Thận là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, đóng vai trò lọc bỏ độc tố, điều hòa huyết áp, cân bằng điện giải và hỗ trợ sản xuất hormone. Dù đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn, thận lại là cơ quan thường bị “bỏ quên” trong chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Thực tế, tỷ lệ người mắc bệnh thận mạn tính đang gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây. Điều đáng lo ngại là đa số bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn nặng, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người dân ít quan tâm đến các dấu hiệu ban đầu của bệnh.

Bệnh thận mạn tính – “sát thủ thầm lặng”

Theo Bác sĩ Hà Mạnh Hùng, Trưởng Khoa Hồi sức tích cực – Thận nhân tạo, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, bệnh thận mạn tính là một quá trình phát triển bệnh âm thầm, kéo dài và thường là chậm. Người bệnh thường chủ quan và chỉ đi khám khi thận đã tổn thương trầm trọng hoặc do các tình trạng mất bù cấp tính của thận phát tác. Triệu chứng của bệnh thận mạn tính thường kín đáo và dễ bỏ qua. Chỉ đến khi thận bị tổn thương nghiêm trọng, chức năng lọc giảm mạnh, người bệnh mới bắt đầu xuất hiện các biểu hiện rõ rệt hơn.

Bệnh thận mạn tính có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó phổ biến nhất là tiểu đường và tăng huyết áp – hai bệnh lý đang ngày càng phổ biến trong cộng đồng. Ngoài ra, các bệnh nhiễm trùng thận, viêm cầu thận, lạm dụng thuốc giảm đau hoặc các thói quen sinh hoạt không lành mạnh cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Những dấu hiệu cảnh báo dễ bị bỏ qua

Mặc dù tiến triển chậm và âm thầm, bệnh thận mạn tính vẫn bộc lộ một số dấu hiệu mà nếu chú ý, người bệnh có thể phát hiện sớm. Tuy nhiên, các triệu chứng này thường rất mơ hồ nên dễ bị coi nhẹ.

Nhiều người chỉ cảm thấy mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng, da xanh xao do thận suy giảm khả năng sản xuất hormone tạo máu. Một số trường hợp xuất hiện phù nhẹ ở chân, mắt cá hoặc vùng mí mắt vào buổi sáng. Việc tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt, tiểu ít hơn bình thường hoặc đổi màu bất thường cũng là các dấu hiệu cảnh báo.

Không ít bệnh nhân còn gặp tình trạng chán ăn, hơi thở có mùi lạ, ngứa da hoặc chuột rút vào ban đêm. Tuy nhiên, do các biểu hiện này không đặc hiệu, nhiều người thường chủ quan và không kiểm tra sức khỏe, khiến bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng mới được phát hiện.

Vì sao bệnh thận khó nhận biết?

Thận có khả năng bù trừ rất tốt. Ngay cả khi một phần chức năng bị tổn thương, phần còn lại vẫn có thể hoạt động để duy trì sự cân bằng trong cơ thể. Chính cơ chế này khiến người bệnh không cảm nhận được sự thay đổi trong thời gian dài.

Hơn nữa, các triệu chứng của bệnh thận dễ trùng lặp với những bệnh lý khác như thiếu máu, rối loạn điện giải, stress hoặc mất ngủ. Vì vậy, người bệnh thường không nghĩ đến việc kiểm tra thận khi xuất hiện những dấu hiệu nhẹ ban đầu.

Điều trị chạy thận nhân tạo cho bệnh nhân suy thận tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh.

Hậu quả nặng nề khi phát hiện muộn

Bệnh thận mạn tính là một trong những “kẻ giết người thầm lặng”, bởi các triệu chứng thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Khi bệnh không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, chức năng thận sẽ suy giảm dần theo thời gian. Đến giai đoạn nặng – khi thận mất khả năng lọc máu và đào thải độc tố – người bệnh buộc phải bước vào các phương pháp điều trị thay thế như chạy thận nhân tạo định kỳ, lọc màng bụng hoặc ghép thận. Đây không chỉ là gánh nặng to lớn về chi phí điều trị và thời gian, mà còn gây ảnh hưởng sâu sắc đến thể chất, tâm lý người bệnh, kéo theo sự căng thẳng cho cả gia đình và xã hội.

Không dừng lại ở đó, bệnh thận mạn tính còn làm tăng nguy cơ mắc hàng loạt biến chứng nguy hiểm khác. Khi chức năng thận suy yếu, cơ thể dễ gặp phải rối loạn huyết áp, thiếu máu, loãng xương, nhiễm trùng và đặc biệt là các bệnh tim mạch như suy tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đây đều là những biến chứng có thể đe dọa tính mạng nếu không kiểm soát tốt. Người bệnh có thể giảm tuổi thọ đáng kể, chất lượng cuộc sống suy giảm trầm trọng do mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng vận động và phải phụ thuộc vào chăm sóc y tế thường xuyên. Tất cả những yếu tố này khiến việc phát hiện bệnh sớm càng trở nên quan trọng và cấp thiết.

Chủ động phòng bệnh – bảo vệ thận từ những thói quen nhỏ

Theo bác sĩ Hùng, điều trị bệnh thận mạn tính cần được cá thể hóa tùy theo từng giai đoạn và đặc điểm sức khỏe của mỗi bệnh nhân. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ thuốc do bác sĩ chỉ định, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến chế độ dinh dưỡng – yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị. Khi chức năng thận giảm, cơ thể gặp khó khăn trong việc đào thải muối, nước và các chất chuyển hóa khác, vì vậy chế độ ăn cần được điều chỉnh hợp lý: hạn chế muối, giảm lượng protein nếu có chỉ định, kiểm soát phosphor, kali, calo và các vi chất liên quan. Một chế độ ăn lành mạnh, đủ nước, giảm thức ăn mặn, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và siêu mặn sẽ góp phần giảm áp lực lên thận.

Ngoài ra, người bệnh cần lưu ý các yếu tố nguy cơ khác: không hút thuốc lá, tránh dùng tùy tiện thuốc giảm đau nhóm NSAIDs, kiểm soát cân nặng, duy trì đường huyết ổn định nếu mắc tiểu đường và đo huyết áp thường xuyên. Việc tuân thủ đúng những khuyến nghị này không chỉ giúp ngăn ngừa diễn tiến nặng mà còn hỗ trợ kéo dài tuổi thọ thận. Quan trọng hơn hết, mọi thay đổi trong chế độ ăn uống hay thuốc men cần có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để tránh gây hại cho thận.

Song song với đó, hoạt động thể chất đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện sức khỏe tổng thể. Người bệnh nên duy trì vận động vừa sức mỗi ngày để hỗ trợ tuần hoàn máu, kiểm soát huyết áp, ổn định đường huyết, cải thiện giấc ngủ và nâng cao tinh thần. Đây cũng là cách giúp người bệnh cảm thấy khỏe hơn và chủ động hơn trong quá trình điều trị.

Khám sức khỏe định kỳ – chìa khóa phát hiện bệnh sớm

Khám sức khỏe định kỳ là biện pháp hiệu quả nhất để phát hiện bệnh thận mạn tính từ khi còn ở giai đoạn đầu. Các xét nghiệm đơn giản như đo độ lọc cầu thận (eGFR), xét nghiệm creatinin máu, kiểm tra albumin niệu hoặc tổng phân tích nước tiểu có thể phát hiện những tổn thương rất nhỏ, ngay cả khi người bệnh chưa có bất kỳ triệu chứng nào. Điều này giúp tạo cơ hội để can thiệp sớm, làm chậm tiến triển bệnh và phòng ngừa biến chứng.

Những người có nguy cơ cao như bệnh nhân tiểu đường, tăng huyết áp, béo phì, người lớn tuổi hoặc người có người thân mắc bệnh thận càng cần kiểm tra định kỳ. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm không chỉ giúp quá trình điều trị hiệu quả và đơn giản hơn mà còn hạn chế nguy cơ phải lọc máu hay ghép thận – những biện pháp can thiệp tốn kém và gây nhiều áp lực tâm lý.

Thông điệp sức khỏe dành cho cộng đồng

Trong bối cảnh tỷ lệ mắc bệnh thận mạn tính ngày càng tăng, mỗi người cần lắng nghe cơ thể và chú ý hơn đến những dấu hiệu dù nhỏ như mệt mỏi kéo dài, phù nhẹ ở mặt hoặc chân, nước tiểu thay đổi về màu sắc hoặc số lượng. Đây có thể là những lời cảnh báo sớm mà cơ thể đang gửi tới bạn.

Bảo vệ thận hoàn toàn không phải điều khó khăn hay tốn kém. Chỉ bằng việc xây dựng lối sống lành mạnh, duy trì chế độ ăn uống khoa học, kiểm soát tốt các bệnh lý nền và khám sức khỏe định kỳ, mỗi người đều có thể chủ động phòng ngừa bệnh thận mạn tính và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Quan trọng hơn, sự chủ động hôm nay sẽ giúp giảm gánh nặng điều trị trong tương lai và mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn cho chính bản thân và gia đình.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh