Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có quyền được sống khỏe mạnh và phát triển toàn diện. Với mục tiêu bảo vệ thế hệ tương lai trước nguy cơ lây nhiễm HIV, từ năm 2014, Bộ Y tế đã chọn tháng 6 hằng năm là Tháng cao điểm Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Đây là hoạt động có ý nghĩa quan trọng trong Chiến lược quốc gia chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030, đồng thời hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn lây truyền HIV từ mẹ sang con.

HIV không còn là rào cản đối với thiên chức làm mẹ

Lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong ba con đường lây nhiễm chính của HIV. Vi-rút có thể truyền từ mẹ sang thai nhi trong thời kỳ mang thai, trong quá trình chuyển dạ sinh con hoặc khi trẻ bú mẹ.

Theo các nghiên cứu y học, nếu không được can thiệp dự phòng, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể từ 25% đến 40%. Tuy nhiên, với những tiến bộ vượt bậc của y học hiện đại, phụ nữ nhiễm HIV hoàn toàn có thể sinh ra những đứa con khỏe mạnh.

Việc phát hiện HIV sớm và điều trị bằng thuốc kháng vi-rút (ARV) đúng phác đồ giúp giảm tải lượng vi-rút trong cơ thể người mẹ xuống mức rất thấp, từ đó làm giảm nguy cơ lây truyền sang con xuống dưới 2%. Đây là thành tựu quan trọng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, mang lại hy vọng và cơ hội cho hàng nghìn gia đình.

Xét nghiệm sớm – “chìa khóa vàng” phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, mọi phụ nữ mang thai nên thực hiện xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 3 tháng đầu thai kỳ. Việc xét nghiệm sớm giúp phát hiện kịp thời tình trạng nhiễm HIV, tạo điều kiện để người mẹ được tiếp cận điều trị và các biện pháp can thiệp phù hợp.

Trong dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, thời gian có ý nghĩa quyết định. Càng phát hiện sớm, hiệu quả điều trị càng cao và khả năng bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ nhiễm HIV càng lớn. Ngược lại, việc phát hiện muộn khi thai kỳ đã ở giai đoạn cuối sẽ làm giảm hiệu quả của các biện pháp dự phòng.

Để bảo vệ tốt nhất cho mẹ và trẻ, ngành Y tế khuyến cáo thực hiện đồng bộ các giải pháp:

• Điều trị ARV sớm và liên tục theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Khám thai định kỳ và theo dõi sức khỏe trong suốt thai kỳ.
• Sinh con tại các cơ sở y tế có đủ điều kiện chuyên môn.
• Thực hiện các biện pháp chăm sóc, theo dõi và điều trị dự phòng cho trẻ sau sinh theo quy định.
• Tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế về nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ nhằm giảm thiểu nguy cơ lây truyền HIV.

Chung tay xóa bỏ kỳ thị, tạo cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi thai phụ

Bên cạnh các giải pháp chuyên môn, sự đồng hành của gia đình và cộng đồng có vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tế cho thấy, sự kỳ thị và phân biệt đối xử vẫn là rào cản khiến nhiều phụ nữ e ngại xét nghiệm hoặc chậm tiếp cận điều trị.

Một môi trường xã hội thân thiện, không kỳ thị sẽ giúp phụ nữ mang thai mạnh dạn tiếp cận các dịch vụ tư vấn, xét nghiệm và điều trị HIV. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành Y tế mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội trong việc bảo vệ sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Hưởng ứng Tháng cao điểm Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con năm 2026, mỗi người dân hãy nâng cao nhận thức, chủ động xét nghiệm HIV khi mang thai, tuân thủ điều trị nếu nhiễm HIV và chung tay xây dựng cộng đồng không kỳ thị. Mỗi hành động hôm nay sẽ góp phần mang lại một tương lai khỏe mạnh cho trẻ em Việt Nam và hiện thực hóa mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030.

Hoàng Yến – CDC Quảng Ninh