Các bệnh lý đường hô hấp – từ lao phổi, viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đến ung thư phổi – vẫn đang là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Điểm chung của nhóm bệnh này là thường khởi phát với những triệu chứng mơ hồ như ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực, sốt hoặc mệt mỏi, rất dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường. Vì vậy, việc phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác đóng vai trò quyết định trong điều trị, ngăn biến chứng và giảm tử vong.
Trong bối cảnh đó, sự phát triển của các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử và chẩn đoán hình ảnh hiện đại đã tạo ra bước tiến quan trọng trong công tác phát hiện bệnh. Tại Quảng Ninh, Bệnh viện Phổi tỉnh là một trong những đơn vị tiên phong triển khai nhiều kỹ thuật mới, rút ngắn thời gian chẩn đoán từ vài tuần xuống chỉ còn vài giờ.
GeneXpert: thay đổi cuộc chơi trong chẩn đoán lao
Trước đây, việc phát hiện vi khuẩn lao chủ yếu dựa vào nuôi cấy hoặc soi đờm, khiến bệnh nhân phải chờ đợi nhiều tuần và dễ bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị. Hiện nay, hệ thống GeneXpert cho phép phát hiện vi khuẩn lao – kể cả chủng kháng thuốc – chỉ trong khoảng hai giờ.
Kỹ thuật viên Vũ Thị Vân Anh, Khoa Xét nghiệm, cho biết hệ thống xét nghiệm của bệnh viện đã được chuẩn hóa mạnh mẽ trong những năm gần đây:
“Chúng tôi được trang bị đầy đủ kính hiển vi quang học, huỳnh quang để thực hiện xét nghiệm AFB trực tiếp – một phương pháp nhanh và rẻ giúp phát hiện vi khuẩn lao trong mẫu bệnh phẩm. Bên cạnh đó là các xét nghiệm chuyên sâu như nuôi cấy lỏng Mergit, xét nghiệm kháng sinh đồ lao và đặc biệt là hệ thống GeneXpert. Nhờ vậy, việc phát hiện lao và lao kháng thuốc được rút ngắn đáng kể.”
Ngoài ra, bệnh viện còn triển khai xét nghiệm Quantiferon (ELISA tự động) để phát hiện lao tiềm ẩn, giúp tầm soát hiệu quả ở những nhóm nguy cơ cao – một trong những hướng dự phòng quan trọng nhất hiện nay.
PCR – vũ khí mạnh trong phát hiện virus đường hô hấp
Song song với chẩn đoán lao, kỹ thuật PCR thời gian thực giúp phát hiện nhanh các virus hô hấp như cúm A/B, RSV, Adenovirus hay SARS-CoV-2 với độ nhạy cao. Từ một mẫu bệnh phẩm nhỏ, bác sĩ có thể xác định chính xác nguồn bệnh, tránh nhầm lẫn với viêm phổi do vi khuẩn hoặc các bệnh phổi mạn tính.
Việc phát hiện đúng nguyên nhân giúp điều chỉnh phác đồ kịp thời, hạn chế tình trạng lạm dụng kháng sinh – vốn là vấn đề phổ biến trong điều trị bệnh hô hấp.
Hệ thống xét nghiệm vi khuẩn lao hiện đại tại Bệnh viện Phổi Quảng Ninh
CT ngực độ phân giải cao – nhìn sâu vào tổn thương vi thể
Nếu xét nghiệm sinh học phân tử giúp xác định tác nhân gây bệnh, thì hình ảnh học hiện đại lại giúp đánh giá mức độ tổn thương trong phổi một cách chính xác.
Bác sĩ Đỗ Thị Băng Ngân, Khoa Nội 1, cho biết bệnh viện đã được trang bị hệ thống CT 128 lát cắt và CT ngực độ phân giải cao (HRCT) – công cụ đặc biệt quan trọng với bệnh lý phổi:
“HRCT giúp phát hiện những tổn thương mà X-quang không thể nhìn thấy, như các đám mờ nhỏ, tổn thương kẽ phổi, dấu hiệu điển hình của lao hay xơ phổi. Đây cũng là phương tiện quan trọng để phát hiện sớm ung thư phổi và các bệnh hiếm gặp.”
Ngoài ra, các kỹ thuật nội soi phế quản, sinh thiết phế quản – màng phổi cũng giúp lấy mẫu mô ở các vị trí sâu, phục vụ chẩn đoán những ca khó.
Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào tuân thủ phác đồ
Trong điều trị lao, sự phối hợp giữa kỹ thuật hiện đại và tuân thủ điều trị của người bệnh là hai yếu tố quan trọng nhất. Nhiều bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Phổi Quảng Ninh chia sẻ tình trạng cải thiện tích cực sau thời gian ngắn.
Anh Nguyễn Anh Trọng, bệnh nhân điều trị lao phối hợp viêm phổi, cho biết:
“Tôi được bác sĩ hướng dẫn uống thuốc đúng giờ, đúng liệu trình. Nhờ vậy triệu chứng giảm nhanh, sức khỏe cải thiện rõ rệt.”
Một bệnh nhân khác, ông Phạm Văn Hiến (Quảng Yên), chia sẻ:
“Khi vào viện tôi khó thở nhiều. Sau hai tuần điều trị theo đúng phác đồ, tình trạng khó thở giảm đáng kể. Tôi luôn cố gắng tuân thủ điều trị để sớm hồi phục.”
Những trường hợp này là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc phát hiện sớm và tuân thủ điều trị.
Gánh nặng bệnh phổi và lời cảnh báo từ chuyên gia
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận khoảng 10 triệu ca lao mới. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng lao cao nhất. Tại Quảng Ninh, tỷ lệ mắc COPD cũng tăng nhanh do đặc thù lao động mỏ, môi trường ô nhiễm và tỷ lệ hút thuốc cao.
Dù vậy, nhiều người dân vẫn có tâm lý chủ quan với các triệu chứng ho kéo dài, khó thở hoặc mệt mỏi – dẫn đến chẩn đoán muộn, làm giảm hiệu quả điều trị.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần đi kiểm tra khi có những dấu hiệu như ho hơn 2 tuần, sút cân không rõ nguyên nhân, sốt âm ỉ, đau tức ngực hoặc khó thở kéo dài. Đồng thời, không tự ý dùng kháng sinh, hạn chế tiếp xúc khói thuốc và nên tầm soát định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ.
Công nghệ hiện đại – “cánh tay nối dài” trong bảo vệ lá phổi
Việc đầu tư các kỹ thuật sinh học phân tử, CT hiện đại và nội soi chuyên sâu tại Bệnh viện Phổi Quảng Ninh cho thấy nỗ lực nâng cao chất lượng y tế tuyến tỉnh, giúp người dân tiếp cận dịch vụ chẩn đoán – điều trị chuẩn quốc gia ngay tại địa phương.
Từ việc phát hiện vi khuẩn lao chỉ trong vài giờ, đến khả năng nhìn rõ các tổn thương ở mức vi thể, những tiến bộ này không chỉ cứu sống nhiều bệnh nhân mà còn giảm đáng kể thời gian điều trị, gánh nặng kinh tế và nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Trong bối cảnh bệnh lý hô hấp ngày càng phức tạp, sự chủ động của người dân kết hợp với việc áp dụng công nghệ y học tiên tiến chính là chìa khóa để “lá phổi khỏe – cuộc sống khỏe”.
Quỳnh Trang (CDC QN)
