Trong những năm gần đây, vấn đề dinh dưỡng cho trẻ nhỏ ngày càng được quan tâm đúng mức, khi ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những năm đầu đời đóng vai trò quyết định đối với sức khỏe, trí tuệ và tương lai của mỗi đứa trẻ. Dinh dưỡng không chỉ đơn thuần là cung cấp thức ăn, mà là một khoản đầu tư quan trọng, bền vững và mang ý nghĩa dài lâu. Chính vì vậy, các chuyên gia nhi khoa và sức khỏe cộng đồng đều nhấn mạnh: đầu tư cho dinh dưỡng sớm chính là đầu tư bền vững nhất cho tương lai trẻ em.

1000 ngày đầu đời – giai đoạn “vàng” không thể để lỡ

Theo ThS.BSNT. Nguyễn Thị Trang, Phó khoa phụ trách Khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt, mang tính quyết định đối với sự phát triển toàn diện của trẻ ngay từ những năm đầu đời. Đây là giai đoạn “vàng”, đặc biệt là 1.000 ngày đầu tiên từ khi thụ thai đến 2 tuổi, khi cơ thể và não bộ của trẻ phát triển với tốc độ vượt bậc. Mọi thiếu hụt dinh dưỡng trong thời kỳ này có thể để lại hậu quả lâu dài, thậm chí không thể phục hồi.

Dinh dưỡng đầy đủ giúp trẻ tăng trưởng chiều cao, cân nặng đạt chuẩn, phát triển toàn diện thể lực; đồng thời cung cấp các dưỡng chất quan trọng như DHA, sắt, kẽm, iod… hỗ trợ phát triển trí não, hình thành tư duy và cảm xúc sớm.

Ngoài ra, chế độ ăn cân đối còn giúp tăng cường miễn dịch tự nhiên, phòng ngừa các bệnh nhiễm khuẩn như tiêu chảy, viêm hô hấp và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, béo phì sau này. Có thể nói, đầu tư cho dinh dưỡng sớm chính là đầu tư bền vững nhất cho tương lai của trẻ.

Dinh dưỡng sớm quyết định tầm vóc và trí tuệ

Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ và hợp lý không chỉ giúp trẻ tăng trưởng đạt chuẩn mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển trí não. Những dưỡng chất như DHA, ARA, choline, iod, sắt, kẽm… có vai trò thiết yếu trong việc hình thành và hoàn thiện hệ thần kinh. Trẻ được nuôi dưỡng tốt ngay từ sớm thường có khả năng học tập tốt hơn, phản xạ nhanh hơn và có kỹ năng xã hội phát triển sớm hơn so với trẻ thiếu dinh dưỡng.

Không chỉ vậy, dinh dưỡng sớm cũng được chứng minh có tác động lâu dài đến sức khỏe trong tương lai. Một chế độ dinh dưỡng khoa học từ nhỏ giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây như béo phì, tiểu đường, tim mạch khi trưởng thành. Điều này cho thấy đầu tư vào dinh dưỡng trẻ em mang lại lợi ích bền vững, kéo dài đến tuổi trưởng thành và cả cuộc đời.

Nuôi con bằng sữa mẹ – bước khởi đầu quan trọng

ThS.BSNT. Nguyễn Thị Trang: Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng lý tưởng nhất và được ví như “liều vắc-xin đầu đời” quý giá cho trẻ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo: Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, không cần thêm bất kỳ loại thức ăn hay nước uống nào khác; Tiếp tục bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn, kết hợp với ăn bổ sung hợp lý.

Sữa mẹ cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất cùng kháng thể giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ dị ứng, béo phì.

Trong trường hợp mẹ ít hoặc không đủ sữa, cần được tư vấn kỹ về cách kích sữa đúng, chế độ nghỉ ngơi và dinh dưỡng hợp lý. Nếu vẫn không đủ, có thể bổ sung sữa công thức đạt tiêu chuẩn, phù hợp độ tuổi và được bác sĩ hướng dẫn, theo dõi để đảm bảo trẻ không bị thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn phát triển quan trọng này.

Dinh dưỡng là chìa khóa cho trẻ phát triển.

Ăn dặm đúng cách – nền móng của thói quen ăn uống lành mạnh

Giai đoạn ăn dặm là bước chuyển tiếp vô cùng quan trọng, đánh dấu thời điểm trẻ bắt đầu khám phá thế giới thực phẩm ngoài sữa mẹ và hình thành nền tảng cho thói quen ăn uống suốt đời. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh do thiếu kiến thức hoặc chịu ảnh hưởng từ kinh nghiệm truyền miệng đã cho trẻ ăn dặm quá sớm trước khi hệ tiêu hóa hoàn thiện, hoặc quá muộn khiến trẻ thiếu năng lượng và vi chất quan trọng. Một số trẻ còn được cho ăn những loại thức ăn không phù hợp với độ tuổi, thiếu sự cân đối giữa các nhóm chất, dẫn đến rối loạn tiêu hóa, táo bón, chậm tăng cân hoặc thậm chí suy dinh dưỡng tiềm ẩn.

Việc cho trẻ ăn dặm đúng thời điểm, đúng kết cấu và đúng nhu cầu là yếu tố then chốt. Trẻ cần được cung cấp đầy đủ bốn nhóm dưỡng chất gồm chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin và khoáng chất để thúc đẩy quá trình tăng trưởng và hoàn thiện chức năng não bộ. Việc xây dựng bữa ăn phong phú từ thực phẩm tự nhiên, tươi sạch, hạn chế đồ chế biến sẵn, không nêm gia vị và tuyệt đối không ép ăn sẽ giúp trẻ hình thành hứng thú với thức ăn, ăn uống chủ động hơn và phát triển khả năng tự điều chỉnh nhu cầu. Những thói quen tốt này nếu được duy trì từ sớm sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho một lối sống lành mạnh khi trẻ lớn lên.

Gia đình – nền tảng quan trọng nhất trong chăm sóc dinh dưỡng

Dinh dưỡng sớm không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà là trách nhiệm trực tiếp của từng gia đình – nơi trẻ được chăm sóc hằng ngày. Cha mẹ cần được trang bị kiến thức chuẩn xác từ các nguồn chuyên môn, biết cách theo dõi chỉ số tăng trưởng của trẻ, nhận biết các dấu hiệu bất thường và chủ động đưa trẻ đi khám định kỳ. Sự chủ động này giúp phát hiện sớm tình trạng thiếu vi chất, suy dinh dưỡng hoặc rối loạn tăng trưởng để can thiệp kịp thời, tránh ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và trí tuệ của trẻ.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn thực phẩm an toàn, vệ sinh, cân đối khẩu phần ăn, xây dựng nếp sinh hoạt điều độ và tạo môi trường sống lành mạnh cho trẻ là những yếu tố quan trọng không kém. Sự quan tâm đúng mực của gia đình còn giúp trẻ hình thành mối quan hệ tích cực với thức ăn, tránh tình trạng biếng ăn tâm lý, đồng thời tạo nên sự gắn kết trong các bữa ăn gia đình – điều có giá trị lớn đối với sự phát triển cảm xúc và xã hội của trẻ.

Đầu tư cho dinh dưỡng – đầu tư cho tương lai xã hội

Một quốc gia có trẻ em khỏe mạnh chính là nền tảng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai. Trẻ được nuôi dưỡng đúng cách sẽ phát triển thể chất tốt hơn, trí tuệ nhanh nhạy hơn và có khả năng học tập, sáng tạo, lao động hiệu quả khi trưởng thành. Ngược lại, tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu vi chất trong những năm đầu đời có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng tư duy, thành tích học tập và năng suất lao động sau này, từ đó tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Đầu tư vào dinh dưỡng trẻ em là khoản đầu tư có lợi ích lớn nhất và bền vững nhất. Mỗi đồng chi cho chăm sóc dinh dưỡng sớm có thể giúp tiết kiệm nhiều lần chi phí điều trị bệnh tật, hồi phục sức khỏe hoặc khắc phục những rối loạn tăng trưởng ở giai đoạn sau. Đây cũng là cách để đảm bảo một thế hệ tương lai khỏe mạnh, thông minh và đủ năng lực đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội. Khi gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế cùng chung tay nâng cao nhận thức, dinh dưỡng cho trẻ em sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng dài lâu của đất nước.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh