Mỗi năm ở Việt Nam, hàng nghìn trẻ sinh non phải nhập viện vì suy hô hấp, trong đó bệnh màng trong là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở nhóm trẻ dưới 32 tuần tuổi. Tình trạng thiếu hụt Surfactant – chất giúp phổi không bị xẹp sau mỗi nhịp thở – khiến nhiều trẻ phải thở máy kéo dài, đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng, xuất huyết não và hàng loạt di chứng nặng nề khác.
Trong nhiều năm, phương pháp chuẩn điều trị RDS tại các bệnh viện là đặt nội khí quản – thở máy xâm nhập – bơm Surfactant trực tiếp. Tuy hiệu quả, nhưng kỹ thuật này đi kèm nhiều rủi ro: tổn thương đường thở, viêm phổi liên quan thở máy, xuất huyết phổi, bệnh phổi mạn tính trẻ sinh non (BPD)… Việc sử dụng an thần – giãn cơ kéo dài cũng ảnh hưởng đến tuần hoàn, tiêu hóa, dinh dưỡng và thần kinh của trẻ.
Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của kỹ thuật LISA (Less Invasive Surfactant Administration) – bơm Surfactant ít xâm lấn – được xem là bước đột phá trong hồi sức sơ sinh trên thế giới. Nhận thức được tiềm năng này, từ năm 2020, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã bắt đầu nghiên cứu tiến trình áp dụng LISA, và đến giữa năm 2023 chính thức triển khai kỹ thuật. Sau gần hai năm thực hiện, kết quả ghi nhận tại Quảng Ninh cho thấy LISA mang lại hiệu quả vượt trội so với các phương pháp truyền thống.
LISA – cơ chế tác động và những ưu điểm vượt trội
Khác với phương pháp kinh điển phải đặt nội khí quản, LISA sử dụng catheter mềm, đường kính nhỏ (1–1,5 mm) để đưa Surfactant vào khí quản của trẻ. Trong suốt quá trình, trẻ vẫn duy trì thở áp lực dương liên tục qua mũi (CPAP), không cần an thần sâu, không ngừng tự thở.
Phương pháp này đem lại những ưu điểm nổi bật:
- Giảm tối đa xâm lấn đường thở: Do không cần ống nội khí quản, trẻ tránh được nguy cơ phù nề thanh môn, tổn thương niêm mạc, hẹp đường thở và những can thiệp thô bạo thường gặp khi đặt ống.
- Hạn chế đáng kể biến chứng của thở máy: BPD, viêm phổi liên quan thở máy, xẹp phổi… đều giảm rõ rệt nhờ giảm thời gian can thiệp xâm lấn.
- Duy trì hô hấp sinh lý của trẻ: Nhịp thở tự nhiên giúp thuốc phân bố đều trong phổi, cải thiện trao đổi khí nhanh và tự nhiên hơn.
- Dễ triển khai, phù hợp nhiều tuyến bệnh viện: Thiết bị yêu cầu đơn giản; bác sĩ chỉ cần được đào tạo bài bản về CPAP và thao tác đặt catheter.
Từ thời điểm triển khai giữa năm 2023 đến nay, hơn 70 trẻ sơ sinh bị bệnh màng trong đã được bơm Surfactant bằng kỹ thuật LISA tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh.
Các thống kê nội viện ghi nhận:
- Gần 90% trẻ không phải đặt lại nội khí quản.
- Nhịp thở, SpO₂ cải thiện chỉ sau 2–3 giờ.
- Tỷ lệ hồi phục hoàn toàn đạt 95%.
- Không có trường hợp tử vong trong nhóm trẻ được áp dụng LISA.
- Thời gian nằm viện trung bình giảm 8–12 ngày so với nhóm điều trị bằng phương pháp truyền thống.
Theo Bác sĩ Đặng Hồng Duyên, Khoa Sơ sinh, Bệnh viện Sản Nhi, những kết quả này không chỉ mang ý nghĩa thống kê, mà phản ánh sự thay đổi rõ rệt trên từng bệnh nhi: “Ở trẻ sinh non, mỗi ngày thở máy đều có thể dẫn đến một biến chứng mới. Khi áp dụng LISA, chúng tôi nhận thấy trẻ phục hồi nhanh hơn, ít biến chứng hơn và ra viện sớm hơn. Đặc biệt, nguy cơ xuất huyết não và bệnh phổi mạn giảm đáng kể. Đây là điều mà cả ê-kíp đều rất mừng.”
Một trường hợp tiêu biểu là bệnh nhi sinh non 27 tuần, cân nặng 1.000g, con của chị Vũ Thị Thuận (Quảng Yên). Bé rơi vào tình trạng suy hô hấp nặng ngay sau sinh và được can thiệp LISA kịp thời. “Sau khi được bơm Surfactant bằng phương pháp mới, con tôi cải thiện rất nhanh. Đến nay bé đã lên 1,4kg, ăn sữa tốt và không phải thở máy nữa. Gia đình tôi vô cùng biết ơn các bác sĩ”, chị Thuận chia sẻ.
Giá trị kinh tế – xã hội: lợi ích vượt ra ngoài phạm vi điều trị
Việc giảm thở máy và rút ngắn thời gian nằm viện giúp giảm đáng kể chi phí:
- giảm chi phí giường bệnh, thở máy, thuốc an thần, kháng sinh;
- giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đặc biệt là gia đình vùng sâu vùng xa;
- giảm áp lực lên hệ thống y tế khi lượng giường sơ sinh chuyên sâu luôn khan hiếm.
Về lâu dài, tránh được di chứng ở trẻ sinh non cũng đồng nghĩa giảm gánh nặng phục hồi chức năng, giảm tỷ lệ khuyết tật, cải thiện chất lượng sống và góp phần nâng cao nguồn nhân lực tương lai.
Định hướng mở rộng và chuyển giao kỹ thuật
LISA không chỉ dừng lại ở việc nâng cao chất lượng điều trị tại bệnh viện tuyến cuối của tỉnh. Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Thị Hằng, Phó Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh, kỹ thuật này sẽ sớm được chuẩn hóa và nhân rộng: “LISA là một bước tiến lớn trong hồi sức sơ sinh. Không chỉ an toàn và hiệu quả, kỹ thuật còn phù hợp để nhân rộng về tuyến dưới khi bác sĩ được đào tạo bài bản. Bệnh viện đang xây dựng bộ quy trình chuẩn và kế hoạch chuyển giao kỹ thuật cho các bệnh viện tuyến tỉnh và một số huyện có bác sĩ sơ sinh. Khi nhiều cơ sở áp dụng được LISA, trẻ sinh non sẽ được hưởng lợi ngay tại địa phương, không phải chuyển tuyến xa.”
Việc phổ cập kỹ thuật này phù hợp với xu thế quốc tế, giúp Quảng Ninh tiệm cận những tiến bộ mới trong chăm sóc trẻ sinh non.
Kỹ thuật LISA – bơm Surfactant ít xâm lấn – đang tạo ra thay đổi đáng kể trong điều trị trẻ sơ sinh non tháng mắc bệnh màng trong tại Quảng Ninh. Với ưu điểm ít xâm lấn – an toàn – hiệu quả cao – dễ triển khai, LISA không chỉ cải thiện tiên lượng sống cho nhiều trẻ mà còn giảm gánh nặng tài chính và nâng cao chất lượng điều trị sơ sinh của tỉnh.
Thành công bước đầu tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh là minh chứng cho sự mạnh dạn đổi mới, tiếp cận kỹ thuật tiên tiến và đặt lợi ích của trẻ sơ sinh – những sinh linh mong manh nhất – làm trung tâm trong chăm sóc y tế.
Quỳnh Trang (CDC QN)
