Tiểu đường hiện là một trong những bệnh mạn tính phổ biến và gây nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe người bệnh. Bên cạnh những tổn thương đã được biết đến như biến chứng tim mạch, thận và thần kinh, tiểu đường còn âm thầm tấn công đôi mắt — cơ quan vốn rất nhạy cảm và dễ bị tổn thương. Theo các chuyên gia nhãn khoa, người mắc tiểu đường có nguy cơ rất cao gặp các bệnh lý về mắt, thậm chí có thể mất thị lực nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Vì vậy, việc chủ động phòng tránh biến chứng mắt giữ vai trò then chốt.

Tiểu đường – nguy cơ thầm lặng đối với đôi mắt

Mức đường huyết cao kéo dài sẽ gây hại cho các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng mắt. Những mạch máu này trở nên yếu, dễ rò rỉ, dẫn đến phù nề hoặc xuất huyết. Khi tình trạng này diễn ra lâu ngày, người bệnh có thể đối mặt với hàng loạt bệnh lý mắt nghiêm trọng.

Biến chứng thường gặp nhất là bệnh võng mạc đái tháo đường. Các mạch máu của võng mạc bị tổn thương dần dần khiến thị lực suy giảm, hình ảnh nhìn trở nên mờ, thậm chí có thể dẫn đến mù lòa nếu không được can thiệp kịp thời. Đây cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người trưởng thành.

Ngoài ra, người tiểu đường còn dễ mắc các vấn đề khác như đục thủy tinh thể do sự thay đổi cấu trúc protein trong thủy tinh thể; tăng nhãn áp khiến dây thần kinh thị giác tổn thương; hoặc phù hoàng điểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn trung tâm. Những bệnh lý này tiến triển âm thầm, không gây đau nên nhiều bệnh nhân thường chủ quan.

Vì sao mắt người tiểu đường dễ bị tổn thương?

Tổn thương mắt ở người tiểu đường hình thành từ nhiều nguyên nhân kết hợp. Đường huyết cao kéo dài là yếu tố quan trọng nhất, làm hỏng các mạch máu nuôi dưỡng võng mạc. Huyết áp và mỡ máu tăng — vốn là các tình trạng thường đi kèm tiểu đường — khiến tổn thương ngày càng trầm trọng.

Ngoài ra, đường huyết không ổn định còn gây tổn thương thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết của mắt; đồng thời làm gia tăng phản ứng viêm trong cơ thể, tác động tiêu cực đến cấu trúc nhãn cầu. Tất cả những yếu tố này khiến đôi mắt trở thành “điểm yếu” của người bệnh tiểu đường.

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Mặc dù nhiều biến chứng mắt tiến triển rất âm thầm, người bệnh vẫn có thể để ý đến một số thay đổi bất thường như thị lực mờ dần, xuất hiện các đốm đen hoặc “ruồi bay”, nhìn đôi, khó quan sát trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc mất thị lực đột ngột. Nếu gặp những triệu chứng này, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Người bệnh tiểu đường có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể cao gấp đôi người bình thường.

Cách phòng ngừa biến chứng mắt ở người tiểu đường

Theo các chuyên gia nhãn khoa và nội tiết, phần lớn biến chứng mắt do tiểu đường hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người bệnh chủ động kiểm soát tốt sức khỏe của mình ngay từ đầu. Đường huyết cao kéo dài làm tổn thương hệ thống mao mạch nuôi dưỡng võng mạc, gây ra bệnh võng mạc đái tháo đường — nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mù lòa ở người trong độ tuổi lao động. Vì vậy, việc giữ lượng đường huyết ổn định ở ngưỡng mục tiêu là nhiệm vụ quan trọng nhất. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, không tự ý bỏ thuốc, không thay đổi liều dùng đột ngột và duy trì chế độ ăn uống khoa học: hạn chế tinh bột nhanh, tăng cường rau xanh, chọn chất béo lành mạnh và chia nhỏ bữa ăn để tránh tăng đường huyết sau ăn.

Bên cạnh kiểm soát đường huyết, việc duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày, và kiểm soát tốt huyết áp, mỡ máu sẽ giúp giảm đáng kể tốc độ tổn thương mạch máu. Tăng huyết áp và rối loạn lipid máu là hai yếu tố nguy cơ quan trọng thúc đẩy biến chứng mắt diễn tiến nhanh hơn, khiến điều trị trở nên khó khăn hơn về sau. Người bệnh cũng cần tránh xa thuốc lá và hạn chế rượu bia, bởi nicotine và cồn có thể gây co mạch, làm giảm lượng máu nuôi dưỡng mắt, đồng thời khiến đường huyết khó kiểm soát ổn định.

Một biện pháp then chốt khác mà người bệnh tuyệt đối không nên bỏ qua là khám mắt định kỳ. Ngay cả khi thị lực vẫn bình thường, người tiểu đường vẫn được khuyến cáo kiểm tra mắt ít nhất 1 lần mỗi năm, hoặc nhiều hơn nếu bác sĩ chỉ định. Thông qua các xét nghiệm chuyên sâu như chụp đáy mắt, soi đáy mắt, đo nhãn áp, kiểm tra võng mạc hay OCT, bác sĩ có thể phát hiện sớm những bất thường nhỏ nhất — thời điểm điều trị mang lại hiệu quả tối ưu, hạn chế tối đa nguy cơ mất thị lực.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên chủ động bảo vệ đôi mắt của mình: đeo kính râm khi trời nắng gắt, hạn chế tiếp xúc màn hình máy tính và điện thoại trong thời gian dài, đảm bảo ánh sáng đầy đủ khi làm việc, ngủ đủ giấc và giữ vệ sinh mắt sạch sẽ. Khi mắt bị khô, đỏ hoặc kích ứng, không nên dụi mắt mà cần nhỏ nước mắt nhân tạo hoặc đến khám chuyên khoa để được tư vấn.

Phát hiện sớm – chìa khóa bảo vệ thị lực

Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trường hợp mất thị lực vĩnh viễn vì bệnh võng mạc đái tháo đường không được phát hiện kịp thời. Trong giai đoạn đầu, bệnh tiến triển rất âm thầm, không gây đau, không làm giảm thị lực nên người bệnh dễ chủ quan. Khi xuất hiện triệu chứng như nhìn mờ, nhìn thấy đốm đen, chớp sáng, méo hình… thì tổn thương đã nặng và khả năng điều trị phục hồi rất hạn chế.

Trong khi đó, nếu được phát hiện sớm, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát bằng nhiều phương pháp hiện đại như laser quang đông, tiêm thuốc nội nhãn chống tăng sinh hoặc phẫu thuật cắt dịch kính đối với trường hợp nặng. Nhờ đó, thị lực có thể được bảo tồn, ngăn ngừa nguy cơ mù lòa. Tuy nhiên, tất cả chỉ phát huy hiệu quả khi người bệnh chủ động đi khám ngay từ khi chưa có triệu chứng.

Phát hiện sớm – chìa khóa bảo vệ thị lực

Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trường hợp mất thị lực vĩnh viễn vì bệnh võng mạc đái tháo đường không được phát hiện kịp thời. Trong giai đoạn đầu, bệnh tiến triển rất âm thầm, không gây đau, không làm giảm thị lực nên người bệnh dễ chủ quan. Khi xuất hiện triệu chứng như nhìn mờ, nhìn thấy đốm đen, chớp sáng, méo hình… thì tổn thương đã nặng và khả năng điều trị phục hồi rất hạn chế.

Trong khi đó, nếu được phát hiện sớm, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát bằng nhiều phương pháp hiện đại như laser quang đông, tiêm thuốc nội nhãn chống tăng sinh hoặc phẫu thuật cắt dịch kính đối với trường hợp nặng. Nhờ đó, thị lực có thể được bảo tồn, ngăn ngừa nguy cơ mù lòa. Tuy nhiên, tất cả chỉ phát huy hiệu quả khi người bệnh chủ động đi khám ngay từ khi chưa có triệu chứng.

Thông điệp dành cho người bệnh tiểu đường

Biến chứng mắt không phải là “án tử” bắt buộc xảy ra ở người bị tiểu đường. Thực tế, phần lớn người bệnh có thể giữ được thị lực đến cuối đời nếu duy trì:

• Chế độ ăn uống, sinh hoạt khoa học

• Kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu trong ngưỡng an toàn

• Khám mắt định kỳ theo khuyến cáo

• Điều trị ngay khi phát hiện bất thường

Đôi mắt là tài sản vô giá, giúp chúng ta kết nối với thế giới và duy trì chất lượng cuộc sống. Sự chủ quan trong một khoảnh khắc có thể dẫn đến những mất mát không thể bù đắp. Vì thế, mỗi người bệnh tiểu đường hãy xem việc chăm sóc thị lực như một phần tất yếu trong hành trình điều trị bệnh.

Chủ động phòng ngừa – khám sớm – điều trị đúng cách chính là chìa khóa giúp người tiểu đường bảo vệ đôi mắt sáng khỏe, sống trọn vẹn và tận hưởng cuộc sống dài lâu hơn.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh