Có những “kẻ giết người” không mang hình hài của dịch bệnh nguy hiểm, không bùng phát thành những đợt dịch lớn khiến cộng đồng lo lắng, nhưng lại âm thầm cướp đi sức khỏe và sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm. Thuốc lá là một trong số đó. Mỗi điếu thuốc được châm lên không chỉ giải phóng hàng nghìn hóa chất độc hại vào cơ thể người hút mà còn lan tỏa ra môi trường xung quanh, trở thành mối đe dọa đối với gia đình, đồng nghiệp và cả cộng đồng.

Tại Việt Nam, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong sớm do các bệnh không lây nhiễm như ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản và nhiều bệnh lý nguy hiểm khác. Đáng lo ngại hơn, không chỉ người hút thuốc phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng mà những người không hút thuốc, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi, cũng đang từng ngày bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động.

Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, việc phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và toàn xã hội.

Khi mỗi điếu thuốc đều chứa đựng hiểm họa

Theo các nghiên cứu y học, khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc hại và hàng chục chất đã được xác định có khả năng gây ung thư. Nicotine tạo nên sự lệ thuộc, khiến người hút rất khó từ bỏ; carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu; trong khi các chất như hắc ín, benzen, formaldehyde hay asen gây tổn thương trực tiếp đến tế bào, làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm.

Không ít người vẫn cho rằng hút vài điếu thuốc mỗi ngày sẽ không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học đã chỉ ra rằng không có mức độ hút thuốc nào được coi là an toàn. Chỉ cần hút một lượng nhỏ nhưng kéo dài trong nhiều năm cũng đủ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều loại ung thư.

Thuốc lá không chỉ gây tổn thương ở phổi. Hầu như mọi cơ quan trong cơ thể đều có thể bị ảnh hưởng. Hệ hô hấp bị viêm mạn tính, phổi suy giảm chức năng theo thời gian; tim và mạch máu bị tổn thương, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và tai biến mạch máu não; hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng. Người hút thuốc cũng có nguy cơ cao mắc ung thư khoang miệng, thanh quản, thực quản, tụy, gan, bàng quang, thận và nhiều cơ quan khác.

Đối với phụ nữ, thuốc lá còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai nhẹ cân và nhiều biến chứng trong thai kỳ. Ở nam giới, hút thuốc có thể gây suy giảm chất lượng tinh trùng, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và chất lượng cuộc sống.

Khói thuốc thụ động – mối nguy không thể xem nhẹ

Nhiều người không hút thuốc nhưng vẫn đang phải hít khói thuốc mỗi ngày tại gia đình, nơi làm việc, quán ăn, quán cà phê hay các địa điểm công cộng. Điều này khiến họ trở thành nạn nhân của hút thuốc thụ động.

Điều đáng nói là người hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc nhiều bệnh tương tự như người hút thuốc. Trẻ em sống trong môi trường có khói thuốc dễ mắc viêm phổi, viêm phế quản, hen phế quản, viêm tai giữa, giảm chức năng hô hấp và chậm phát triển thể chất. Những cơn ho kéo dài, khó thở hay tình trạng nhập viện vì bệnh đường hô hấp ở trẻ có thể bắt nguồn từ chính làn khói thuốc trong ngôi nhà của mình.

Đối với phụ nữ mang thai, việc tiếp xúc với khói thuốc làm tăng nguy cơ thai lưu, sinh non, trẻ sinh nhẹ cân và ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của thai nhi. Người cao tuổi hoặc người mắc các bệnh mạn tính cũng dễ gặp biến chứng nghiêm trọng khi thường xuyên hít phải khói thuốc.

Điều đáng tiếc là nhiều người vẫn giữ suy nghĩ “chỉ hút ngoài ban công”, “mở cửa sổ là được” hay “hút khi không có trẻ nhỏ”. Thực tế, các hạt bụi siêu mịn và hóa chất độc hại trong khói thuốc có thể tồn tại trong không khí nhiều giờ, bám trên quần áo, rèm cửa, đồ nội thất và tiếp tục gây hại cho những người xung quanh. Đây còn được gọi là “khói thuốc bám lưu” – một nguy cơ ít được nhận biết nhưng không kém phần nguy hiểm.

Thuốc lá và gánh nặng bệnh không lây nhiễm

Những năm gần đây, cùng với quá trình già hóa dân số và thay đổi lối sống, các bệnh không lây nhiễm đang trở thành nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam cũng như tại tỉnh Quảng Ninh. Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngày càng được phát hiện nhiều hơn.

Trong số các yếu tố nguy cơ, hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân có thể phòng tránh được nhưng lại gây hậu quả rất lớn. Không ít bệnh nhân khi phát hiện ung thư phổi hoặc COPD đã ở giai đoạn muộn, quá trình điều trị kéo dài, tốn kém và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Không chỉ người bệnh chịu tổn thất về sức khỏe, gia đình cũng phải đối mặt với gánh nặng về kinh tế, thời gian chăm sóc và áp lực tinh thần. Chi phí điều trị các bệnh do thuốc lá gây ra có thể cao gấp nhiều lần so với số tiền người hút thuốc đã bỏ ra để mua thuốc trong nhiều năm. Nhiều gia đình rơi vào cảnh khó khăn vì phải điều trị dài ngày cho người thân mắc bệnh liên quan đến thuốc lá.

Bên cạnh những chi phí trực tiếp cho khám chữa bệnh còn có những tổn thất vô hình nhưng rất lớn như giảm năng suất lao động, mất khả năng làm việc, giảm tuổi thọ và chất lượng cuộc sống. Đây là những hệ lụy không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

Chủ động phòng ngừa từ những hành động nhỏ

Thực tế cho thấy, rất nhiều trường hợp bệnh tật do thuốc lá hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người chủ động nói không với thuốc lá ngay từ hôm nay. Việc không bắt đầu hút thuốc bao giờ luôn là lựa chọn tốt nhất. Đối với những người đang hút, cai thuốc càng sớm thì lợi ích đối với sức khỏe càng lớn.

Sau khi ngừng hút thuốc, cơ thể bắt đầu quá trình phục hồi gần như ngay lập tức. Huyết áp và nhịp tim dần trở về bình thường, chức năng hô hấp được cải thiện, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ung thư giảm theo thời gian. Không bao giờ là quá muộn để từ bỏ thuốc lá, dù người hút đã duy trì thói quen này trong nhiều năm.

Tuy nhiên, cai thuốc lá không phải là điều dễ dàng bởi nicotine gây lệ thuộc cả về thể chất lẫn tâm lý. Vì vậy, người hút rất cần sự động viên từ gia đình, bạn bè và sự hỗ trợ của nhân viên y tế để kiên trì vượt qua giai đoạn khó khăn ban đầu.

Mỗi gia đình hãy bắt đầu bằng việc xây dựng ngôi nhà không khói thuốc; mỗi cơ quan, trường học, cơ sở y tế và nơi công cộng hãy thực hiện nghiêm các quy định về môi trường không khói thuốc. Đó chính là những bước đi nhỏ nhưng có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc

Nhận thức rõ những tác hại nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng, những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động nhằm thực hiện hiệu quả Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, từng bước xây dựng môi trường sống trong lành, an toàn cho người dân.

Là đơn vị đầu mối trong công tác y tế dự phòng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Quảng Ninh đã phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử; hướng dẫn xây dựng môi trường không khói thuốc tại cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế; đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Không chỉ dừng lại ở các chiến dịch truyền thông trong Tháng hành động vì môi trường không khói thuốc hay Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, công tác tuyên truyền còn được lồng ghép thường xuyên trong các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh không lây nhiễm, truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng và các chương trình khám sàng lọc.

Tại các cơ sở khám chữa bệnh trên địa bàn tỉnh, hình ảnh biển báo “Cấm hút thuốc”, khuôn viên không khói thuốc, các pano, áp phích truyền thông đã trở nên quen thuộc. Cán bộ y tế không chỉ thực hiện nghiêm quy định không hút thuốc trong bệnh viện mà còn tư vấn, khuyến khích người bệnh và người nhà người bệnh từ bỏ thuốc lá, coi đây là một nội dung quan trọng trong chăm sóc và điều trị toàn diện.

Bên cạnh đó, các cơ quan hành chính, trường học, doanh nghiệp và nhiều đơn vị trên địa bàn tỉnh cũng từng bước xây dựng văn hóa làm việc không khói thuốc. Việc không hút thuốc tại nơi làm việc không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cán bộ, công chức, viên chức và người lao động mà còn xây dựng hình ảnh văn minh, chuyên nghiệp của cơ quan, đơn vị.

Thuốc lá điện tử – đừng để bị đánh lừa bởi những lời quảng cáo

Nếu như trước đây thuốc lá điếu truyền thống là mối lo lớn thì hiện nay, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang trở thành thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở thanh thiếu niên.

Nhiều sản phẩm được thiết kế với hình thức nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt, hương vị trái cây hoặc đồ uống ngọt, tạo cảm giác hấp dẫn và khiến không ít người trẻ lầm tưởng đây là sản phẩm ít độc hại hoặc có thể thay thế thuốc lá truyền thống.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định thuốc lá điện tử không phải là sản phẩm an toàn. Dung dịch trong thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh – cùng nhiều hóa chất có khả năng gây kích ứng đường hô hấp, tổn thương phổi, ảnh hưởng đến hệ tim mạch và não bộ, đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên khi cơ thể vẫn đang trong quá trình phát triển.

Việc sử dụng thuốc lá điện tử từ sớm còn làm gia tăng nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá truyền thống hoặc sử dụng các chất gây nghiện khác. Đã có không ít trường hợp học sinh phải nhập viện vì ngộ độc sau khi sử dụng thuốc lá điện tử pha trộn các chất không rõ nguồn gốc.

Chính vì vậy, phụ huynh, nhà trường và toàn xã hội cần quan tâm hơn đến việc giáo dục kỹ năng sống, giúp trẻ nhận diện những chiêu trò quảng cáo sai lệch trên mạng xã hội, đồng thời tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh để thanh thiếu niên tránh xa thuốc lá dưới mọi hình thức.

Cai thuốc lá – món quà ý nghĩa dành cho bản thân và gia đình

Không ít người cho rằng hút thuốc đã nhiều năm thì bỏ cũng không còn ý nghĩa. Thực tế, cơ thể con người có khả năng phục hồi đáng kinh ngạc sau khi ngừng hút thuốc.

Chỉ sau khoảng 20 phút từ điếu thuốc cuối cùng, nhịp tim và huyết áp bắt đầu giảm về mức bình thường. Sau vài ngày, lượng carbon monoxide trong máu giảm, khả năng cung cấp oxy cho cơ thể được cải thiện. Sau vài tuần đến vài tháng, chức năng hô hấp tốt hơn, người cai thuốc sẽ giảm ho, giảm khó thở và cảm thấy cơ thể khỏe khoắn hơn.

Về lâu dài, nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi và nhiều loại ung thư khác đều giảm đáng kể so với người tiếp tục hút thuốc. Quan trọng hơn, việc cai thuốc còn giúp bảo vệ những người thân yêu khỏi tác hại của khói thuốc thụ động.

Để cai thuốc thành công, người hút cần xác định rõ quyết tâm, lựa chọn thời điểm phù hợp để bắt đầu, loại bỏ thuốc lá và các vật dụng liên quan khỏi môi trường sống, tránh những tình huống dễ dẫn đến hút thuốc trở lại và tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc cán bộ y tế khi cần thiết.

Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình này. Một lời động viên, sự chia sẻ hay việc cùng xây dựng lối sống lành mạnh có thể trở thành động lực giúp người hút vượt qua cơn thèm thuốc và duy trì quyết tâm cai thuốc lâu dài.

Bảo vệ thế hệ tương lai từ hôm nay

Xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ là việc treo một tấm biển “Cấm hút thuốc” hay xử phạt những hành vi vi phạm, mà quan trọng hơn là hình thành ý thức và thay đổi hành vi của mỗi người.

Mỗi bậc cha mẹ không hút thuốc sẽ là tấm gương tích cực cho con cái. Mỗi giáo viên tuyên truyền cho học sinh về tác hại của thuốc lá sẽ góp phần ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp cận với nicotine. Mỗi cán bộ y tế tận tình tư vấn cho người bệnh sẽ giúp thêm nhiều người có cơ hội từ bỏ thuốc lá. Và mỗi người dân khi chủ động nhắc nhở người thân không hút thuốc trong nhà cũng đang góp phần bảo vệ sức khỏe của cả gia đình.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Bên cạnh sự vào cuộc của ngành y tế và các cơ quan chức năng, điều quan trọng nhất vẫn là nhận thức và hành động của từng cá nhân. Chỉ khi mỗi người hiểu rằng một điếu thuốc không chỉ gây hại cho bản thân mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh, chúng ta mới có thể từng bước giảm tỷ lệ hút thuốc và xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh hơn.

Sức khỏe là tài sản quý giá nhất của mỗi con người. Đừng để những làn khói tưởng chừng mong manh âm thầm đánh cắp hơi thở, hạnh phúc và tương lai của chính chúng ta và những người thân yêu. Hãy bắt đầu từ những việc làm đơn giản nhất: nói không với thuốc lá, không hút thuốc trong nhà, nơi làm việc và nơi công cộng; tích cực vận động người thân, bạn bè cai thuốc; cùng xây dựng môi trường sống không khói thuốc.

Mỗi điếu thuốc không được châm lên hôm nay chính là thêm một cơ hội để bảo vệ lá phổi khỏe mạnh, kéo dài tuổi thọ và gìn giữ hạnh phúc cho mỗi gia đình. Chung tay phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng chính là chung tay xây dựng một Quảng Ninh khỏe mạnh, văn minh và phát triển bền vững.

Lê Giang