Khám chuyên khoa định kỳ để tầm soát, phát hiện sớm ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy là bệnh khó chẩn đoán sớm do không có biểu hiện đặc hiệu ở giai đoạn đầu và vị trí của tụy nằm sâu trong ổ bụng. Tại thời điểm chẩn đoán u tụy chỉ dưới 20% trường hợp có thể mổ được.

Tuyến tụy là một cơ quan hình lá tạo ra các enzyme tiêu hóa và hormone như insulin. Tuyến tụy nằm ở vị trí bụng cao, gần các động mạch và tĩnh mạch chính. Tuyến tụy có ba phần: đầu, đuôi và thân tụy. Các enzyme tiêu hóa và hormone sản xuất trong tuyến tụy đi từ tuyến tụy đến tá tràng (phần đầu tiên của ruột non) thông qua một ống gọi là ống tụy. Phần của tuyến tụy sản xuất hormone được gọi là tuyến tụy nội tiết và phần sản xuất enzyme tiêu hóa được gọi là tuyến tụy ngoại tiết.

U tụy khó phát hiện do vị trí nằm sâu trong ổ bụng

Thạc sĩ, bác sĩ CKII. Nguyễn Văn Dũng – Trưởng khoa Ung bướu 1 bệnh viện Bãi Cháy cho biết:“Ung thư tuyến tụy thì người ta thường nói đến ung thư tụy ngoại tiết, còn bản thân các tế bào tụy nội tiết cũng sinh u, như u tiết insulin, u tiết glucagon nhưng rất hiếm. Thực tế lâm sàng hay gặp ung thư tụy ngoại tiết hơn.”

Nguyên nhân chính xác của ung thư tuyến tụy hiện chưa rõ. Nhưng một số yếu tố nguy cơ đã được xác định như:

Tuổi tác: Yếu tố tuổi tác có liên quan tới nguy cơ ung thư tuyến tụy. Bệnh thường xuất hiện ở độ tuổi 50 – 80. Gần 50% người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư tuyến tụy ở độ tuổi 75 trở lên.

Giới tính: Nam giới có nguy cơ phát triển ung thư tuyến tụy cao hơn phụ nữ.

Tiền sử gia đình mắc bệnh: Những người có người thân trong giai đình mắc ung thư tuyến tụy thì có nguy cơ cao mắc bệnh hơn những người không có yếu tố gia đình ảnh hưởng.

Thừa cân và béo phì: Theo nghiên cứu, những người bị thừa cân có khoảng 20% khả năng phát triển bệnh ung thư tuyến tụy.

Hút thuốc lá: Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ gây ung thư tuyến tụy. Những người hay hút thuốc mắc ung thư tăng gấp đôi so với những người chưa từng hút thuốc.

Môi trường làm việc độc hại: Những người làm việc trong môi trường độc hại như phải tiếp xúc với hóa chất, thuốc trừ sâu, thuốc nhuộm… có nguy cơ phát triển ung thư tuyến tụy cao hơn người khác.

Bệnh tiểu đường: Ung thư tuyến tụy phổ biến hơn ở những người có bệnh tiểu đường tuýp 2. Đây là loại bệnh tiểu đường thường bắt đầu ở tuổi trưởng thành và thường liên quan đến tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Viêm tụy mạn tính: Viêm tụy mạn tính là tình trạng tuyến tụy bị viêm trong thời gian dài. Tình trạng này có liên quan tới nguy cơ tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy (đặc biệt là ở những người hút thuốc).

Các vấn đề dạ dày: Nhiễm trùng dạ dày do vi khuẩn HP có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư tuyến tụy.

Ngoài ra còn có một số yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy như viêm gan lâu dài, lạm dụng rượu, chế độ ăn uống không cân bằng, ít hoạt động thể chất… Có nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau liên quan đến việc phát triển ung thư tuyến tụy nhưng cũng vẫn có người bị ung thư tụy mặc dù không có yếu tố nguy cơ nào.

Về dấu hiệu nhận biết của bệnh ung thư tuyến tụy, Thạc sĩ, bác sĩ CKII. Nguyễn Văn Dũng cho biết:“ Vì đặc điểm giải phẫu  tụy nằm rất sâu trong ổ bụng cho nên triệu chứng phụ thuộc vào vị trí u, giai đoạn bệnh, thường rất là mơ hồ và hay bị bỏ sót bởi một bệnh rất gần với nó đó là viêm dạ dày. Tụy nằm sâu trong bụng ngay sau dạ dày nên khi bệnh nhân đau ở bụng vùng thượng vị của tụy, bác sĩ khám nội soi dạ dày thấy dạ dày viêm thì kết luận luôn là viêm dạ dày, bỏ qua tụy đằng sau. Phát hiện ung thư tụy đặc biệt khó, nếu không để ý đến nó sẽ bỏ sót ngay lập tức. Triệu chứng điển hình của bệnh đó là dấu hiệu đau, chán ăn, gầy sút cân, vàng da, nước tiểu sẫm màu. Đặc biệt là giai đoạn muộn có thể sờ thấy khối u ở bụng, như vậy là quá muộn rồi.”

Vàng da là một biểu hiện của bệnh ung thư tuyến tụy

Để chẩn đoán được u tụy thì bác sĩ phải có kinh nghiệm và luôn cảnh giác nghĩ đến bệnh lý tụy, Thạc sĩ, bác sĩ CKII. Nguyễn Văn Dũng cho biết:“ Thầy thuốc muốn chẩn đoán được u tụy thì phải nghĩ đến nó, bao giờ cũng phải cảnh giác nghĩ đến bệnh lý tụy thì mới đi tìm. Dựa trên chẩn đoán hình ảnh: siêu âm ổ bụng, chụp cắt lớp ổ bụng có tiêm thuốc, chụp cộng hưởng từ, siêu âm nội soi. Các phương pháp điều trị bệnh thì u tụy điều trị đa mô thức. Trong đó phẫu thuật đóng vai trò quan trọng nhất, phẫu thuật ở giai đoạn muộn thì chỉ là phẫu thuật triệu chứng, ví dụ như nối mật ruột, nối vị tràng. Điều trị hóa chất bổ trợ có vai trò nhất định. Điều trị thứ 3 là xạ trị.”

Thạc sĩ, bác sĩ CKII. Nguyễn Văn Dũng – Trưởng khoa Ung bướu 1 bệnh viện Bãi Cháy cùng ekip phẫu thuật cho bệnh nhân

Do nguyên nhân chính xác của ung thư tuyến tụy hiện chưa rõ nên để phòng ngừa nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cần căn cứ vào các yếu tố nguy cơ.

Bỏ thuốc lá: Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp đôi so với những người không hút thuốc vì thế việc từ bỏ thuốc lá là việc làm cần thiết để bảo vệ sức khỏe bản thân và cho cả những người xung quanh.

Duy trì cân nặng hợp lý: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao sẽ làm giảm được một nửa nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy.

Có chế độ ăn uống khoa học: Áp dụng chế độ ăn uống lành  mạnh, nhiều trái cây, thực phẩm giàu protein, giàu chất béo sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy.

Tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại: Việc tránh làm việc trong môi trường có chứa các chất độc hại hoặc sử dụng các dụng cụ bảo hộ lao động khi buộc phải tiếp xúc với hóa chất… cũng là cách phòng ngừa ung thư tuyến tụy hiệu quả.

Khám sức khỏe định kỳ và khám chuyên khoa: Chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và đi khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Hải Ninh (CDC)