Những năm gần đây, công tác phòng, chống bệnh Lao và HIV/AIDS tại tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chương trình phòng chống Lao và HIV/AIDS. Trước thực tế bệnh lao vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người nhiễm HIV, ngành Y tế Quảng Ninh đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát hiện sớm, quản lý hiệu quả và điều trị kịp thời cho người bệnh đồng nhiễm Lao/HIV.
Theo báo cáo phối hợp HIV/Lao giai đoạn 2021–2025 của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh, công tác phối hợp giữa hai chương trình đã được duy trì thường xuyên, từng bước nâng cao chất lượng chuyên môn, góp phần hạn chế lây lan dịch bệnh trong cộng đồng và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Tăng cường chỉ đạo, duy trì hiệu quả phối hợp liên ngành
Trong giai đoạn 2021–2025, ngành Y tế Quảng Ninh đã xây dựng và ban hành 10 kế hoạch thường niên về phòng, chống HIV/AIDS và bệnh Lao, trong đó lồng ghép nội dung phối hợp quản lý Lao/HIV. Các hoạt động giao ban, kiểm tra, giám sát được duy trì thường xuyên nhằm tháo gỡ khó khăn và nâng cao hiệu quả hoạt động tại cơ sở.
Toàn tỉnh đã tổ chức 16 cuộc họp giao ban Ban điều phối HIV/Lao tuyến tỉnh; thực hiện 605 chuyến kiểm tra, giám sát tại các địa phương thông qua các đợt kiểm tra định kỳ và đột xuất. Đây là cơ sở quan trọng giúp ngành y tế nắm bắt thực tế hoạt động, kịp thời hỗ trợ chuyên môn và chấn chỉnh những tồn tại trong công tác phối hợp giữa hai chương trình.
Đặc biệt, mặc dù nguồn ngân sách nhà nước dành riêng cho hoạt động phối hợp Lao/HIV còn hạn chế, song tỉnh vẫn duy trì hiệu quả hoạt động nhờ sự hỗ trợ từ Dự án Quỹ Toàn cầu trong giai đoạn 2021–2025. Nguồn kinh phí này góp phần quan trọng trong triển khai các hoạt động giám sát, đào tạo, xét nghiệm, sàng lọc và quản lý điều trị cho bệnh nhân.
Chủ động phát hiện sớm bệnh Lao ở người nhiễm HIV
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được ngành Y tế Quảng Ninh chú trọng là tăng cường sàng lọc, phát hiện bệnh lao ở người nhiễm HIV và xét nghiệm HIV cho người mắc lao.
Theo số liệu báo cáo, mỗi năm toàn tỉnh phát hiện trên 1.000 người mắc bệnh lao. Riêng năm 2025, số người mắc lao được phát hiện là 1.130 trường hợp. Trong số này, tỷ lệ bệnh nhân lao được xét nghiệm HIV ngày càng tăng, từ 765 người năm 2021 lên 1.041 người năm 2025. Điều này cho thấy công tác tư vấn, xét nghiệm HIV cho bệnh nhân lao ngày càng được mở rộng và triển khai hiệu quả hơn.
Qua xét nghiệm, mỗi năm tỉnh phát hiện từ 3 đến 7 trường hợp bệnh nhân lao đồng nhiễm HIV. 100% số trường hợp này đều được điều trị thuốc ARV kịp thời, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tử vong.
Song song với đó, các cơ sở điều trị HIV/AIDS cũng tích cực triển khai khám sàng lọc lao cho người nhiễm HIV. Giai đoạn 2021–2025, mỗi năm có hơn 5.000 lượt người nhiễm HIV được sàng lọc bệnh lao. Những trường hợp nghi ngờ mắc lao được chuyển khám chuyên khoa để chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Chỉ tính riêng năm 2025, có 37 người nhiễm HIV nghi mắc lao được khám chuyên khoa; 28 người được chẩn đoán mắc lao và bắt đầu điều trị. Việc phát hiện sớm bệnh lao ở người nhiễm HIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là nhóm có nguy cơ mắc lao cao gấp nhiều lần so với người bình thường.
Cán bộ khoa phòng, chống HIV/AIDS (CDC Quảng Ninh) giám sát công tác quản lý bệnh nhân Lao/HIV tại Bệnh viện ĐKKV Móng Cái
Đẩy mạnh điều trị lao tiềm ẩn và điều trị đồng thời Lao/HIV
Ngoài điều trị lao hoạt động, ngành Y tế Quảng Ninh còn đặc biệt quan tâm đến điều trị lao tiềm ẩn cho người nhiễm HIV nhằm hạn chế nguy cơ chuyển sang lao hoạt động.
Trong giai đoạn 2021–2025, hàng trăm người nhiễm HIV đang điều trị ARV đã được điều trị lao tiềm ẩn và nhiều trường hợp hoàn thành phác đồ điều trị. Hoạt động này góp phần giảm nguy cơ mắc lao, giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh HIV/AIDS.
Cùng với đó, tỉnh cũng duy trì hiệu quả điều trị đồng thời HIV và lao. Các cơ sở điều trị HIV phối hợp chặt chẽ với hệ thống chống lao trong việc chuyển gửi, tư vấn và quản lý bệnh nhân. Nhờ vậy, nhiều trường hợp đồng nhiễm được tiếp cận điều trị toàn diện, hạn chế bỏ điều trị và nâng cao khả năng phục hồi sức khỏe.
Hiện nay, mạng lưới phòng chống Lao và HIV/AIDS đã được triển khai tới 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc theo dõi, quản lý người bệnh ngay tại cộng đồng.
Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ y tế
Nhằm nâng cao chất lượng điều trị và quản lý bệnh nhân, ngành Y tế Quảng Ninh thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn chuyên môn cho cán bộ y tế.
Trong giai đoạn 2021–2025, nhiều lớp tập huấn về phối hợp Lao/HIV, kiểm soát nhiễm khuẩn lao, chăm sóc giảm nhẹ cho bệnh nhân HIV/Lao, phát hiện và quản lý bệnh nhân đồng nhiễm đã được tổ chức. Đồng thời, các đơn vị cũng triển khai hướng dẫn chuyên môn theo các quyết định mới của Bộ Y tế về phát hiện tích cực bệnh lao, điều trị lao tiềm ẩn cũng như hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh lao.
Việc cập nhật kiến thức thường xuyên giúp cán bộ y tế nâng cao kỹ năng chuyên môn, tăng khả năng phát hiện sớm và quản lý hiệu quả bệnh nhân Lao/HIV.
Nhiều khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phối hợp Lao/HIV tại Quảng Ninh vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.
Hiện nay, nhân lực y tế tuyến cơ sở còn thiếu và thường xuyên biến động. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều chương trình nên ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động chuyên môn. Hệ thống y tế thôn bản, cộng tác viên xã hội tại nhiều địa phương còn hạn chế, gây khó khăn trong công tác tuyên truyền, vận động và quản lý người bệnh tại cộng đồng.
Một số người nhiễm HIV còn tâm lý mặc cảm, e ngại nên điều trị không ổn định hoặc lựa chọn khám chữa bệnh ngoài địa phương cư trú, gây khó khăn cho công tác quản lý. Nhiều trường hợp thuộc nhóm đối tượng đặc biệt như nghiện ma túy, có tiền án tiền sự… chưa hợp tác tốt trong quá trình điều trị.
Đáng chú ý, sau đại dịch COVID-19, dịch tễ bệnh lao tại Quảng Ninh có xu hướng tăng trở lại. Tỷ lệ bệnh nhân lao đồng nhiễm HIV vẫn cao hơn mức trung bình chung của cả nước. Trong khi đó, năm 2025 là năm đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều chức năng phòng chống Lao/HIV được chuyển dần về tuyến xã, phường, trong khi cơ sở vật chất và nhân lực tuyến cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ.
Cán bộ Bệnh viện Phối Quảng Ninh giám sát chương trình quản lý Lao/HIV
Tiếp tục nâng cao hiệu quả phòng chống Lao/HIV
Trong thời gian tới, ngành Y tế Quảng Ninh xác định tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống Lao/HIV thông qua nhiều hình thức đa dạng như truyền hình, phát thanh, báo chí, mạng xã hội, pa nô, áp phích, truyền thông cộng đồng…
Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục duy trì tỷ lệ xét nghiệm HIV cho bệnh nhân lao đạt trên 95%; tăng cường sàng lọc lao cho người nhiễm HIV đạt trên 90%; nâng cao hiệu quả điều trị đồng thời thuốc lao và ARV cho bệnh nhân đồng nhiễm.
Ngành Y tế cũng kiến nghị Trung ương tiếp tục hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên trách, đồng thời phân bổ sớm nguồn kinh phí từ Dự án Quỹ Toàn cầu để địa phương chủ động triển khai các hoạt động chuyên môn.
Với sự vào cuộc quyết liệt của ngành y tế cùng sự phối hợp của các cấp, ngành và cộng đồng, công tác quản lý Lao/HIV tại Quảng Ninh đang từng bước được nâng cao hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân, hướng tới mục tiêu kiểm soát tốt bệnh lao và HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh.
Hoàng Yến – CDC Quảng Ninh
