Ung thư phổi là một trong những căn bệnh ung thư phổ biến và có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay, là thách thức lớn không chỉ đối với người bệnh mà còn với cả nền y học hiện đại. Trong nhiều năm qua, các phương pháp điều trị truyền thống như phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị vẫn đóng vai trò chủ đạo, song hiệu quả thường bị giới hạn, đặc biệt ở giai đoạn muộn khi tế bào ung thư đã di căn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ y học, liệu pháp miễn dịch đã mở ra một bước đột phá mới trong điều trị ung thư nói chung và ung thư phổi nói riêng. Tại Bệnh viện Bãi Cháy, liệu pháp này đang được triển khai và bước đầu mang lại những kết quả tích cực, thắp lên hy vọng cho nhiều bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn.
Khác với các phương pháp điều trị truyền thống, liệu pháp miễn dịch tập trung vào việc “đánh thức” hệ miễn dịch của chính cơ thể để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư – những kẻ vốn có khả năng ngụy trang tinh vi để trốn tránh sự phát hiện của tế bào T.
Bác sĩ CKI Mai Tuấn Hưng – Phó Trưởng khoa Ung bướu 2, Bệnh viện Bãi Cháy cho biết: Liệu pháp miễn dịch trong ung thư phổi đang được triển khai tại Bệnh viện Bãi Cháy là phương pháp điều trị sử dụng các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch giúp đánh thức hệ miễn dịch của cơ thể để tế bào T nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Các lợi ích nổi bật so với hóa trị hay là xạ trị của liệu pháp miễn dịch mang lại: Thứ nhất, đáp ứng điều trị bền vững, đây được xem là lợi ích bước ngoặt lớn nhất đối với hóa trị hay xạ trị thì nó thường có tác dụng nhanh nhưng đáp ứng có thể ngắn hạn, khi ngừng điều trị, ung thư có thể tái phát nhanh chóng. Đối với liệu pháp miễn dịch, khi hệ miễn dịch đã học được cách nhận diện ung thư nó sẽ hình thành trí nhớ miễn dịch, ngay cả sau khi ngừng thuốc, hệ miễn dịch vẫn có thể tiếp tục kiểm soát và tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại. Điều này mang lại cơ hội thuyên giảm bệnh lâu dài, thậm chí nhiều năm. Điều mà trước đây rất hiếm gặp ở ung thư phổi giai đoạn muộn. Thứ hai, tính đặc hiệu cao và ít tác dụng phụ. Với hóa trị hay xạ trị, đây là các phương pháp tiêu diệt không chọn lọc, chúng tấn công tất cả các tế bào phân chia nhanh trong cơ thể, bao gồm cả các tế bào ung thư và tế bào lành. Điều này gây ra các tác dụng phụ như rụng tóc, buồn nôn, tiêu chảy, giảm bạch cầu hay gây ra thiếu máu. Đối với liệu pham miễn dịch, nó chỉ tác động đặc hiệu và cơ chế tương tác giữa tế bào miễn dịch và khối u. Do đó, liệu pham miễn dịch thường không gây ra các tác dụng phụ cổ điển của hóa trị. Thứ ba, giúp cải thiện tiên lượng ở giai đoạn muộn. Trước khi có điều trị miễn dịch, tiên lượng cho ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tái phát di căn là rất dè dặt. Liệu pham miễn dịch dù dùng đơn trị hay kết hợp với hóa trị đã trở thành tiêu chuẩn điều trị hàng đầu cho nhiều bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn giúp cải thiện đáng kể thời gian sống còn toàn bộ so với chỉ định dùng hóa trị đơn thuần.
Bác sĩ Hưng kiểm tra và thăm khám tình trạng sức khỏe cho người bệnh
Có thể thấy, điểm ưu việt của liệu pháp miễn dịch không chỉ nằm ở hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư mà còn ở khả năng giúp cơ thể tự tạo “trí nhớ miễn dịch”, mang lại hiệu quả bền vững – điều mà trước đây hiếm có phương pháp nào đạt được. Bên cạnh đó, nhờ cơ chế tác động chọn lọc, phương pháp này giúp người bệnh hạn chế được nhiều tác dụng phụ nặng nề, nâng cao chất lượng cuộc sống trong quá trình điều trị. Với những bệnh nhân giai đoạn muộn, khi cơ hội điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị không còn nhiều, liệu pháp miễn dịch đang trở thành một “chìa khóa mới” mở ra hy vọng kéo dài thời gian sống và duy trì thể trạng tốt hơn.
Tại Bệnh viện Bãi Cháy, liệu pháp miễn dịch được triển khai bài bản, đồng bộ và đang dần mở rộng phạm vi áp dụng. Hiện bệnh viện đang điều trị miễn dịch cho cả hai nhóm bệnh nhân: ung thư phổi tế bào nhỏ và ung thư phổi không tế bào nhỏ. Quy trình điều trị được thiết kế tối giản để đảm bảo bệnh nhân có thể tiếp cận dễ dàng, an toàn và thuận tiện nhất. Chia sẻ thêm về vấn đề này, bác sĩ CKI Mai Tuấn Hưng – Phó Trưởng khoa Ung bướu 2, Bệnh viện Bãi Cháy cho biết: Hiện tại, Bệnh viện Bạch Cháy đang điều trị miễn dịch cho cả bệnh nhân ung thư phổi tế bào nhỏ và bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ. Về quy trình điều trị thì rất là đơn giản. Khi bệnh nhân được chuẩn đoán xác định và có chỉ định điều trị, sẽ được các bác sĩ ung bướu tư vấn chi tiết cụ thể về pháp đồ điều trị, các ưu nhược điểm, chi phí điều trị và lợi ích vượt trội của phác đồ. Khi bệnh nhân và gia đình đồng ý điều trị, các bác sĩ sẽ hoàn thành hồ sơ chỉ định thuốc để bệnh nhân có thể bắt đầu điều trị. Tại Bệnh viện Bạch Cháy, Bệnh viện rất vinh dự được Bộ Y tế đồng ý tham gia vào chương trình quỹ Ngày Mai Tươi Sáng để hỗ trợ chi phí điều trị miễn dịch cho người bệnh, qua đó giúp cho nhiều bệnh nhân tiếp cận được với điều trị miễn dịch hơn. Bệnh viện cũng đã tiếp nhận điều trị được khoảng 10 bệnh nhân. Điều trị miễn dịch bước đầu thu được, đáp ứng điều trị tương đối là tốt.
Điểm khác biệt giữa liệu pháp miễn dịch và các phương pháp điều trị khác
Việc tham gia chương trình “Quỹ Ngày Mai Tươi Sáng” của Bộ Y tế là một bước tiến đáng kể, góp phần tạo điều kiện để nhiều bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn có thể tiếp cận với các loại thuốc miễn dịch đắt đỏ – vốn là rào cản lớn trong điều trị ung thư hiện nay. Nhờ sự đồng hành của các chương trình hỗ trợ, cùng với đội ngũ bác sĩ ung bướu giàu kinh nghiệm, Bệnh viện Bãi Cháy đang trở thành một trong những đơn vị y tế tuyến tỉnh tiên phong trong việc ứng dụng liệu pháp miễn dịch, mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân ngay tại địa phương, mà không cần phải di chuyển lên các bệnh viện tuyến trung ương.
Tuy nhiên, điều trị miễn dịch không phải là một hành trình ngắn và cũng không thể đạt kết quả tối ưu nếu người bệnh thiếu sự hợp tác chặt chẽ với bác sĩ. Việc theo dõi định kỳ, kiểm soát tác dụng phụ và duy trì lối sống khoa học là những yếu tố quan trọng giúp đảm bảo hiệu quả điều trị lâu dài. Bác sĩ Mai Tuấn Hưng lưu ý: Những lưu ý quan trọng cho người bệnh trong quá trình điều trị miễn dịch ung thư phổi. Thứ nhất, bệnh nhân cần theo dõi định kỳ và trao đổi thường xuyên với bác sĩ điều trị. Bệnh nhân cần tái khám đúng hẹn để kiểm tra lâm sàng và làm xét nghiệm đầy đủ theo chỉ định của bác sĩ. Bệnh nhân cần báo ngay cho bác sĩ mọi triệu chứng bất thường, dù nhẹ như ho khan, mệt mỏi, tiêu chảy, phát ban. Thứ hai, bệnh nhân cần biết và phòng ngừa tác dụng phụ. Các cơ quan thường bị ảnh hưởng là phổi thì có thể gặp viêm phổi kẽ, trên đường ruột thì có thể gặp viêm ruột, trên gan có thể gặp viêm gan, trên da thì bệnh nhân có thể nổi mẩn ngứa, mẩn đỏ. Với tuyến nội tiết như tuyến giáp, tuyến thượng thận thì có thể gặp các tác dụng phụ như suy tuyến giáp, suy tuyến thượng thận. Bệnh nhân không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là những thuốc chống viêm hay kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Thứ ba, bệnh nhân cần có chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng. Bệnh nhân uống đủ nước, ăn cân đối, tránh bia, rượu, không hút thuốc. Bệnh nhân cần được nghỉ ngơi hợp lý, tránh căng thẳng, giữ tinh thần tích cực, theo dõi sau điều trị một số tác dụng phụ có thể xuất hiện sau khi ngừng thuốc nhiều tuần hoặc nhiều tháng, cần tái khám định kỳ đúng theo chỉ định.
Những hướng dẫn này không chỉ là lời khuyên y khoa mà còn thể hiện triết lý điều trị toàn diện – lấy người bệnh làm trung tâm, coi trọng cả thể chất và tinh thần. Bởi trong cuộc chiến với ung thư, yếu tố tâm lý và niềm tin có vai trò không nhỏ giúp bệnh nhân vượt qua giai đoạn khó khăn, kiên trì bám sát phác đồ, từ đó đạt được hiệu quả cao nhất.
Thực tế cho thấy, cùng với sự hỗ trợ từ các chương trình y tế cộng đồng và nỗ lực của đội ngũ bác sĩ tại Bệnh viện Bãi Cháy, liệu pháp miễn dịch đang dần chứng minh vai trò quan trọng trong điều trị ung thư phổi tại Việt Nam. Mỗi ca bệnh được cải thiện, mỗi bệnh nhân có thêm thời gian sống khỏe mạnh chính là minh chứng rõ ràng cho sự tiến bộ của y học và cho thấy con đường điều trị ung thư đang dần được mở rộng, nhân văn và đầy hy vọng./.
Thanh Nga (CDC)
