Kháng thuốc đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với hệ thống y tế toàn cầu khi quá trình điều trị bệnh kéo dài, chi phí y tế tăng cao và đặc biệt là nguy cơ tử vong ngày càng lớn do những nhiễm trùng tưởng chừng đơn giản trở nên khó kiểm soát. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nếu không có hành động quyết liệt ngay từ hiện tại, đến năm 2050, kháng thuốc có thể gây ra tới 10 triệu ca tử vong mỗi năm – con số vượt xa cả số tử vong do ung thư. Hưởng ứng Tuần lễ Truyền thông về phòng, chống kháng thuốc năm 2025 với thông điệp “Hành động ngay: Bảo vệ hiện tại – Bảo đảm tương lai”, Việt Nam nói chung và các cơ sở y tế như Bệnh viện Bãi Cháy nói riêng đang nỗ lực tuyên truyền, kiểm soát và kêu gọi cộng đồng nâng cao nhận thức nhằm ngăn chặn mối hiểm họa âm thầm nhưng vô cùng nguy hiểm này.
Tình trạng kháng thuốc kháng sinh diễn ra khi các vi sinh vật như vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng phát triển cơ chế chống lại thuốc, khiến thuốc không còn khả năng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự sinh trưởng của chúng. Tại Bệnh viện Bãi Cháy, số lượng bệnh nhân mắc các bệnh lý hô hấp phải sử dụng kháng sinh chiếm tới 80% trong tổng số khoảng 150 ca nhập viện mỗi tháng tại Khoa Hô hấp. Bác sĩ CKI Phạm Thị Út Trang cho biết tình trạng kháng thuốc gây ra những hệ quả vô cùng nặng nề, từ việc thời gian điều trị kéo dài, tăng chi phí, giảm hiệu quả chữa bệnh cho đến nguy cơ tử vong cao khi gặp phải vi khuẩn đa kháng thuốc. Với những trường hợp này, thuốc kháng sinh gần như mất tác dụng, bệnh nhân đứng trước nguy cơ suy hô hấp, suy đa tạng hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng.
Bệnh nhân có vi khuẩn đa kháng thuốc điều trị tại Khoa hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Bãi Cháy
Tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Bãi Cháy – nơi tiếp nhận điều trị nhiều ca bệnh nặng và nguy kịch chuyển đến từ tuyến dưới – tình trạng vi khuẩn đa kháng thuốc đang trở thành thách thức lớn và ngày càng diễn biến phức tạp. Bác sĩ Nguyễn Thế Hưng – Trưởng khoa – cho biết, phần lớn bệnh nhân nhập khoa đều trong tình trạng nặng, phải thở máy kéo dài, kèm nhiều bệnh lý nền như đái tháo đường, suy thận, tim mạch hoặc loét tì đè. Đây là những yếu tố khiến họ rất dễ nhiễm khuẩn bệnh viện, đặc biệt là các chủng vi khuẩn cơ hội có khả năng kháng thuốc cao. Nhiều trường hợp khi chuyển đến, tình trạng nhiễm trùng đã ở mức độ nặng, vi khuẩn kháng hầu hết các nhóm kháng sinh thông dụng, khiến việc lựa chọn phác đồ điều trị tối ưu cho bệnh nhân trở nên vô cùng khó khăn. Các bác sĩ phải cân nhắc giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ độc tính của những loại kháng sinh mạnh, đồng thời đảm bảo an toàn cho người bệnh trong giai đoạn nguy kịch.
Thực tế điều trị cho thấy, những bệnh nhân cần nhiều thủ thuật chăm sóc như đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, đặt sonde tiểu, mở khí quản, dẫn lưu hoặc phải hút đờm thường xuyên có nguy cơ bị tấn công bởi các chủng vi khuẩn đa kháng cao hơn nhiều so với bệnh nhân thông thường. ICU cũng là môi trường có tỷ lệ lưu hành các vi khuẩn nguy hiểm như Acinetobacter baumannii, Klebsiella pneumoniae hay Pseudomonas aeruginosa – những tác nhân chủ yếu gây nhiễm khuẩn bệnh viện và có khả năng kháng nhiều nhóm kháng sinh thế hệ mới. Khi các loại vi khuẩn này xâm nhập cơ thể người bệnh, đặc biệt là bệnh nhân nặng có sức đề kháng yếu, nguy cơ biến chứng, sốc nhiễm khuẩn hoặc tử vong tăng lên đáng kể, tạo áp lực rất lớn lên bác sĩ điều trị và cả hệ thống hồi sức.
Một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng kháng thuốc lan rộng chính là việc lạm dụng kháng sinh và sử dụng không đúng cách trong cộng đồng. Mặc dù kháng sinh chỉ có tác dụng điều trị bệnh do vi khuẩn gây ra, rất nhiều người dân vẫn có thói quen tự ý mua thuốc khi có triệu chứng sốt, ho, sổ mũi hoặc cảm cúm – vốn là các triệu chứng chủ yếu do virus chứ không phải vi khuẩn. Việc dùng kháng sinh không đúng bệnh khiến vi khuẩn có cơ hội tiếp xúc với thuốc ở liều không đủ mạnh, dẫn đến hiện tượng “nhờn thuốc”, giảm nhạy cảm và hình thành các chủng vi khuẩn kháng thuốc ngày càng phức tạp. Ngoài ra, tình trạng tự ý tăng liều, dùng thuốc không đủ thời gian, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng thuốc còn thừa trong nhà cũng khiến vi khuẩn dễ dàng thích nghi và phát triển cơ chế đề kháng mới. Thói quen chia sẻ thuốc cho người thân, bạn bè hoặc nghe theo lời truyền miệng càng khiến nguy cơ kháng thuốc lan rộng trong cộng đồng.
Tại Bệnh viện Bãi Cháy, quy trình sử dụng và kê đơn kháng sinh luôn được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính hiệu quả và an toàn. Các bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi có chỉ định rõ ràng, dựa trên thăm khám lâm sàng, đánh giá mức độ nhiễm trùng và đặc biệt là dựa vào kết quả kháng sinh đồ. Kỹ thuật này giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh và mức độ nhạy cảm của chúng với từng loại kháng sinh, từ đó bác sĩ lựa chọn thuốc “trúng đích”, hạn chế tối đa việc sử dụng kháng sinh phổ rộng hoặc dùng thuốc không cần thiết. Những bệnh lý thật sự cần kháng sinh như viêm phổi do vi khuẩn, viêm amidan mủ, nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da mô mềm nặng… đều được đánh giá đúng và điều trị theo phác đồ chuẩn. Trong khi đó, các bệnh phổ biến như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng do virus, tiêu chảy cấp… hầu như không cần kháng sinh. Đây là kiến thức quan trọng mà người dân cần nắm rõ để không tự ý dùng thuốc và vô tình thúc đẩy tình trạng kháng thuốc trong cộng đồng.
Để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và ngăn chặn nguy cơ xuất hiện thêm các chủng vi khuẩn đa kháng, người dân cần thay đổi thói quen sử dụng thuốc và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế. Ngay khi có triệu chứng sốt, ho, đau họng hoặc các biểu hiện bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán đúng nguyên nhân, tránh việc tự ý mua thuốc theo cảm tính. Trong quá trình điều trị, cần tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng, thời gian và hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ, không ngừng thuốc khi thấy đỡ và không tự ý đổi thuốc nếu chưa có chỉ định. Nếu gặp phản ứng bất thường khi dùng kháng sinh, người bệnh phải tái khám ngay để được điều chỉnh kịp thời. Tuyệt đối không sử dụng lại thuốc còn thừa, không chia sẻ thuốc cho người khác hoặc tin theo những lời khuyên không chính thống từ mạng xã hội.
Trong bối cảnh tình trạng kháng thuốc đang gia tăng nhanh và trở thành mối đe dọa toàn cầu, sự chung tay của cộng đồng và cơ sở y tế giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Bệnh viện Bãi Cháy hiện đang đẩy mạnh nhiều giải pháp đồng bộ như tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện, nâng cao chất lượng công tác vệ sinh tay, giám sát nội trú việc sử dụng kháng sinh, áp dụng phác đồ điều trị tối ưu và hạn chế tối đa lạm dụng kháng sinh. Đồng thời, bệnh viện tổ chức nhiều hoạt động truyền thông hướng tới cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về mối nguy hại của tình trạng kháng thuốc và lợi ích của việc sử dụng kháng sinh hợp lý. Hưởng ứng thông điệp “Hành động ngay: Bảo vệ hiện tại – Bảo đảm tương lai”, Bệnh viện Bãi Cháy kêu gọi người dân chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, tuân thủ điều trị và chủ động khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Chỉ khi mỗi cá nhân thay đổi hành vi, tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc an toàn và hiểu đúng về kháng sinh, chúng ta mới có thể bảo vệ hiệu quả điều trị hiện tại, đồng thời gìn giữ an toàn sức khỏe cho cộng đồng và cho các thế hệ tương lai.
Công Sơn CDC
