Luật Phòng bệnh – bước chuyển từ chữa bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe nhân dân

Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15. Đây là đạo luật có ý nghĩa quan trọng, góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Việc ban hành Luật đánh dấu bước chuyển quan trọng của hệ thống y tế từ tư duy “chữa bệnh là chính” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy phòng bệnh làm nền tảng trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Luật Phòng bệnh được ban hành xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn. Trong những năm gần đây, mô hình bệnh tật tại Việt Nam có nhiều thay đổi nhanh chóng và phức tạp. Bên cạnh sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm mới và nguy cơ tái bùng phát của một số bệnh truyền nhiễm, tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần cũng đang có xu hướng gia tăng. Đồng thời, tác động của biến đổi khí hậu, nguy cơ bùng phát dịch bệnh quy mô lớn và những bài học sâu sắc từ đại dịch COVID-19 đã đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao năng lực y tế dự phòng và tăng cường phòng bệnh một cách chủ động, bền vững.

Việc ban hành Luật cũng nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII và Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới, tăng cường công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân và hoàn thiện hệ thống y tế.

Luật Phòng bệnh được xây dựng nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác phòng bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân. Luật quy định toàn diện các nội dung liên quan đến phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống rối loạn tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh; cùng các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả hoạt động phòng bệnh.

Luật gồm 6 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa, sửa đổi và bổ sung các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Trong đó, Luật kế thừa 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vắc xin, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các quy định chung và các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vắc xin, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch bệnh, các biện pháp bảo vệ cá nhân và tổ chức cách ly y tế.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung 17 điều mới với nhiều nội dung quan trọng như bảo đảm an ninh sinh học trong xét nghiệm, phát triển dịch vụ phòng bệnh, thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực phòng bệnh; đồng thời bổ sung các quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh.

Một điểm nhấn quan trọng của Luật Phòng bệnh là sự thay đổi căn bản trong tư duy phòng bệnh. Luật xác định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm và chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh của Luật được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà còn bao quát nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.

Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh. Theo đó, ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và chi đầu tư cho y tế dự phòng; đồng thời thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh.

Quyền lợi của người dân cũng được tăng cường với nhiều chính sách như chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đối với một số nhóm đối tượng ưu tiên, bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin và sinh phẩm y tế. Đặc biệt, Luật chú trọng các chính sách dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời nhằm nâng cao thể trạng và tầm vóc cho thế hệ tương lai.

Bên cạnh đó, Luật đưa ra nhiều chính sách ưu đãi đối với nhân lực làm công tác phòng bệnh, nhất là tại tuyến y tế cơ sở và y tế dự phòng; khuyến khích khu vực ngoài công lập tham gia cung ứng dịch vụ phòng bệnh; cho phép các cơ sở y tế dự phòng chủ động sử dụng nguồn thu hợp pháp để cải thiện thu nhập cho cán bộ, nhân viên.

Luật Phòng bệnh sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Hiện nay, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật; đồng thời tăng cường công tác truyền thông để người dân, gia đình hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm trong việc chủ động phòng bệnh.

Với tinh thần “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, Luật Phòng bệnh thể hiện sự quan tâm của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đối với sức khỏe nhân dân, hướng tới xây dựng hệ thống y tế bền vững, công bằng và hiệu quả, trong đó sức khỏe của người dân là mục tiêu và thước đo quan trọng nhất.