Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây nhiễm trùng nghiêm trọng hệ thần kinh Trung ương ở trẻ em và người lớn. Bệnh để lại di chứng nặng nề và vĩnh viễn, để lại gánh nặng cho gia đình và xã hội. Hiện nay thời tiết nắng nóng, mưa nhiều, là điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh viêm não Nhật Bản phát triển. Ghi nhận tại một số địa phương, số ca mắc bệnh đang có xu hướng gia tăng, trong đó nhiều trường hợp là trẻ em.
Vậy làm thế nào để phòng tránh bệnh viêm não Nhật Bản, bảo vệ sức khỏe cho trẻ trong mùa dịch? Cùng theo dõi chia sẻ của bác sĩ Hoàng Quốc Việt, khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh trong bài phỏng vấn sau đây để cùng tìm hiểu về vấn đề này.
PV: Thưa bác sĩ, trong thời gian gần đây một số địa phương trên cả nước đã ghi nhận số ca mắc bệnh viêm não Nhật Bản gia tăng, nhiều trường hợp là trẻ em, trong đó tại Quảng Ninh đã ghi nhận 3 trường hợp. Vậy tình hình diễn biến bệnh VNNB có đáng lo ngại hay không và chúng ta cần lưu ý gì đối với mức độ nguy hiểm của căn bệnh này?
BS Hoàng Quốc Việt: Mới đây, Quảng Ninh vừa ghi nhận thêm 2 trường hợp mắc viêm não Nhật Bản (VNNB), nâng tổng số ca mắc từ đầu năm đến nay là 3 trường hợp, trong đó 1 ca đã ghi nhận tại phường Đông Triều trước đó. Số mắc tăng 3 trường hợp so với cùng kỳ năm 2024.
Viêm não Nhật Bản (VNNB) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi đốt, đặc biệt là muỗi Culex – loài muỗi hoạt động mạnh vào lúc hoàng hôn và ban đêm, thường sống ở các vùng nông thôn, gần chuồng gia súc, ao hồ. Bệnh VNNB là một bệnh truyền nhiễm lưu hành địa phương, thường xuất hiện rải rác quanh năm và gia tăng vào mùa hè, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7. Bệnh có tỷ lệ tử vong cao khoảng 20-30% nếu không điều trị kịp thời, đáng lo ngại hơn là khả năng để lại những di chứng nặng nề về thần kinh như liệt, giảm trí nhớ, rối loạn hành vi… Trẻ em dưới 15 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi chưa được tiêm đủ vaccine phòng bệnh. Những người sống ở khu vực nông thôn, gần ruộng, ao hồ, chuồng gia súc – nơi muỗi Culex sinh sống và người suy giảm miễn dịch, người già, người có bệnh nền thần kinh là nhóm đối tượng dễ bị mắc bệnh cũng như dễ gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh.
PV: Thưa bác sĩ, trong quá trình đi giám sát dịch tễ tại cộng đồng, thì bác sĩ nhận thấy những yếu tố khách quan hay chủ quan nào có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm não Nhật Bản?
BS Hoàng Quốc Việt: Trong quá trình đi giám sát thực tế cũng như khi đi xử lý các ca bệnh/ổ dịch, chúng tôi nhận thấy có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản như: môi trường sống gần ao hồ, ruộng lúa, chuồng gia súc – là nơi muỗi Culex sinh sản; điều kiện thời tiết mùa hè – đầu thu là thời điểm muỗi phát triển mạnh; đặc tính vùng miền, vùng nông thôn, miền núi có mật độ muỗi cao và điều kiện y tế, vệ sinh môi trường còn hạn chế; tập quán chăn thả, xây dựng chuồng lợn, gia súc gần nhà. Ngoài ra, chủ quan trong tiêm phòng, không thực hiện tốt các biện pháp chống muỗi, vệ sinh môi trường kém và thiếu hiểu biết về bệnh cũng là nguyên nhân chủ quan làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
PV: Chúng ta có thể căn cứ vào những dấu hiệu nào để nghi ngờ viêm não Nhật Bản và đưa trẻ đi khám kịp thời, thưa bác sĩ?
BS Hoàng Quốc Việt: Viêm não Nhật Bản (VNNB) thường khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, vì vậy việc nhận biết sớm các dấu hiệu là rất quan trọng để đưa trẻ đi khám kịp thời.
Các dấu hiệu nghi ngờ bệnh VNNB:
- Sốt cao đột ngột (thường > 39°C), kéo dài không giảm sau khi dùng thuốc hạ sốt.
- Đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn nhiều.
- Co giật, hoặc có biểu hiện cứng cổ, gồng người.
- Rối loạn ý thức: ngủ gà, li bì, khó đánh thức, lú lẫn hoặc hôn mê.
- Các dấu hiệu thần kinh khác: yếu liệt tay chân, run tay, mất thăng bằng.
Ngay khi trẻ sốt cao kèm đau đầu, buồn nôn, co giật hoặc rối loạn ý thức, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc chậm trễ có thể dẫn đến biến chứng nặng và di chứng thần kinh lâu dài.
PV: Bác sĩ có lời khuyến cáo gì tới các gia đình trong việc thay đổi nhận thức, chủ động phòng bệnh viêm não Nhật Bản cũng như các bệnh nguy hiểm khác do muỗi đốt, đặc biệt trong thời điểm mùa hè, mưa nhiều hiện nay?
BS Hoàng Quốc Việt: Bệnh VNNB hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Để chủ động trong công tác phòng chống bệnh, CDC khuyến người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau đây:
– Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh quan trọng và hiệu quả nhất.
Tiêm chủng với 3 liều cơ bản trong chương trình TCMR:
+ Mũi 1: Tiêm càng sớm càng tốt ngay sau 1 tuổi
+ Mũi 2: sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần
+ Mũi 3: sau mũi 2 là 1 năm.
Sau đó cứ 3 năm tiêm nhắc lại một lần cho đến khi trẻ qua 15 tuổi và khi có dịch khuyến cáo nên tiêm bổ sung thêm 1 mũi để tăng cường miễn dịch (theo khuyến cáo của nhà sản xuất vắc xin)
Đối với những người có nguy cơ cao có thể tham khảo thêm lịch tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản tại các phòng tiêm chủng dịch vụ để có thể chủ động bổ sung và tăng cường miễn dịch.
– Xây dựng chuồng gia súc xa nhà, loại bỏ các ổ bọ gậy và tiêu diệt muỗi.
– Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, giữ gìn nhà ở, chuồng gia súc sạch sẽ để muỗi không có nơi trú đậu.
– Ngủ màn, không cho trẻ em chơi gần chuồng gia súc đề phòng muỗi đốt. Các hộ gia đình thường xuyên sử dụn g các biện pháp thông thường để xua, diệt muỗi.
PV: Xin cảm ơn bác sĩ Hoàng Quốc Việt, Khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật với những thông tin rất hữu ích vừa rồi!
Quỳnh Trang (CDC QN)
