Thời điểm giao mùa thu – đông luôn là giai đoạn nhạy cảm đối với sức khỏe trẻ nhỏ. Sự thay đổi thất thường của thời tiết, độ ẩm tăng cao và môi trường sinh hoạt khép kín hơn khiến nhiều bệnh truyền nhiễm và bệnh đường hô hấp dễ bùng phát. Trẻ em, với hệ miễn dịch còn non nớt, trở thành nhóm dễ bị tác động nhất. Các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết diễn biến phức tạp.

Thời tiết giao mùa – điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh

Giao mùa thu – đông là thời điểm nhiệt độ giảm, độ ẩm tăng, trời lạnh vào sáng sớm và tối nhưng ban ngày có thể ấm hơn. Sự chênh lệch nhiệt độ này làm trẻ khó thích nghi, niêm mạc đường hô hấp trở nên nhạy cảm, dễ bị khô nứt hoặc viêm nhiễm.

Theo BSCII. Phạm Ngọc Mười- Trưởng khoa Các bệnh nhiệt đới: một vài năm trở lại đây, một số bệnh như cúm mùa, RSV, rotavirus… không còn xuất hiện theo mùa mà gần như xuất hiện quanh năm. Nguyên nhân gia tăng bệnh nhi thời điểm này liên quan đến việc thời tiết thay đổi đột ngột khi những đợt Gió mùa đông bắc tràn về khiến nhiệt độ hạ xuống thấp, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn, trong khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, chưa kịp thích nghi.

Đây cũng là thời điểm nhiều loại virus đường hô hấp hoạt động mạnh, đặc biệt là virus gây cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus, rhinovirus và virus sởi. Trẻ đến trường, tiếp xúc gần với bạn bè khiến nguy cơ lây nhiễm tăng cao, đặc biệt trong những lớp học đông trẻ và ít thông thoáng.

Bên cạnh đó, các bác sĩ vẫn ghi nhận một số trường hợp phụ huynh tự ý mua thuốc điều trị cho trẻ mà không qua tham vấn của các bác sĩ, không đúng bệnh, không đúng liều lượng, khiến trẻ không được điều trị kịp thời, thậm chí biến chứng trở nặng hơn, phải điều trị dài ngày, nguy hiểm đến sức khỏe, tính mạng.

Trẻ nhỏ và nguy cơ mắc bệnh theo mùa

Trong mùa thu – đông, trẻ nhỏ dễ mắc nhiều bệnh như viêm đường hô hấp trên, cúm mùa, viêm tiểu phế quản, viêm phổi, tiêu chảy do virus, tay chân miệng, sởi và các bệnh do vi khuẩn như viêm tai giữa hoặc viêm họng.

Trẻ nhũ nhi thường bị viêm tiểu phế quản và viêm phổi do virus RSV – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện ở trẻ dưới hai tuổi. Trẻ lớn hơn lại dễ mắc cúm, nhiễm khuẩn hô hấp và tiêu chảy do thay đổi sinh hoạt, dinh dưỡng. Nhiều bệnh có triệu chứng ban đầu giống cảm lạnh thông thường, khiến phụ huynh dễ chủ quan, dẫn đến diễn biến nặng trước khi được phát hiện.

Vệ sinh cá nhân – biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả

Để phòng bệnh theo mùa, việc giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ đóng vai trò then chốt. Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi đồ chơi hoặc chạm vào các bề mặt công cộng. Rửa tay đúng cách giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm virus đường hô hấp và tiêu hóa.

Vệ sinh mũi họng cho trẻ bằng nước muối sinh lý cũng giúp làm sạch bụi bẩn, tăng độ ẩm niêm mạc và giảm nguy cơ viêm nhiễm. Với trẻ nhỏ chưa biết tự xì mũi, phụ huynh có thể hỗ trợ bằng dụng cụ hút mũi phù hợp.

BSCII. Phạm Ngọc Mười- Trưởng khoa Các bệnh nhiệt đới BV Sản Nhi khám bệnh cho trẻ nhỏ.

Giữ ấm đúng cách và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột

Thời tiết thu – đông lạnh hơn vào buổi sáng và tối nên việc giữ ấm cho trẻ, đặc biệt vùng cổ, ngực, tay, chân là rất quan trọng. Nếu trẻ di chuyển từ môi trường lạnh sang môi trường ấm hoặc ngược lại, cần để trẻ có thời gian thích nghi, tránh sốc nhiệt.

Khi cho trẻ đi ngủ, nên chọn chăn mỏng vừa đủ và kiểm tra nhiệt độ phòng ổn định. Quá nhiều lớp áo có thể khiến trẻ ra mồ hôi, dễ làm ẩm quần áo và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Dinh dưỡng hợp lý giúp tăng sức đề kháng

Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hệ miễn dịch cho trẻ. Bữa ăn cần đầy đủ nhóm chất, tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C, thực phẩm giàu kẽm và protein. Trẻ uống đủ nước cũng giúp duy trì sự ổn định của niêm mạc đường hô hấp.

Đối với trẻ đang bú mẹ, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng và kháng thể tự nhiên quan trọng giúp bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây bệnh theo mùa.

Tiêm vắc xin đầy đủ – lá chắn phòng bệnh hiệu quả

Tiêm chủng đúng lịch và đầy đủ là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm như cúm, sởi, ho gà, bạch hầu, phế cầu và thủy đậu. Vắc xin giúp giảm mạnh nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng.

Trong giai đoạn thu – đông, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý mũi tiêm phòng cúm mùa được khuyến cáo hằng năm, bởi virus cúm biến đổi liên tục và dễ lây lan trong môi trường lạnh.

Giữ không gian sống sạch sẽ và thông thoáng

Không khí trong nhà kín, ít luân chuyển là điều kiện lý tưởng cho virus lây lan. Phụ huynh nên mở cửa phòng cho thông thoáng, tránh để phòng quá lạnh khi dùng điều hòa. Đồ chơi, tay nắm cửa, bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được lau rửa định kỳ. Việc vệ sinh môi trường sống giúp hạn chế lây nhiễm chéo trong gia đình.

Theo dõi triệu chứng và đưa trẻ đi khám kịp thời

BSCKII Dương Văn Linh, Trưởng khoa Khám bệnh, cho biết thêm: Chỉ một triệu chứng sốt có thể là của rất nhiều bệnh thường gặp khác nhau, có thể là sốt do virus, sốt do vi khuẩn, sốt phát ban, sởi, tay chân miệng, hoặc sốt xuất huyết… Ví dụ như sốt virus thì có thể không cần điều trị kháng sinh. Do đó tùy theo từng trường hợp cụ thể, việc có cần thiết sử dụng kháng sinh và kháng viêm hay không, cần có sự thăm khám, chỉ định trực tiếp của các bác sĩ chuyên khoa. Vì vậy, các bậc phụ huynh cần đưa trẻ tới cơ sở y tế để được thăm khám, làm các xét nghiệm nếu cần thiết, để được chẩn đoán và có phác đồ điều trị hiệu quả nhất; Tránh việc lạm dụng kháng sinh rất dễ để lại những hậu quả hết sức nặng nề như: kháng kháng sinh, hoặc suy tuyến thượng thận do dùng corticoid trong thời gian dài.

Khi trẻ có dấu hiệu sốt cao kéo dài, ho nhiều, thở nhanh, mệt mỏi hoặc biếng ăn, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị đúng. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, vì có thể gây kháng thuốc hoặc làm bệnh nặng hơn.

Những bệnh như viêm phổi, nhiễm RSV, cúm nặng hay tay chân miệng độ cao đều có thể diễn tiến nhanh chóng nếu chậm trễ trong điều trị.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh