Những năm gần đây, trên thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, phổ biến nhất là thuốc lá điện tử. Sự phát triển nhanh chóng của các sản phẩm này đã gây ảnh hưởng xấu tới hành vi, lối sống và sức khỏe của giới trẻ ở lứa tuổi học sinh, sinh viên.

Thuốc lá điện tử là thiết bị sử dụng pin làm nóng dung dịch điện tử để tạo ra khói cho người dùng hít vào. Có ít nhất 60 hợp chất hóa học đã được tìm thấy trong dung dịch thuốc lá điện tử và nhiều hợp chất khác có trong khói tạo ra từ thuốc lá điện tử.

Trái với những lời quảng cáo của nhà sản xuất, rằng thuốc lá điện tử là một hình thức giúp cai nghiện thuốc lá thông thường, thì sử dụng thuốc lá điện tử còn làm tăng nguy cơ sử dụng kép các loại thuốc lá, thậm chí có nguy cơ nghiện thuốc lá điếu thông thường cao gấp 2 – 3 lần so với những người chưa từng sử dụng thuốc lá điện tử. Bởi hầu hết thuốc lá điện tử có chứa nicotin – một chất gây nghiện mạnh.

Bác sĩ Cao Thị Xuân Thủy, Trưởng khoa Rối loạn tâm thần do sử dụng chất gây nghiện, Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe Tâm thần tỉnh Quảng Ninh cho biết: “1-2 năm gần đây, khoa chúng tôi tiếp nhận nhiều các cháu còn đang là học sinh phổ thông, có cả học sinh cấp 2, các cháu biết sử dụng thuốc là điện tử từ năm lớp 9, sau đó sử dụng cả một quá trình đến năm lớp 12. Rồi có cháu đến khi đi học đại học vẫn sử dụng. Các cháu nói rằng các dạng thuốc lá vui, thuốc lá điện tử nó không có hại gì cả, nhưng thực sự đây là một nhận thức không đúng. Thuốc lá điện tử bản chất là các chất ma túy biến tấu dưới mọi hình thức, có thể có hình thù bắt mắt, gây tò mò, nhiều màu sắc đa dạng, điếu, gói, dung dịch, các cháu có thể sử dụng tiền ăn sáng để mua và sử dụng cả một nhóm bạn. Hơn nữa việc mua bán TLĐT rất dễ: mua tại cổng trường, các bạn mang đến lớp dưới mọi hình thức, các bạn vào nhà vệ sinh để hít, các bạn có thể ra cổng trường ăn quà vặt rồi túm năm tụm ba hít; mua qua online, người ta ship đến tận công trưởng. Tức là hình thức mua rất dễ, loại mua cũng rất dễ, mà tiền thì phụ thuộc vào từng loại chất từ 50k – 100k – 300k – vài triệu đồng…. Các con có thể góp nhau vào để có thể mua sẵn được”.

Thuốc lá điện tử bản chất là các chất ma túy biến tấu dưới mọi hình thức, có hình thù bắt mắt, gây tò mò, nhiều màu sắc đa dạng,

Theo Tổ chức Y tế thế giới, hiện trong thuốc lá điện tử có khoảng 20.000 loại hương liệu. Những hương vị này có thể che giấu độ gắt của nicotin, làm cho sản phẩm dễ chịu hơn, dễ hít vào hơn, thu hút người sử dụng, đặc biệt là giới trẻ. Một số hương liệu được sử dụng trong thuốc lá điện tử đã được chứng minh là làm tăng độc tính của sản phẩm.

Nicotin trong thuốc lá điện tử gây tăng nhịp tim, co thắt mạch máu ở tim, tăng mạch và huyết áp; Chất này còn ảnh hưởng đến sự phát triển và di căn của khối u và có khả năng thúc đẩy, hình thành các khối u, gây ra sinh non và thai chết lưu đối với bà mẹ mang thai. Sử dụng nicotine lâu dài làm kìm hãm sự phát triển của não bộ, ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tập trung chú ý và học tập. Bác sĩ Cao Thị Xuân Thủy cho biết thêm: “Sau khi sử dụng thuốc lá điện tử thì có cháu mô tả lại là cảm thấy thích thú, vui vẻ, thấy mình nhiều năng lượng, học tập tập trung. Nhưng nhiều cháu than phiền sau khi sử dụng xong thấy đau đầu, buồn nôn, thấy lú lẫn, đấy là trạng thái của các chất gây ảo giác và kích thần. Nhiều cháu phải nhập viện với trạng thái kích động, có ý tưởng hành vi tự sát, có những điên loạn không kiểm soát được, lúc bấy giờ bố mẹ mới nhận ra là con mình có sử dụng ma túy. Điều trị các con có sử dụng các chất ma túy quả thật gặp rất nhiều khó khăn. Thứ nhất là các con còn trẻ tuổi, rồi các rối loạn tâm thần, phụ thuộc vào chất, các nhiễm độc sẽ làm tổn hại đến não của các con. Xong lại cả 1 thế hệ đấy còn ảnh hưởng đến thế hệ đời sau nữa. Vì thế mà bác sĩ cũng rất cân nhắc trong việc điều trị, giải độc rồi làm liệu pháp tâm lý. Về liệu pháp hóa dược thì các bác sĩ cũng sử dụng theo phác đồ nhưng cũng phải lựa chọn cân nhắc để không làm tổn thương đến não của các con trong giới trẻ”.

Đang ngồi trong lớp hai nam sinh Trường Cao đẳng kỹ thuật Việt Đức (Hà Tĩnh) lên cơn co giật, miệng liên tục la hét vì hút thuốc lá điện tử mua trên mạng.

Thuốc lá điện tử không chỉ lôi kéo người hút chính mà ngay cả người hút thụ động cũng cảm thấy thích thú thậm chí là nghiện. Người tiếp xúc nhiều với khói thuốc lá điện tử có thể bị khó thở, kích ứng mắt, nhức đầu, buồn nôn và đau họng hoặc kích thích họng… về lâu dài cũng có nguy cơ mắc ung thư phổi, ung thư thanh quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đột quỵ, xuất huyết não, ung thư dạ dày… như người sử dụng trực tiếp. Trẻ em là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất bởi khói thuốc lá điện tử. Chỉ một lượng nhỏ khói thuốc lá điện tử cũng tác động tới sự phát triển của não bộ và phổi của trẻ em. Bên cạnh đó, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới do sử dụng pin để làm nóng và tạo ra dạng hơi, vì vậy cũng làm tăng nguy cơ bỏng và các tai nạn khác, bao gồm các vụ nổ từ thiết bị sạc điện bị lỗi hoặc sử dụng sai.

Thống kê cho thấy, tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới, chủ yếu là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong giới trẻ đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng. Ở nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ đã tăng hơn hai lần từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Hệ lụy của nó đang đe dọa những thành tựu bước đầu trong công cuộc phòng, chống tác hại thuốc lá ở nước ta.

Theo bác sĩ Cao Thị Xuân Thủy, Trưởng khoa Rối loạn tâm thần do sử dụng chất gây nghiện, Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe Tâm thần tỉnh Quảng Ninh, để nâng cao nhận thức, chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân của giới trẻ trước tác hại của thuốc lá điện tử, rất cần sự vào cuộc của cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và cộng đồng: “Muốn làm tốt được việc này trước hết là phải nhận thức từ các em học sinh, tới nữa là sự giáo dục của gia đình hay nói cách khác là nhận thức của phụ huynh của các con. Nhà trường cũng phải có những bài giảng trau dồi kiến thức về ma túy, tôi nghĩ cũng cần phải đưa vào thành những giờ chính khóa. Các ban ngành cần phải chung tay, phải quan tâm xem việc mua, bán, tổ chức mua bán sẵn có như vậy thì làm thế nào có thể kiểm soát”.

Trước mối nguy hại của thuốc lá điện tử, Bộ Y tế đang xây dựng hồ sơ để trình Chính phủ nội dung cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quảng cáo các sản phẩm thuốc lá mới. Bên cạnh đó, Tổ chức y tế thế giới WHO cũng đã khuyến nghị về những tác hại của thuốc lá điện tử, cần cấm nhập khẩu, sản xuất, phân phối và bán các sản phẩm này tại Việt Nam.

Các bậc phụ huynh cần quan tâm, trò chuyện với con em mình, giúp các em tự chủ nói không với các sản phẩm này. Đồng thời, nhà trường phải tăng cường giáo dục và tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cần thiết, tự bảo vệ bản thân trước cám dỗ của thuốc lá mới.

Quỳnh Trang