thương gan, nhưng cũng gặp trong thiếu máu tan máu, nhồi máu cơ tim hoặc bệnh lý cơ. Vì vậy, LDH được dùng để hỗ trợ chứ không chẩn đoán riêng lẻ.

• Thời gian Prothrombin (PT):
PT giúp đánh giá chức năng tổng hợp yếu tố đông máu của gan. Khi gan bị suy nặng, PT kéo dài, nguy cơ chảy máu tăng cao. Chỉ số này rất quan trọng trong đánh giá tiên lượng bệnh nhân gan mạn hoặc xơ gan.

Dựa trên kết quả các chỉ số trên, bác sĩ sẽ xác định gan có đang bị viêm, nhiễm độc, tắc mật, giảm chức năng hay tiến triển thành xơ gan hay không.

Khi nào nên thực hiện xét nghiệm chức năng gan?

Việc xét nghiệm chức năng gan nên được tiến hành trong những trường hợp:

• Khi có triệu chứng lâm sàng nghi ngờ bệnh lý gan như vàng da, vàng mắt, đau tức vùng hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu, ngứa da, chán ăn, mệt mỏi kéo dài.

• Khi có yếu tố nguy cơ cao như thường xuyên uống rượu bia, hút thuốc lá, thừa cân – béo phì, mắc tiểu đường, tăng huyết áp hoặc mỡ máu cao (hội chứng chuyển hóa).

• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh gan hoặc bản thân đã nhiễm viêm gan virus B, C.

• Khi đang sử dụng thuốc điều trị dài ngày, đặc biệt là thuốc kháng lao, thuốc giảm đau – kháng viêm, thuốc điều trị ung thư hoặc thuốc điều trị mạn tính có nguy cơ gây độc lên gan.

• Để theo dõi hiệu quả điều trị, phát hiện sớm tổn thương gan do thuốc, bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra định kỳ 3–6 tháng/lần.

Ai nên xét nghiệm chức năng gan?

Xét nghiệm chức năng gan cần thiết cho các nhóm đối tượng:

• Người uống rượu bia thường xuyên hoặc làm việc trong môi trường chứa hóa chất độc hại.

• Người mắc bệnh béo phì, đái tháo đường type 2, mỡ máu cao – nhóm nguy cơ cao bị gan nhiễm mỡ.

• Người có tiền sử viêm gan B, C hoặc gia đình có người mắc bệnh gan mạn tính.

• Người sử dụng thuốc dài ngày như nhóm NSAID, statin, thuốc kháng lao, thuốc điều trị ung thư.

• Người có triệu chứng bất thường như mệt mỏi, vàng da, sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn.

• Tất cả mọi người nên kiểm tra chức năng gan khi khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt từ 30–35 tuổi trở lên

Lợi ích của xét nghiệm định kỳ

Xét nghiệm chức năng gan định kỳ mang lại nhiều lợi ích:

• Phát hiện sớm bệnh gan ngay từ giai đoạn đầu khi chưa có triệu chứng, giúp điều trị hiệu quả hơn.

• Theo dõi đáp ứng điều trị, đặc biệt ở người đang sử dụng thuốc có nguy cơ gây độc cho gan.

• Đưa ra khuyến cáo kịp thời về chế độ ăn uống, sinh hoạt, hạn chế rượu bia và các thói quen gây hại cho gan.

• Ngăn ngừa biến chứng nặng như xơ gan, suy gan, ung thư gan – những bệnh lý có tỷ lệ tử vong cao và khó điều trị.

Lấy máu xét nghiệm – bước quan trọng để kiểm tra sức khỏe gan định kỳ

CDC Quảng Ninh – Địa chỉ xét nghiệm đáng tin cậy

Hiện nay, Phòng khám thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Quảng Ninh cung cấp dịch vụ xét nghiệm chức năng gan cho kết quả nhanh và chính xác, giúp đánh giá toàn diện tình trạng gan mật của bạn. Với hệ thống máy xét nghiệm hiện đại, đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm và quy trình lấy mẫu nhanh gọn, CDC Quảng Ninh mang đến sự yên tâm tuyệt đối cho người dân.

Dù bạn có triệu chứng bất thường hay hoàn toàn khỏe mạnh, việc chủ động kiểm tra chức năng gan định kỳ vẫn vô cùng quan trọng để phát hiện sớm tổn thương gan, bảo vệ sức khỏe lâu dài. Đừng chờ đến khi gan “lên tiếng” mới đi khám.

Thông tin liên hệ: Phòng khám Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Quảng Ninh (CDC Quảng Ninh)

📍 Địa chỉ: Tầng 1, 2 Tòa nhà CDC Quảng Ninh, phố Hải Phúc, phường Hạ Long, TP. Hạ Long.

📞 Điện thoại: 0363044066.

Bs. Phương Anh (CDC)