Trong bối cảnh thời tiết chuyển lạnh, độ ẩm thay đổi thất thường tạo điều kiện cho virus cúm phát triển mạnh, các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh ghi nhận sự gia tăng những trường hợp biến chứng nặng sau cúm A, đặc biệt ở người có bệnh lý hô hấp mạn tính. Đây là nhóm bệnh nhân dễ bị suy hô hấp, diễn tiến nguy kịch nhanh nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời.
Tại Khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Bãi Cháy, thời gian gần đây đã tiếp nhận một số bệnh nhân bị viêm phổi nặng sau khi vừa điều trị khỏi cúm A. Trường hợp ông Lê Q.C (69 tuổi, phường Việt Hưng, TP. Hạ Long) là một ví dụ điển hình. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường và mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhiều năm. Sau khi được chẩn đoán cúm A và điều trị ổn định, ông C. bắt đầu xuất hiện tình trạng khó thở tăng, ho khạc đờm trắng đục, cơ thể mệt nhiều. Kết quả chụp X-quang ngực cho thấy hình ảnh tổn thương mờ rải rác hai bên phổi. Các bác sĩ nhanh chóng xác định bệnh nhân bị viêm phổi sau nhiễm cúm A kèm theo đợt cấp COPD – một biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng nếu tiến triển thành suy hô hấp cấp.
Không chỉ người lớn tuổi, ngay cả những người trẻ cũng không nằm ngoài nguy cơ biến chứng nếu đang mắc bệnh hô hấp mạn tính mà không được quản lý tốt. Bệnh nhân Vũ V.T (28 tuổi, phường Việt Hưng) là một trường hợp như vậy. Anh bị hen phế quản từ nhỏ nhưng thường xuyên bỏ dở điều trị. Sau bốn ngày điều trị cúm A và nhận kết quả âm tính, anh T. tưởng mình đã hoàn toàn hồi phục. Tuy nhiên, các triệu chứng ho đờm, khó thở và tức ngực lại bất ngờ xuất hiện trở lại. Chẩn đoán hình ảnh xác định tổn thương phổi hai bên, buộc anh phải được điều trị đồng thời viêm phổi và cơn hen cấp để tránh biến chứng nặng hơn.
Bác sĩ CKI Đào Hồng Ngự – Trưởng Khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Bãi Cháy thăm khám cho người bệnh hen phế quản mạn tính sau mắc cúm A
Các bác sĩ cho biết cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm A/H1N1, A/H3N2 và cúm B gây ra, lây truyền chủ yếu qua giọt bắn. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường diễn tiến nhẹ và tự khỏi sau 5–7 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và đặc biệt là những người mắc bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, COPD… lại dễ đối mặt với các biến chứng nặng. Khi cơ thể vốn đã suy giảm chức năng hô hấp, virus cúm dễ làm tổn thương niêm mạc đường thở, tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm, gây viêm phổi và suy hô hấp nhanh chóng.
Bác sĩ CKI Đào Hồng Ngự, Trưởng khoa Nội Hô hấp – Bệnh viện Bãi Cháy, cho biết: những bệnh nhân mắc COPD hoặc hen phế quản vốn đã có đường thở bị tổn thương, khả năng trao đổi khí thấp. Khi virus cúm tấn công, phản ứng viêm gia tăng mạnh mẽ khiến tình trạng phù nề đường thở trở nên nghiêm trọng hơn. Cùng lúc đó, vi khuẩn bội nhiễm sẽ dễ dàng nhân lên, gây ra các mảng tổn thương lan rộng trong phổi. Nếu không kịp thời can thiệp, người bệnh nhanh chóng tụt oxy máu, khó thở dữ dội và có thể rơi vào suy hô hấp cấp, thậm chí tử vong trong thời gian ngắn. Đây là lý do khiến các bác sĩ luôn khuyến cáo những người có bệnh hô hấp mạn tính phải đặc biệt cảnh giác khi mắc cúm.
Những dấu hiệu cảnh báo sớm biến chứng mà người dân cần lưu ý gồm: khó thở tăng dần theo từng ngày, ho đờm đổi màu vàng hoặc xanh, đau hoặc cảm giác nặng ngực khi hít vào sâu, nhịp thở nhanh, mệt mỏi bất thường hoặc sốt quay trở lại sau khi đã khỏi sốt. Đây là những biểu hiện cho thấy phổi đang bị viêm và có khả năng tổn thương lan rộng. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế giúp bác sĩ đánh giá chính xác mức độ bệnh và có hướng điều trị kịp thời.
Các chuyên gia khuyến cáo người mắc cúm, đặc biệt là người có bệnh nền hô hấp, không được chủ quan sau khi đã hết sốt hay có kết quả âm tính. Thời điểm 7–10 ngày sau mắc cúm là giai đoạn cần theo dõi sát nhất bởi các biến chứng thường khởi phát muộn, đôi khi âm thầm và dễ nhầm lẫn với triệu chứng thông thường. Việc kiểm soát tốt bệnh nền như duy trì thuốc theo đơn, tái khám đúng hẹn, không tự ý ngưng thuốc hen hoặc COPD sẽ giúp làm giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng.
Ngoài điều trị bằng thuốc, biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất đối với nhóm nguy cơ chính là tiêm vắc xin cúm hằng năm. Theo khuyến cáo, thời điểm tiêm tốt nhất là từ tháng 9 đến tháng 10 để cơ thể kịp tạo miễn dịch trước mùa dịch. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng vắc xin cúm giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh, giảm số ca phải nhập viện và giảm nguy cơ tử vong, đặc biệt ở người già, người mắc bệnh nền hay có hệ miễn dịch yếu.
Thực trạng hiện nay cho thấy nhiều người vẫn chủ quan, cho rằng cúm mùa chỉ là bệnh nhẹ. Nhiều trường hợp tự điều trị tại nhà, không tái khám đúng hẹn, dẫn đến bội nhiễm viêm phổi mà không hề hay biết. Trong bối cảnh virus cúm A đang lưu hành mạnh, các bác sĩ khuyến cáo người mắc bệnh hô hấp mạn tính cần duy trì lối sống phòng bệnh chủ động: đeo khẩu trang tại nơi đông người, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, giữ ấm cơ thể đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm, tăng cường dinh dưỡng, ngủ đủ giấc và vệ sinh nhà cửa, không gian sống thật thông thoáng. Khi có người thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu mắc bệnh đường hô hấp, nên hạn chế tiếp xúc gần để tránh lây nhiễm.
Người mắc các bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản, COPD, viêm phế quản mạn… cần đặc biệt cảnh giác với biến chứng viêm phổi sau cúm A bởi chức năng phổi vốn suy giảm khiến họ dễ bội nhiễm vi khuẩn và tiến triển suy hô hấp nhanh hơn người bình thường. Để phòng bệnh, việc tiêm vắc xin cúm hằng năm là biện pháp quan trọng nhất, giúp giảm tỷ lệ mắc cúm và hạn chế đáng kể biến chứng nặng. Bên cạnh đó, người bệnh phải duy trì kiểm soát tốt bệnh nền bằng cách dùng thuốc đều đặn theo hướng dẫn, không tự ý ngừng thuốc, tránh khói bụi và tái khám định kỳ để theo dõi chức năng hô hấp. Khi mắc cúm A, giai đoạn 7–10 ngày sau khi hết sốt là thời điểm dễ xuất hiện viêm phổi muộn, vì vậy người bệnh cần theo dõi sát các dấu hiệu như khó thở tăng, ho đờm đổi màu, đau ngực, sốt trở lại hoặc mệt mỏi nhiều hơn.
Việc bảo vệ đường hô hấp hằng ngày cũng rất quan trọng: đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay thường xuyên, giữ ấm cơ thể, uống đủ nước và hạn chế tiếp xúc với môi trường lạnh. Người bệnh cũng không nên tự ý dùng kháng sinh hoặc các loại thuốc không có chỉ định vì có thể khiến tình trạng bệnh phức tạp hơn. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc nặng lên, cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời, tránh để viêm phổi tiến triển gây suy hô hấp nguy hiểm. Chủ động phòng bệnh và theo dõi kỹ sau cúm là cách tốt nhất để bảo vệ người mắc bệnh hô hấp mạn tính khỏi các biến chứng đe dọa tính mạng.
Sự chủ động của mỗi người dân – từ việc chăm sóc sức khỏe cá nhân, phòng bệnh đến theo dõi các dấu hiệu bất thường – kết hợp với sự hỗ trợ của hệ thống y tế sẽ góp phần quan trọng trong việc giảm tỷ lệ biến chứng viêm phổi sau cúm A, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng cho ngành y tế trong mùa dịch năm nay.
Công Sơn CDC
