Không ít cha mẹ cho rằng mụn trứng cá ở tuổi dậy thì chỉ là biểu hiện sinh lý bình thường và sẽ tự hết theo thời gian. Thế nhưng, đằng sau những nốt mụn tưởng như vô hại ấy có thể là sự tự ti, mặc cảm, áp lực tâm lý và cả những tổn thương kéo dài nếu không được quan tâm, chăm sóc đúng cách. Đồng hành cùng con trong giai đoạn này không chỉ giúp trẻ có một làn da khỏe mạnh mà còn là cách để cha mẹ vun đắp sự tự tin, giúp con phát triển toàn diện.

Những năm gần đây, tại các cơ sở khám chữa bệnh chuyên khoa da liễu, số lượng thanh thiếu niên đến khám vì mụn trứng cá có xu hướng gia tăng. Không ít trường hợp khi đến bệnh viện, khuôn mặt đã xuất hiện nhiều mụn viêm, mụn bọc, mụn mủ kèm theo những vết thâm và sẹo lõm do tự ý điều trị hoặc nặn mụn tại nhà. Điều đáng nói, nhiều em không tìm đến bác sĩ ngay từ đầu mà âm thầm chịu đựng trong thời gian dài vì ngại chia sẻ với cha mẹ hoặc nghĩ rằng mụn là chuyện bình thường của tuổi mới lớn.

Tuổi dậy thì là giai đoạn cơ thể có nhiều thay đổi mạnh mẽ về nội tiết. Sự gia tăng hormone androgen kích thích tuyến bã nhờn hoạt động mạnh, khiến lượng dầu trên da tăng lên đáng kể. Khi bã nhờn kết hợp với tế bào chết và bụi bẩn sẽ làm bít tắc lỗ chân lông, tạo điều kiện để vi khuẩn phát triển và hình thành mụn. Đây là quá trình sinh lý tự nhiên nên phần lớn thanh thiếu niên đều có thể gặp phải ở các mức độ khác nhau.

Tuy nhiên, yếu tố nội tiết không phải là nguyên nhân duy nhất. Việc thức khuya, căng thẳng trong học tập, chế độ ăn uống chưa hợp lý, vệ sinh da không đúng cách, sử dụng mỹ phẩm không phù hợp hoặc thường xuyên sờ tay lên mặt cũng là những yếu tố khiến tình trạng mụn trở nên nghiêm trọng hơn. Trong thời đại mạng xã hội phát triển, nhiều bạn trẻ còn dễ bị cuốn theo những lời quảng cáo “trị mụn thần tốc”, các loại kem không rõ nguồn gốc hay những mẹo làm đẹp chưa được kiểm chứng, vô tình khiến làn da bị tổn thương nặng hơn.

Theo bác sĩ CKI Bùi Thị Hoài, Khoa Da liễu – Phòng chống mù lòa tại cộng đồng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh, mụn trứng cá là một bệnh lý của đơn vị nang lông – tuyến bã, không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ như nhiều người vẫn nghĩ.

“Nhiều phụ huynh cho rằng mụn tuổi dậy thì là hiện tượng sinh lý nên không cần điều trị. Thực tế, nếu mụn kéo dài, đặc biệt là mụn viêm, mụn bọc hoặc mụn nang, người bệnh có nguy cơ cao để lại sẹo vĩnh viễn. Điều trị sớm không chỉ giúp kiểm soát tổn thương trên da mà còn hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian điều trị,” bác sĩ Hoài cho biết.

Một số loại mụn thường gặp tuổi dậy thì

Không chỉ gây tổn thương trên da, mụn còn tác động đáng kể đến sức khỏe tinh thần của trẻ. Ở lứa tuổi đang hình thành nhân cách và có nhu cầu khẳng định bản thân, ngoại hình có ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý. Chỉ vài nốt mụn trên khuôn mặt cũng có thể khiến nhiều em mất tự tin, ngại giao tiếp, không muốn tham gia các hoạt động tập thể, ngại chụp ảnh hoặc luôn tìm cách che giấu khuôn mặt của mình.

Các nghiên cứu trên thế giới cũng cho thấy thanh thiếu niên bị mụn mức độ trung bình và nặng có nguy cơ gặp các vấn đề về tâm lý như lo âu, căng thẳng, giảm tự tin, thậm chí trầm cảm cao hơn so với những người cùng trang lứa không bị mụn. Vì vậy, điều trẻ cần trong giai đoạn này không phải là những lời chê bai như “mặt đầy mụn”, “ở bẩn nên mới nổi mụn” hay “đến tuổi ai cũng vậy”, mà là sự thấu hiểu và đồng hành từ gia đình.

Theo bác sĩ Hoài, cha mẹ giữ vai trò rất quan trọng trong việc giúp con vượt qua giai đoạn này. Nhiều trẻ có tâm lý e ngại, không muốn chia sẻ vì sợ bị trách mắng hoặc cho rằng cha mẹ sẽ không hiểu những áp lực mình đang trải qua.

“Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện với con, lắng nghe những băn khoăn về ngoại hình thay vì xem nhẹ cảm xúc của trẻ. Khi nhận thấy con có dấu hiệu mặc cảm, thường xuyên che mặt, né tránh giao tiếp hoặc tình trạng mụn ngày càng nặng, phụ huynh nên đưa con đến khám tại cơ sở chuyên khoa da liễu để được tư vấn và điều trị đúng cách. Việc điều trị sớm sẽ giúp trẻ tự tin hơn trong học tập và cuộc sống,” bác sĩ Hoài khuyến cáo.

Một trong những sai lầm phổ biến hiện nay là nhiều bạn trẻ tự nặn mụn tại nhà. Khi dùng tay hoặc dụng cụ không được vô khuẩn để nặn mụn, vi khuẩn rất dễ xâm nhập sâu vào da, gây viêm nhiễm lan rộng. Không ít trường hợp chỉ từ vài nốt mụn nhỏ nhưng sau nhiều lần nặn đã phát triển thành mụn bọc, mụn mủ, để lại sẹo lõm rất khó phục hồi.

Thăm khám cho khách hàng tại Phòng khám da liễu – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh

Bên cạnh đó, việc lạm dụng các sản phẩm chăm sóc da cũng là nguyên nhân khiến tình trạng mụn kéo dài. Nhiều người cùng lúc sử dụng nhiều loại mỹ phẩm, thay đổi sản phẩm liên tục hoặc mua thuốc theo lời giới thiệu trên mạng mà không biết rằng mỗi loại da, mỗi mức độ mụn sẽ cần một phác đồ điều trị khác nhau. Có những sản phẩm chứa corticoid giúp mụn giảm nhanh trong thời gian đầu nhưng về lâu dài lại làm da mỏng, giãn mạch, nổi mụn nhiều hơn và gây khó khăn cho quá trình điều trị.

Để kiểm soát mụn hiệu quả, các chuyên gia khuyến cáo thanh thiếu niên cần xây dựng thói quen chăm sóc da khoa học. Da mặt nên được làm sạch bằng sản phẩm dịu nhẹ hai lần mỗi ngày, tránh rửa mặt quá nhiều hoặc chà xát mạnh vì có thể khiến hàng rào bảo vệ da bị tổn thương. Người bị mụn cũng không nên tự ý cạy, nặn hay sờ tay lên mặt thường xuyên.

Song song với việc chăm sóc da, một lối sống lành mạnh cũng góp phần cải thiện tình trạng mụn. Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, uống đủ nước, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, hạn chế đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh và duy trì vận động hợp lý sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh hơn, từ đó hỗ trợ quá trình điều trị. Mặc dù chế độ ăn không phải nguyên nhân trực tiếp gây mụn ở tất cả mọi người, nhưng việc duy trì dinh dưỡng cân đối vẫn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe làn da.

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị mụn hiệu quả như thuốc bôi, thuốc uống hoặc các kỹ thuật chuyên khoa tùy theo từng mức độ bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và kiên trì điều trị vì mụn là bệnh lý cần thời gian để cải thiện. Việc tự ý ngừng thuốc khi thấy mụn giảm hoặc đổi sang sản phẩm khác theo quảng cáo có thể khiến bệnh tái phát, kéo dài thời gian điều trị.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân nên đến khám chuyên khoa khi xuất hiện các dấu hiệu như mụn viêm nhiều, mụn bọc, mụn nang, mụn để lại sẹo, mụn kéo dài nhiều tháng hoặc đã điều trị nhưng không cải thiện. Việc được thăm khám sớm sẽ giúp bác sĩ đánh giá đúng tình trạng bệnh, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế tối đa nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn.

Hiện nay, Phòng khám Da liễu thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh là địa chỉ tin cậy trong tiếp nhận, tư vấn và điều trị các bệnh lý về da cho người dân trên địa bàn tỉnh, trong đó có các vấn đề da liễu thường gặp ở lứa tuổi dậy thì. Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng các phác đồ điều trị được cập nhật theo hướng an toàn, khoa học và phù hợp với từng người bệnh, phòng khám không chỉ điều trị mụn trứng cá mà còn tư vấn chăm sóc da, hướng dẫn xây dựng chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt hợp lý và các biện pháp phòng ngừa tái phát. Mục tiêu không chỉ là cải thiện tình trạng bệnh mà còn giúp người bệnh lấy lại sự tự tin, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Mụn tuổi dậy thì là tình trạng phổ biến nhưng không nên vì thế mà xem nhẹ. Một lời động viên đúng lúc, một cuộc trò chuyện chân thành hay đơn giản là sự đồng hành của cha mẹ trong hành trình điều trị có thể tạo nên khác biệt rất lớn đối với con trẻ. Khi được chăm sóc đúng cách và tiếp cận điều trị kịp thời, hầu hết các trường hợp mụn đều có thể được kiểm soát hiệu quả, giúp trẻ bước qua tuổi dậy thì với sự tự tin, khỏe mạnh và một tâm thế tích cực để phát triển toàn diện.

Thanh Nga (CDC)