Hàng năm, ngày 25/4 được Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn là Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vẫn đang đe dọa hàng triệu người trên toàn cầu. Đây không chỉ là dịp để nhìn lại những kết quả đã đạt được mà còn là lời kêu gọi các quốc gia tiếp tục tăng cường cam kết, huy động nguồn lực và hành động quyết liệt hơn nữa trong cuộc chiến chống lại sốt rét.

Năm 2026, Việt Nam hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét với chủ đề: “Tập trung mọi nguồn lực thực hiện thành công mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030”. Chủ đề này thể hiện rõ quyết tâm chính trị mạnh mẽ của ngành Y tế, đồng thời nhấn mạnh vai trò của sự tham gia đồng bộ từ các cấp, các ngành và toàn thể người dân trong việc duy trì và mở rộng các thành quả phòng, chống sốt rét đã đạt được.

Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, lây truyền qua vết đốt của muỗi Anopheles. Bệnh có thể gây sốt cao, rét run, thiếu máu, suy đa tạng và tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Mặc dù trên thế giới, nhiều quốc gia đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong kiểm soát sốt rét, nhưng nguy cơ tái bùng phát vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt tại các khu vực có điều kiện sinh thái thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Tại Quảng Ninh, với đặc thù địa lý đa dạng gồm miền núi, trung du, hải đảo và đường biên giới dài gần 132 km tiếp giáp Trung Quốc, cùng bờ biển trên 250 km, nguy cơ phát sinh và lan truyền các bệnh truyền nhiễm, trong đó sốt rét luôn tiềm ẩn. Những khu vực rừng núi, vùng sâu, vùng xa, nơi người dân sinh sống phân tán, điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế từng là những điểm có bệnh sốt rét trong quá khứ.

Không chỉ vậy, Quảng Ninh còn là một trong những trung tâm du lịch lớn của cả nước, đón hàng triệu lượt khách mỗi năm. Sự giao lưu, đi lại giữa các vùng miền và quốc gia, đặc biệt từ các khu vực còn lưu hành sốt rét, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập ca bệnh từ bên ngoài, đặt ra yêu cầu cao trong công tác giám sát và phòng, chống dịch.

Trước những thách thức đó, trong nhiều năm qua, ngành Y tế Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca bệnh, điều trị kịp thời, quản lý chặt chẽ các trường hợp đi – đến từ vùng có dịch, đồng thời đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân. Nhờ sự chỉ đạo sát sao của Sở Y tế và sự phối hợp chặt chẽ của các đơn vị y tế từ tỉnh đến cơ sở, Quảng Ninh đã chính thức được công nhận loại trừ sốt rét vào năm 2019 và duy trì vững chắc thành quả này cho đến nay.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, “loại trừ” không đồng nghĩa với “chấm dứt hoàn toàn nguy cơ”. Khi các yếu tố nguy cơ vẫn tồn tại, chỉ cần lơ là, chủ quan, sốt rét hoàn toàn có thể quay trở lại. Vì vậy, việc duy trì các hoạt động giám sát, phòng chống và sẵn sàng đáp ứng là yêu cầu bắt buộc, mang tính lâu dài và liên tục.

Thực hiện chỉ đạo của Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Quảng Ninh đã ban hành văn bản chỉ đạo các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh triển khai các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét năm 2026 một cách thiết thực, hiệu quả. Các nội dung trọng tâm bao gồm tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe, giám sát chặt chẽ ca bệnh nghi ngờ, chuẩn bị đầy đủ thuốc, vật tư, hóa chất, cũng như nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế tuyến cơ sở.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Quảng Ninh luôn nỗ lực cùng các địa phương để giữ vững thành quả loại trừ sốt rét

Bên cạnh nỗ lực của ngành Y tế, vai trò của người dân và cộng đồng có ý nghĩa quyết định trong việc duy trì thành quả loại trừ sốt rét. Mỗi người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh như ngủ màn, đặc biệt là màn tẩm hóa chất; sử dụng các biện pháp xua muỗi; giữ gìn vệ sinh môi trường sống; khi đi đến vùng có nguy cơ cần tuân thủ hướng dẫn phòng bệnh và khi có biểu hiện sốt cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, biến đổi khí hậu và sự thay đổi của môi trường sinh thái, công tác phòng, chống sốt rét cần được đặt trong chiến lược y tế dự phòng tổng thể, gắn với hệ thống giám sát dịch bệnh hiện đại, linh hoạt và chủ động. Chỉ khi có sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp liên ngành và sự tham gia tích cực của mỗi người dân, mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030 mới có thể trở thành hiện thực bền vững.

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét 25/4 không chỉ là một hoạt động mang tính thời điểm, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm lâu dài trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Giữ vững thành quả đã đạt được, chủ động phòng ngừa nguy cơ tái phát chính là cách thiết thực nhất để Quảng Ninh nói riêng và Việt Nam nói chung tiến gần hơn tới mục tiêu không còn bệnh sốt rét trong tương lai.

Ngọc Phượng, Mạnh Hùng – CDC QN