Cần làm gì trước xu hướng mắc bệnh Alzheimer ngày càng gia tăng

Kể từ năm 1994, vào ngày 21 tháng 9 hàng năm khắp nơi trên thế giới đồng loạt tổ chức các sự kiện khác nhau nhằm thu hút dư luận tìm hiểu về căn bệnh sa sút trí tuệ (thường gọi là bệnh Alzheimer), cũng như phản ánh rõ tình cảnh người bệnh và gia đình, thân nhân của họ. Nhân ngày Thế giới phòng, chống bệnh Alzheimer năm nay, Thạc sĩ – Bác sĩ Vũ Minh Hạnh, Phó Giám đốc Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần tỉnh Quảng Ninh chia sẻ với bạn đọc những thông tin về căn bệnh này và cách nâng cao chất lượng cuộc sống trong bối cảnh xu hướng mắc bệnh Alzheimer ngày càng gia tăng.

-Xin bác sĩ cho biết về xu hướng mắc bệnh Alzheimer hiện nay? Và tình hình bệnh nhân đến khám, điều trị bệnh Alzheimer tại bệnh viện thời gian qua như thế nào?

Alzheimer là một căn bệnh gây ra tình trạng mất trí nhớ, mất các chức năng nhận thức, làm ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Theo số liệu thống kê năm 2019 của The World Alzheimer Report 2019, số ca bệnh sa sút trí tuệ mắc mới là 3 ca/1 giây, hiện có khoảng hơn 50 triệu người bị sa sút trí tuệ, trong đó khoảng 60% là bệnh Alzheimer. Tỉ lệ mắc bệnh Alzheimer tăng dần theo tuổi, từ khoảng 5% của người dưới 75 tuổi lên đến 40-50% của người sau 85 tuổi. Dân số Việt Nam đang có xu hướng già hoá, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam năm 2019 là 73,6 tuổi và tỉ lệ người mắc Alzheimer ngày càng gia tăng.

Trong thời gian gần đây, số người đến khám về bệnh Alzheimer ở Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần Quảng Ninh ngày càng nhiều, chiếm khoảng 5-7% cơ cấu bệnh tật.

Não của bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer

-Nguyên nhân nào dẫn đến mắc bệnh Alzheimer, thưa bác sĩ?

Nguyên nhân gây bệnh hiện chưa được xác định một cách rõ ràng, tuy nhiên các nhà khoa học có đưa ra một số giả thuyết về nguyên nhân gây bệnh Alzheimer: do sự tích tụ của TAU-protein ở trong não dẫn đến chết dần các tế bào não; hình thành các cấu trúc bất thường được gọi là mảng amyloid và đám rối sợi dây thần kinh, do rối loạn quá trình sản xuất và hoạt động của các chất oxy hóa trong cơ thể; do yếu tố gen.

Có một số yếu tố nguy cơ của bệnh Alzheimer bao gồm: tuổi cao, yếu tố gia đình, tiền sử chấn thương sọ não, trầm cảm muộn sau 65 tuổi, mắc các bệnh tim mạch, tăng cholesterol, đái tháo đường và hút thuốc lá. Những người ít vận động và chế độ ăn uống ít rau xanh, trái cây, ít thực hiện các hoạt động trí tuệ như đọc sách, chơi trò chơi liên quan tới trí tuệ, hay bị căng thẳng, sang chấn tâm lý cũng có nguy cơ dễ mắc Alzheimer.

-Những dấu hiệu sớm để phát hiện mắc bệnh Alzheimer là gì, thưa bác sĩ?

Triệu chứng lâm sàng của sa sút trí tuệ rất đa dạng tùy giai đoạn của bệnh. Ban đầu là chứng suy giảm trí nhớ, hay quên (quên những sự vật mới xảy ra, dần dần quên ngày, tháng, quên tên người thân, quên đường về, quên rửa mặt, quên cài cúc áo,..). Ngôn ngữ bị rối loạn như khó tìm từ để biểu hiện ý tưởng, khó phát âm, nói không trôi chảy sau đó mất ngôn ngữ, nói xong nhưng không hiểu mình vừa nói gì, hỏi lặp đi lặp lại một câu. Rối loạn chức năng nhận thức (khả năng định hướng kém, mất khả năng tính toán đơn giản, mất khả năng đánh giá và đưa ra quyết định), rối loạn phối hợp động tác (yếu cơ, run, hay bị chuột rút, không chú ý đến trang phục, mặc quần áo rất khó khăn, khó thực hiện được công việc hàng ngày); Rối loạn chức năng thị giác không gian (ví dụ, không có khả năng nhận dạng khuôn mặt hoặc các đồ vật thông thường)

Trầm cảm cũng thường xuất hiện ở giai đoạn sớm của bệnh Alzheimer (25-80% trường hợp), tuy nhiên các triệu chứng trầm cảm là không ổn định. Các triệu chứng loạn thần gặp ở 10-30% số bệnh nhân, thường gặp là hoang tưởng bị hại, hoang tưởng bị mất cắp, ảo giác thị giác với các hình ảnh kỳ quái. Các rối loạn hành vi, rối loạn giấc ngủ cũng thường gặp ở bệnh nhân Alzheimer.

Cuối cùng người bệnh Alzheimer sẽ mất dần các chức năng quan trọng của con người, không còn tự ăn uống, vệ sinh cá nhân được và tử vong do suy kiệt, bệnh lý nhiễm trùng hoặc tai nạn. Thời gian sống trung bình của bệnh Alzheimer khoảng 5-15 năm tùy vào tuổi khởi phát bệnh.

Dấu hiệu của bệnh Alzheimer

-Chúng ta có thể phòng ngừa bệnh này bằng cách nào, thưa bác sĩ?

Phòng ngừa bệnh Alzeimer là rất quan trọng đối với sức khoẻ tâm thần người cao tuổi. Nên thường xuyên đọc sách báo, chơi đố chữ hay những trò chơi trí tuệ, chơi cờ vì luyện tập trí não có thể giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. Một chế độ ăn uống hợp lý như ăn nhiều rau, cây họ đậu, cá, trái cây và chất béo đơn không bão hòa, sử dụng các thực phẩm có chứa acid béo omega-3 (cá hồi, cá cơm, quả óc chó, dầu ô liu,…) và thực phẩm có nhiều chất chống oxy hóa; uống một ly rượu vang đỏ, cà phê mỗi ngày có thể giúp bạn giảm 65% nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ và bệnh Alzheimer; hạn chế đường, muối. Kiểm soát huyết áp khi còn trẻ và giai đoạn đầu ở những người bị Alzheimer có thể là cách hiệu quả giúp họ trì hoãn ảnh hưởng của bệnh. Không hút thuốc lá để bảo vệ não bộ và sức khỏe của chính mình và người thân. Tập thể dục đều đặn, thường xuyên hàng ngày (đi bộ, bơi, tập gym, yoga) và chế độ ngủ đủ giấc hàng ngày. Đi du lịch, thường xuyên giao lưu, chia sẻ với mọi người, tham gia các hoạt động xã hội, giảm bớt căng thẳng sẽ giúp người cao tuổi có sức khoẻ tinh thần tốt hơn.

Bổ sung các thực phẩm giúp tăng cường trí nhớ trong thực đơn hàng ngày

-Người bệnh Alzheimer cần được chăm sóc như thế nào để nâng cao chất lượng cuộc sống, thưa bác sĩ?

Bệnh Alzheimer sẽ làm cho người bệnh không có khả năng đáp ứng những nhu cầu riêng của họ, cho nên việc chăm sóc là rất quan trọng trong quá trình của bệnh.

Trong giai đoạn đầu và giữa của bệnh, việc thay đổi môi trường sống và lối sống có thể làm tăng tính an toàn cho bệnh nhân và giảm gánh nặng cho người chăm sóc. Cần thiết lập và duy trì thói quen, thời gian ăn, thức dậy và đi ngủ. Bệnh nhân có thể không có khả năng tự ăn uống, do đó, yêu cầu thực phẩm được cắt thành từng miếng nhỏ hoặc nghiền. Nên sử dụng các loại thực phẩm dễ tiêu, giầu chất xơ, canxi và vitamin và được chế biến mềm, nhừ, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Đồng thời uống đủ nước và hạn chế muối trong khẩu phần ăn. Người bệnh Alzheimer dễ mất phương hướng, dẫn đến khả năng đi lạc, đi lang thang. Vì vậy nên khóa cửa, cài chốt ngăn ngừa người bệnh rời nhà; chuẩn bị sẵn những thông tin về họ tên người bệnh, địa chỉ nơi ở, số điện thoại người thân… để trong túi áo, đeo cổ hoặc gắn trên vòng tay. Chăm sóc vệ sinh cá nhân hàng ngày cho người bệnh bởi họ gặp khó khăn trong sinh hoạt, tôn tọng sự riêng tư của người bệnh. Bệnh Alzheimer dần dần làm giảm khả năng giao tiếp của người bệnh, do vậy khi giao tiếp với người bệnh cần kiên nhẫn lắng nghe và cố gắng hiểu, đừng ngắt lời, giữ giọng nói nhẹ nhàng, dùng cách nói đơn giản, câu ngắn, dễ hiểu. Sử dụng đúng cách các thuốc điều trị bệnh Alzheimer, các rối loạn tâm thần và bệnh lý cơ thể kết hợp. Khi bệnh tiến triển nặng, các vấn đề y tế khác nhau có thể xuất hiện, chẳng hạn như bệnh răng miệng, loét do tỳ đè, suy dinh dưỡng hoặc nhiễm trùng có thể làm cho việc chăm sóc người bênh thêm vất vả, nặng nề hơn.

Bệnh Alzheimer làm ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống của người bệnh. Việc phát hiện sớm các biểu hiện liên quan, đưa người bệnh đến khám, điều trị và chăm sóc tốt có ý nghĩa rất lớn trong việc cải thiện chất lượng sống của người bệnh cũng như giúp giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.

-Xin cảm ơn bác sĩ đã chia sẻ những thông tin hữu ích!

Hải Ninh (CDC)