Suy thận mạn là bệnh lý tiến triển âm thầm, kéo dài nhiều năm và ngày càng phổ biến, nhất là ở người mắc tăng huyết áp, tiểu đường. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách là yếu tố then chốt giúp người bệnh sống khỏe và lâu dài. Hiện cả nước có trên 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, trong đó nhiều người phải lọc máu hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Riêng tại Quảng Ninh, đã có gần 1.000 bệnh nhân đang điều trị.

Làm sao để phát hiện bệnh sớm và điều trị đúng cách? Những thắc mắc này sẽ được giải đáp trong bài phỏng vấn với Bác sĩ CKI Nguyễn Mạnh Tuấn – Phó Trưởng khoa Nội tổng hợp, Trưởng Đơn vị Thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh.

PV: Xin chào bác sĩ Nguyễn Mạnh Tuấn! Thưa bác sĩ, suy thận mạn là gì? Và bác sĩ có thể phân tích rõ hơn nguyên nhân phổ biến nhất diễn đến tình trạng bệnh lý này?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Bệnh lý thận mạn là một bệnh lý rất phổ biến hiện nay và cũng là mối lo chung của toàn cầu cũng như trong ngành y tế. Suy thận mạn tức là sự giảm mức lọc cẩu thận dưới mức bình thường dưới 60mm trên phút trên thời gian khoảng 3 tháng trở lên. Và tình trạng này không hồi phục và nó gây ra những hậu quả đến cơ thể người bệnh.

Chúng ta hiểu là cơ thể người bình thường có 2 quả thận và mỗi quả thận có chức năng lọc và tái hấp thu. Còn lại một số chức năng khác như chức năng nội tiết. Và khi chức năng thận bị suy giảm thì tất cả các quá trình trên sẽ gây ra các biến chứng khác nhau tùy theo mức độ.

Các nguyên nhân mà gây ra suy thận mạn, các bệnh thận mạn đã được xác định đó là các bệnh lý tiểu đường chiếm khoảng 30-50% các bệnh lý thận mạn. Nguyên nhân thứ 2 có thể tăng huyêt áp hoặc các tổn thương viêm cổ thận mạn tính, các bệnh lý di truyền hay là các liên quan đến các bệnh lý dấu đoạn tế bào plasma hoặc khối U. Thế thì tất cả các bệnh lý mà tăng huyết áp hoặc tiểu đường thì thường là gây tổn thương thận một cách tiến triển rất là chậm và âm thầm. Vì thế rất nhiều bệnh nhân nếu chúng ta không đi khám bệnh, không đi kiểm tra sức khỏe một cách đều đặn thì sẽ không phát hiện ra được bệnh lý thận mạn. Trừ khi là đến khi triệu chứng quá rầm rộ, nặng nề thì lúc đấy mới phát hiện ra là bệnh thận mạn rồi.

PV: Thưa bác sĩ, vậy thì bệnh thận mạng thì khác gì so với suy thận cấp? 

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Suy thận cấp và bệnh thận mạn là hai dạng suy giảm chức năng thận nhưng mà rất là khác nhau, đặc biệt là về thời gian mắc và khả năng hồi phục. Suy thận cấp là một tình trạng mà xảy ra đột ngột trong thời gian ngắn và có thể hồi phục và khỏi hoàn toàn. Trong khi bệnh thận mạn là một quá trình suy giảm chức năng thận kéo dài và thường không hồi phục và sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh tùy theo giai đoạn mắc của người bệnh.nĐấy là hai điểm khác nhau chính.

PV: Trên thực tế, bệnh thận mạn có dễ nhầm với bệnh lý nào khác hay không? Và để chẩn đoán chính xác một người có bệnh thận mạn hay không thì hiện nay chúng ta có những phương pháp như thế nào?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Bệnh thận lý thận mạn cũng có thể là nhầm với các bệnh lý khác đặc biệt ở giai đoạn tổn thương thận sớm. Với giai đoạn đầu thì các triệu chứng của thận mạn chủ yếu là triệu chứng như mệt mỏi, buồn nôn, thay đổi các thói quen đi tiểu và có thể nhầm lẫn các bệnh lý khác như mệt mỏi do cảm cúm, các dối loạn tiêu hóa và các bệnh lý khác.

Với các triệu chứng khác như phù nề, tăng huyết áp, da ngứa cũng có thể xuất hiện trong các bệnh lý khác. Việc chẩn đoán đúng bệnh lý suy thận thì cần được thực hiện với các bác sĩ chuyên khoa và thông qua các xét nghiệm rất là cơ bản mà chúng ta có thể đi khám cách định kỳ. Khi mà bệnh nhân đến xét nghiệm, khám sức khỏe thông thường hay là khám sức khỏe về chuyên khoa thận nội tiết của chúng tôi thì tất cả các bệnh nhân được xét nghiệm những xét nghiệm rất là cơ bản như công thức máu, xét nghiệm sinh hoa máu, nước tiểu, siêu âm ổ bụng hay tiết niệu, hay là chụp X-quang hoặc là những kỹ thuật mà xâm lấn chuyên sâu hơn, ví dụ như sinh tiết thận.

Với các xét nghiệm đó đủ để chẩn đoán cho bệnh nhân đó là xem có tình trạng về tổn thương thận hay không và nghi ngờ là có tổn thương thận cấp hoặc là tổn thương thận mạn để có phác đồ điều trị cho người bệnh. Khi mà bệnh nhân được chẩn đoán xác định là bị bệnh lý thận mạn, tức là quá trình tổn thương thận đã kéo dài thường là trên 3 tháng với cái mức lọc của thận là nhỏ hơn 60mm trên phút. Đấy thì chúng tôi sẽ có những phương pháp để làm sao đúng đắn nhất và phù hợp nhất với người bệnh.

PV: Thưa bác sĩ, vậy thì không biết là bệnh thận mạng thì có thể điều trị khỏi hoàn toàn hay không? Và phải uống thuốc bao lâu? Hoặc là làm gì để có thể điều trị rất điểm được cái căn bệnh này?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Suy thận thì có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu đó là suy thận cấp tính. Ví dụ như là trong trường hợp tắc nghẽn do sỏi, nếu được phát hiện sớm thì chúng ta có thể điều trị bằng kháng sinh, điều trị bằng tán sỏi hoặc là phẫu thuật lấy sỏi thì bệnh nhân có thể hồi phục một cách hoàn toàn. Tình trạng mà bệnh lý thận mạn tính như là thường là không thể chữa khỏi được hoàn toàn và các phương pháp điều trị chủ yếu hiện nay đó là để làm chậm lại quá trình diễn biến của bệnh và làm giảm các triệu chứng và các biên chứng.

Mặc dù bệnh thận mạn là bệnh không chữa khỏi được, tuy nhiên chúng ta có thể kiểm soát được tất cả các yếu tố nguy cơ ví dụ kiểm soát được tăng huyết áp, kiểm soát được tiểu đường hoặc là kiểm soát những biên chứng của nó ví dụ như là biến chứng thiêu máu hoặc là biến chứng liên quan đến mạch máu ở những bệnh nhân thận mạn để làm chậm tiến triển của bệnh lý thận mạn và giảm được những biên chứng cho người bệnh.

PV: Thưa bác sĩ, người dân ngày càng chú trọng đến việc chăm sóc sức khỏe nhưng có một tình trạng đang xảy ra đó là nhiều người có xu hướng sử dụng rất nhiều thực phẩm chức năng cũng như là những loại thuốc đông y mà chưa rõ nguồn gốc. Vậy thì việc này có gây hại gì cho thận hay không ạ?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Việc lạm dụng các loại thực phẩm chức năng hoặc là thuốc đông y mà không rõ nguồn gốc hoặc là các thực phẩm giả thì đều có thể gây hại cho thận và thậm chí gây đến những tình trạng suy tận rất là nặng.

Các sản phẩm đấy thường là có chứa các chất độc hại các kim loại nặng hoặc là các thành phần mà không cho phép các chất cấm gây tổn thương thận thì tùy theo thời gian mà bệnh nhân sử dụng hoặc là nồng độ hóa chất độc hại có trong những thực phẩm chức năng đó. Và vấn đề bệnh nhân dùng với mục đích gì thì tất cả những cái đó phải được tư vấn bởi các bác sĩ. Những thực phẩm đông y mà không rõ nguồn gốc hoặc là các thuốc đông y mà có rất là nhiều các hoạt chất như ankyloid hoặc là aristotrolic tức là có những thành phần độc hại cho thận và làm cho tổn thương thận tiến triển cách từ từ và gây đến bệnh thận mạn.

PV: Đối với những trường hợp bệnh đã ở giai đoạn nặng thì việc điều trị bằng thuốc không còn hiệu quả. Người bệnh cần phải được cân nhắc đến các phương pháp điều trị thay thế chức năng thận. Thưa bác sĩ Tuấn, bác sĩ có thể cho biết là ghép thận sớm thì có lợi gì so với duy trì lọc máu dài hạn? Với các bệnh nhân thận mạng thì chúng ta có thể phương pháp bằng chạy thận chu kỳ hoặc là lọc máu hoặc là ghép thận?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Mỗi một phương pháp thì nó sẽ có những ưu nhược điểm nhất định và có những chỉ định đặt ra cho mỗi người bệnh. Với phương pháp ghép thận thì nó cũng sẽ có những lợi ích ưu việt của nó. Ví dụ như là ghép thận thì đặc biệt là so với lọc máu chu kỳ thì ghép thận nó có những lợi ích đó là bệnh nhân có chất lượng cuộc sống tốt hơn, bệnh nhân sau khi mà được ghép thận thì sẽ không phải lọc máu nữa.

Thời gian sống của các bệnh nhân mà ghép thận nếu mà đáp ứng tốt thì làm sao có thể kéo dài hơn so với những bệnh nhân mà phải lọc máu chu kỳ. Và đặc biệt đó là liên quan đến cuộc sống hàng ngày của người bệnh đó là bệnh nhân có thể ăn uống một cách thoải mái hơn, sinh hoạt một cách tốt hơn. Đặc biệt là những hoạt động liên quan đến công việc bệnh nhân có thể hoạt động công tác, đi làm mọi thứ nó cũng sẽ tốt hơn ở những bệnh nhân chạy thận chu kỳ.

Tuy nhiên đó là ghép thận cũng có những rủi ro và đòi hỏi phải rất là chặt chẽ và chăm sóc và dùng thuốc kéo dài và thậm chí là suốt đời.

PV: Thưa bác sĩ, vậy thì chế độ ăn uống và sinh hoạt nào sẽ phù hợp nhất cho người bị suy thận mạn?

BS Nguyễn Mạnh Tuấn: Chế độ ăn uống sinh hoạt cho người bệnh lý thận mạn thì cần phải điều chỉnh phù hợp với tình trạng bệnh lý tổn thương thận và được tư vấn bởi các bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên một số các nguyên tắc chung mà người bệnh nên tuân thủ đó là về chế độ ăn.

Với các bệnh lý thận mạn thì lượng protein cần thiết tùy theo mức độ suy giảm chức năng thận và được các bác sĩ tư vấn cụ thể. Đặc biệt là chúng ta phải hạn chế muối tức là trong muối có rất nhiều Nutri thì giúp chúng ta khi chúng ta hạn chế muối thì chúng ta có thể kiểm soát được huyết áp và giảm được phù. Hạn chế cali thì phải tránh các loại trái cây, hoa quả có hàm lượng cali cao như là chuối, cam, quay tây hay là cà chua.

Trong bệnh lý thận mạn thì cũng phải hạn chế phốt pho ví dụ như là các loại sữa hoặc là các sản phẩm từ sữa hoặc sữa nguyên hạt hoặc các loại đậu hạt thì chúng ta cũng phải hạn chế.

Với bệnh nhân thận mạn thì chế độ dinh dưỡng thì chúng ta cũng nên chia nhỏ theo bữa ăn và uống đủ nước theo tư vấn của các bác sĩ bởi vì mỗi giai đoạn bệnh thận mạn thì chúng ta cũng phải cần lượng nước tương ứng hoặc là đặc biệt là giai đoạn thận mạn tính giai đoạn cuối hoặc là lòng máu chu kỳ thì chúng ta lại phải hạn chế nước một cách tuyệt đối.

Ưu tiên các thực phẩm tươi là chọn thực phẩm tươi và chế biến kiểm soát được lượng muối tốt, chất đường, chất béo và đặc biệt là chế độ sinh hoạt đó là phải lành mạnh vận động hợp lý thể dục thể thao thường xuyên tránh được căng thẳng tránh được các tác nhân độc hại như là thuốc lá hoặc là hạn chế bia rượu và đặc biệt đó là bệnh nhân phải khám sức khỏe định kỳ để phát hiện những tổn thương thật.

PV: Rất cảm ơn bác sĩ Nguyễn Mạnh Tuấn đã tham gia chương trình hôm nay và đưa ra những thông tin vô cùng hữu ích!

Quỳnh Trang (CDC QN)