Không khí ẩm thấp và nhiệt độ chênh lệch giữa ngày – đêm khiến cơ thể con người dễ bị suy giảm sức đề kháng. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để nhiều loại virus, vi khuẩn phát triển và lây lan, làm gia tăng các bệnh truyền nhiễm. Mỗi năm, vào thời điểm thu – đông, nhiều cơ sở y tế ghi nhận sự gia tăng rõ rệt các bệnh về đường hô hấp, cúm mùa, viêm phổi, viêm não Nhật Bản và nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Vì vậy, việc chủ động phòng bệnh, đặc biệt là thông qua tiêm chủng vắc xin, là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

Các bệnh truyền nhiễm thường gặp mùa thu đông

Thời tiết lạnh kèm theo độ ẩm cao trong những tháng cuối năm tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh phát triển, khiến các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đường tiêu hóa và qua tiếp xúc trực tiếp dễ dàng bùng phát trong cộng đồng. Đây là giai đoạn mà sức đề kháng của cơ thể suy giảm do phải thích nghi với sự thay đổi đột ngột của môi trường, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh ở mọi lứa tuổi. Trong số đó, cúm mùa luôn nằm trong nhóm bệnh phổ biến nhất. Người mắc thường có các triệu chứng điển hình như sốt cao, ho khan, đau đầu, đau mỏi người và mệt lả. Nếu không được chăm sóc đúng cách, cúm mùa có thể nhanh chóng chuyển nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp – đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, người già và những người có bệnh nền.

Bên cạnh cúm, các bệnh viêm đường hô hấp cấp như viêm họng, viêm amidan, viêm phế quản cũng xuất hiện với tần suất cao hơn trong mùa lạnh. Trẻ em, đặc biệt là những trẻ đang đi học hoặc có thói quen sinh hoạt trong môi trường tập thể, rất dễ nhiễm bệnh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nhiều trường hợp nếu không được điều trị kịp thời có thể tiến triển thành viêm phổi – một bệnh lý nghiêm trọng với nguy cơ biến chứng lớn.

Ngoài ra, viêm phổi và viêm màng não do phế cầu khuẩn là những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể để lại nhiều di chứng nặng nề về thần kinh, thính giác, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí sớm. Viêm não Nhật Bản cũng là căn bệnh đáng lo ngại trong mùa này, thường gặp ở trẻ em với các biểu hiện như sốt cao liên tục, co giật, rối loạn tri giác; người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để điều trị.

Không chỉ vậy, các bệnh truyền nhiễm như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu, tay–chân–miệng hay sốt xuất huyết vẫn có thể xuất hiện rải rác hoặc bùng phát thành ổ dịch nếu điều kiện vệ sinh môi trường không đảm bảo. Những yếu tố như nhà cửa ẩm thấp, không khí tù túng, thói quen sinh hoạt thiếu vệ sinh hoặc không tiêm phòng đầy đủ khiến nguy cơ lây lan của các bệnh này tăng cao.

Những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mãn tính như tiểu đường, tim mạch, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn… và những người có hệ miễn dịch suy yếu. Khi cơ thể không kịp thích nghi với thời tiết lạnh hoặc phải tiếp xúc với môi trường đông đúc, các yếu tố gây bệnh có thể nhanh chóng xâm nhập, dẫn đến tình trạng bệnh nặng hơn so với người khỏe mạnh. Vì vậy, việc tăng cường chăm sóc sức khỏe, giữ ấm cơ thể, vệ sinh cá nhân và chủ động tiêm phòng trong mùa lạnh là hết sức cần thiết để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Trẻ em là những đối tượng có nguy cơ cao bị mắc bệnh truyền nhiễm khi thời tiết thay đổi

Cách phòng tránh các bệnh truyền nhiễm thường gặp trong mùa thu đông

Để chủ động phòng ngừa các bệnh thường gặp vào mùa thu – đông, mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. Trước hết, việc giữ gìn vệ sinh cá nhân và duy trì môi trường sống sạch sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi đi từ ngoài về, sau khi ho, hắt hơi hoặc trước khi ăn, sẽ giúp loại bỏ phần lớn tác nhân gây bệnh. Khi đến những nơi đông người, không gian kín như siêu thị, bệnh viện, trường học, phương tiện giao thông công cộng, việc đeo khẩu trang đúng cách là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để hạn chế lây nhiễm qua đường hô hấp. Đồng thời, mỗi người cần hình thành thói quen che miệng khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo để tránh phát tán giọt bắn chứa mầm bệnh ra môi trường.

Song song với vệ sinh cá nhân, chế độ dinh dưỡng khoa học và lối sống lành mạnh sẽ góp phần đáng kể trong việc tăng cường sức đề kháng tự nhiên của cơ thể. Người dân nên duy trì bữa ăn cân bằng, đầy đủ nhóm chất, kết hợp bổ sung các loại rau xanh, trái cây giàu vitamin C, A và E – những vi chất quan trọng giúp nâng cao miễn dịch, phòng chống bệnh tật. Uống đủ nước, hạn chế đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và rượu bia cũng giúp cơ thể khỏe mạnh hơn trong mùa lạnh. Thêm vào đó, ngủ đủ giấc và thực hiện các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, đạp xe hoặc tập thở đều đặn mỗi ngày không chỉ cải thiện tuần hoàn mà còn giúp tinh thần thoải mái, hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Việc giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh, đặc biệt là các vùng dễ mất nhiệt như cổ, ngực, bàn tay, bàn chân, cũng rất quan trọng. Khi phải di chuyển từ môi trường lạnh vào nơi ấm hoặc ngược lại, cần điều chỉnh trang phục và hạn chế sự thay đổi nhiệt độ quá đột ngột để tránh gây sốc nhiệt, khiến cơ thể dễ bị cảm lạnh hoặc nhiễm virus. Đồng thời, mọi người nên hạn chế tiếp xúc gần với những người đang mắc bệnh hô hấp, tránh dùng chung đồ cá nhân như khăn mặt, cốc nước, và thường xuyên mở cửa thông thoáng nhà cửa để không khí được lưu thông.

Ngoài các biện pháp trên, việc chủ động theo dõi sức khỏe bản thân cũng không kém phần quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt cao kéo dài, ho nhiều, đau tức ngực, khó thở, phát ban trên da, mệt mỏi hoặc đau đầu dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc về sử dụng hoặc xem nhẹ triệu chứng ban đầu, bởi nhiều bệnh truyền nhiễm diễn tiến nhanh và có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp đúng lúc. Chủ động chăm sóc bản thân, tuân thủ khuyến cáo của ngành y tế và giữ lối sống lành mạnh sẽ giúp mỗi người bảo vệ tốt sức khỏe trong mùa thu – đông, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng.

Một số biện pháp đơn giản phòng bệnh 

Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng như các cơ quan y tế trên toàn cầu khuyến cáo mạnh mẽ. Khi được tiêm vắc xin, cơ thể sẽ tiếp nhận một lượng kháng nguyên đã được làm yếu hoặc bất hoạt, từ đó kích thích hệ miễn dịch sản xuất ra các kháng thể đặc hiệu. Những kháng thể này có khả năng ghi nhớ tác nhân gây bệnh và bảo vệ cơ thể trong thời gian dài, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế tối đa các biến chứng nặng và nguy cơ tử vong. Đây chính là lý do tiêm chủng được xem là “lá chắn” quan trọng bảo vệ cộng đồng, đặc biệt trong thời điểm thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh dễ bùng phát như mùa thu – đông.

Trong mùa này, việc tăng cường tiêm các loại vắc xin phù hợp theo từng độ tuổi là vô cùng cần thiết. Trước hết, vắc xin cúm mùa là loại vắc xin phổ biến và cần được tiêm nhắc hằng năm, dành cho cả trẻ từ 6 tháng tuổi đến người trưởng thành. Những người có nguy cơ cao như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính về tim mạch, hô hấp hoặc tiểu đường càng cần phải tiêm sớm để giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng nếu nhiễm virus cúm. Bên cạnh đó, vắc xin phế cầu cũng đặc biệt quan trọng bởi phế cầu khuẩn là tác nhân gây ra nhiều bệnh nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết – những bệnh lý có khả năng tiến triển nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng.

Đối với trẻ em, vắc xin viêm não Nhật Bản đóng vai trò thiết yếu vì bệnh thường gặp ở lứa tuổi nhỏ và có tỷ lệ di chứng thần kinh rất cao nếu không được điều trị kịp thời. Trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên cần được tiêm đúng lịch để đảm bảo hình thành miễn dịch bền vững. Cùng với đó, vắc xin MMR (Sởi – Quai bị – Rubella) giúp phòng ngừa nhóm bệnh truyền nhiễm dễ lây lan qua không khí và tiếp xúc gần, thường bùng phát trong môi trường tập thể như trường học. Vắc xin thủy đậu cũng cần được chú trọng, bởi bệnh không chỉ gây khó chịu mà còn có thể dẫn tới nhiễm trùng da, để lại sẹo hoặc biến chứng nặng ở người lớn.

Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch không chỉ mang lại lợi ích cho từng cá nhân mà còn góp phần hình thành “hàng rào miễn dịch cộng đồng”. Khi một tỷ lệ lớn dân số được tiêm phòng, mầm bệnh sẽ khó lây lan, từ đó giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong xã hội và giúp bảo vệ những người chưa có khả năng tiêm chủng, như trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch.

Tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh (CDC Quảng Ninh), người dân có thể yên tâm tiếp cận đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh mùa thu – đông cho mọi độ tuổi. CDC Quảng Ninh luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tiêm chủng an toàn, bao gồm khám sàng lọc trước tiêm, theo dõi và chăm sóc sau tiêm theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế. Hệ thống bảo quản vắc xin được đầu tư hiện đại, đảm bảo duy trì nhiệt độ tiêu chuẩn theo chuỗi lạnh, giúp vắc xin giữ nguyên hiệu lực và an toàn khi sử dụng.

Không chỉ thực hiện công tác tiêm chủng, CDC Quảng Ninh còn tích cực tổ chức các hoạt động truyền thông, tuyên truyền tại cộng đồng, trường học, cơ quan, giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của tiêm phòng và tầm quan trọng của phòng bệnh chủ động. Trung tâm cũng triển khai lịch tiêm chủng linh hoạt, phù hợp với nhu cầu của người dân, hỗ trợ đăng ký thuận tiện, tránh bỏ sót hoặc tiêm muộn.

Mùa thu – đông mang theo nhiều nguy cơ bệnh tật, nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người hiểu đúng và hành động kịp thời. Từ những việc đơn giản như giữ gìn vệ sinh cá nhân, duy trì thói quen sống lành mạnh, giữ ấm cơ thể đến chủ động tiêm chủng đầy đủ – tất cả đều góp phần tạo nên “lá chắn” vững chắc, bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cả cộng đồng. Hãy bắt đầu từ hôm nay để phòng bệnh tốt hơn, sống an toàn hơn trong mùa lạnh.

Bs. Phương Anh (CDC)