Giấc ngủ có vai trò vô cùng quan trọng với sức khỏe thể chất và tinh thần của con người. Bạn có thể bị khó ngủ, mất ngủ tạm thời do nguyên nhân nào đó, tuy nhiên nếu tình trạng này kéo dài ảnh hưởng đến sức khỏe thì rất có thể bạn đã gặp phải chứng rối loạn giấc ngủ. Tình trạng này gây ra nhiều hệ lụy đối với sức khỏe, công việc và cuộc sống của người bệnh.

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng thay đổi chất lượng và thời gian giấc ngủ bất thường, gây ra sự mệt mỏi, căng thẳng và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống hàng ngày của người bệnh. Rối loạn giấc ngủ kéo dài làm giảm trí nhớ, khó tập trung chú ý, hay cáu kỉnh và lo lắng bất thường ở người bệnh, ngoài ra còn ảnh hưởng xấu đến làn da, mái tóc, giảm thích ứng trong cuộc sống, giảm sút khả năng lao động và chất lượng cuộc sống hàng ngày; Thậm chí nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tình trạng này còn có thể gây rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, nguy cơ nhồi máu cơ tim cao; nguy cơ béo phì, đái tháo đường, thậm chí còn tăng nguy cơ bị ung thư, đột quỵ não, có nguy cơ bị đột tử trong đêm…

Theo các thống kê, có tới 35% dân số trên toàn thế giới bị chứng rối loạn giấc ngủ. Tình trạng rối loạn giấc ngủ không chỉ thấy ở người cao tuổi mà những năm gần đây cuộc sống hối hả, con người chịu nhiều áp lực trong công việc, cuộc sống đã khiến người trẻ dần xuất hiện chứng mất ngủ, ngủ không sâu giấc, chất lượng giấc ngủ không đảm bảo.

BS Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần tỉnh Quảng Ninh cho biết: “Như chúng ta đã biết, giấc ngủ là một hoạt động sinh lý bình thường của mỗi người chúng ta. Và xã hội hiện đại hiện nay thì rối loạn giấc ngủ là phổ biến cũng là thường gặp trong đời sống hàng ngày. Và nó sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe nói chung của con người cũng như là các hoạt động tâm thần nói riêng. Mỗi 1 năm, Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần cũng tiếp nhận gần 30.000 lượt bệnh nhân đến khám và điều trị, trên 80% có rối loạn về giấc ngủ. Như vậy số lượng bệnh nhân rất là lớn và Bệnh viện cũng đã cố gắng mở rộng những phạm vi chuyên môn để có thể đáp ứng nhu cầu của người dân đến khám về rối loạn giấc ngủ”.

Trên thực tế, rất nhiều người từng gặp phải tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc, ngủ ít, ngủ thức giấc… Song nếu nó xuất phát từ nguyên nhân bên ngoài như ánh sáng mạnh, tiếng ồn, chất kích thích,… và không kéo dài, thì không được gọi là rối loạn giấc ngủ. Dựa theo tình trạng giấc ngủ bị ảnh hưởng, rối loạn giấc ngủ được chia thành những loại điển hình, thường gặp như:

* Chứng mất ngủ: Mất ngủ là dạng rối loạn giấc ngủ thường gặp nhất, có đến 10 – 15% dân số trên thế giới gặp phải tình trạng này ít nhất 1 lần trong đời. Mất ngủ ở mỗi người có thể khác nhau như: Trằn trọc khó ngủ hoặc khó thức dậy vào ban đêm; Thức giấc nhiều lần trong đêm và khó ngủ lại; Giấc ngủ không đủ sâu và không đủ thời gian; Thức dậy sớm và không thể ngủ lại…

Chứng mất ngủ được gọi là rối loạn giấc ngủ khi xảy ra ít nhất 3 lần/tuần, trong thời gian ít nhất là một tháng. Tình trạng mất ngủ kéo dài khiến người bệnh luôn trong trạng thái buồn ngủ suốt ngày, mệt mỏi cả về thể chất và tinh thần do cơ thể không được nghỉ ngơi và phục hồi hoàn toàn khi ngủ, làm bệnh nhân lo lắng, sợ hãi, thường xuyên gặp ác mộng, thậm chí trầm cảm và hậu quả là càng mất ngủ hơn.

* Chứng ngủ nhiều: Ngủ nhiều nhưng chất lượng giấc ngủ kém cũng là một dạng của rối loạn giấc ngủ. Ở nhiều bệnh nhân, thời gian ngủ đêm và ngủ ngày nhiều nhưng vẫn thường xuyên ở trong trạng thái buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật,… Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần và hiệu quả làm việc, học tập trong ngày. Ngủ nhiều được chia làm ba loại chính là ngủ rũ, ngủ nhiều nguyên phát và hội chứng ngừng thở khi ngủ.

– Ngủ rũ có đặc điểm là bệnh nhân đi vào giấc ngủ không thể cưỡng lại được trong khi đang nghỉ ngơi hoặc hoạt động, trừ lúc ăn uống hay vệ sinh. Đây là một tình trạng bệnh lý thần kinh mạn tính.

– Ngủ nhiều nguyên phát: là hiện tượng ban đêm bệnh nhân ngủ nhiều, nhưng ban ngày vẫn rất buồn ngủ và hay ngủ gật. Tuy nhiên, người bệnh vẫn có khả năng chống lại những cơn buồn ngủ này. Tình trạng ngủ nhiều tồn tại ít nhất từ một tháng trở lên và ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày.

– Hội chứng ngừng thở khi ngủ: có biểu hiện là ngừng hô hấp trong một thời gian ngắn khoảng 20-40 giây và lặp lại nhiều lần trong khi ngủ. Hội chứng ngừng thở gây giảm bão hòa ôxy và tăng nồng độ carbonic trong máu, làm bệnh nhân có nhiều lúc tỉnh giấc ngắn trong đêm. Đây là hình thái rối loạn giấc ngủ khá nguy hiểm có thể đe dọa đến tính mạng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm ngáy to, ngưng thở, thở hổn hển khi ngủ và mệt mỏi, buồn ngủ vào ban ngày.

* Rối loạn nhịp thức ngủ: là hiện tượng mất đồng bộ nhịp thức ngủ của người bệnh. Quá trình bệnh lý này thường gây những thời điểm tỉnh giấc bất thường trong giấc ngủ, kèm theo những hành vi tự động, lú lẫn tâm thần và quên. Chính vì vậy mà giấc ngủ ngắn, không sâu, bệnh nhân cảm thấy không thỏa mãn.

Chứng rối loạn giấc ngủ là tình trạng thường gặp ở mọi lứa tuổi, giới tính do nhiều nguyên nhân khác nhau tạo thành, đa phần liên quan đến tình trạng căng thẳng, lo âu, trầm cảm và các bệnh rối loạn tâm thần khác, đôi khi là do bệnh lý thực thể gây đau đớn, ảnh hưởng đến giấc ngủ. Ngoài ra, rối loạn giấc ngủ có thể là hậu quả của tình trạng lạm dụng chất kích thích gây hại như: thuốc lá, cafe, cocaine, rượu bia,…; do sử dụng thuốc điều trị các các bệnh lý như tăng axit uric, mỡ máu, đái tháo đường, thuốc chống trầm cảm… Đặc biệt đối với nhiều người trẻ, ngoài áp lực công việc, stress trong cuộc sống, còn do giới trẻ “nghiện” giải trí, chơi game, xem phim, tán gẫu với bạn bè thông qua các thiết bị di động. Thói quen này khiến họ thức khuya, để rồi quá giấc và trằn trọc khó ngủ…

Bác sĩ Nguyễn Minh Hạnh cho biết thêm: “Rối loạn giấc ngủ có nhiều nguyên nhân khác nhau. Do vậy chúng ta cũng phải nhận biết sớm và đến khám ở các cơ sở y tế đặc biệt là các cơ sở chuyên khoa tâm thần để các bác sĩ sẽ khám đánh giá tổng thể và đưa ra những phương pháp điều trị cho phù hợp. Đối với Bệnh viện Bảo vệ sức khỏe tâm thần của chúng tôi thì chúng tôi tăng cường nhân lực và mở thêm những phòng khám để có thể tiếp đón với số lượng bệnh nhân ngày càng đông hơn; Rồi chúng tôi cũng tăng cường năng lực công tác điều trị nội trú cho người bệnh. Từ đó sẽ có những biện pháp phù hợp bằng thuốc, bằng can thiệp về tâm lý rồi các hoạt động trị liệu và phục hồi chức năng để giúp cho người bệnh phục hồi được giấc ngủ của mình và từ đó ổn định được sức khỏe nói chung và sớm trở lại hoạt động bình thường”.

Để hạn chế rối loạn giấc ngủ, chúng ta cần thay đổi một số thói quen sinh hoạt hàng ngày để nâng cao chất lượng giấc ngủ, như:

– Bố trí phòng ngủ sao cho luôn yên tĩnh, mát mẻ và không quá sáng; Đi ngủ ngay khi mệt mỏi; Không nên suy nghĩ về công việc, học tập hay các vấn đề cuộc sống chưa giải quyết được trong thời gian chờ ngủ;

– Tạo thói quen giờ đi ngủ đều đặn và đi ngủ sớm trước 23 giờ đêm, ngủ đủ 7 – 8 tiếng trong ngày. Trước khi ngủ nên dành 30 phút để thư giãn tinh thần bằng các phương pháp như tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ, đọc sách hoặc lập danh sách việc cần làm cho ngày hôm sau và không nên xem tivi, ăn uống, làm việc hoặc sử dụng máy vi tính trong phòng ngủ. Hạn chế kích thích tinh thần gây khó ngủ như nghe nhạc quá to, xem phim hành động. Có thể tập các bài tập thư giãn, tập thiền trước khi đi ngủ, tập thói quen thức dậy đúng giờ kể cả ngày nghỉ.

– Đặc biệt cần hạn chế uống trà, cà phê, soda, rượu và không hút thuốc lá ít nhất 4 giờ trước khi ngủ. Đồng thời cũng không nên ăn no trước khi đi ngủ.

– Luyện tập thể dục thường xuyên sẽ giúp tăng sức khoẻ và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên không tập thể dục trong vòng 4 giờ trước khi đi ngủ, vì như vậy có thể khiến tăng hormone hưng phấn làm rối loạn giấc ngủ.

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe tinh thần và thể chất, nên chủ động điều trị sớm để tránh bệnh tiến triển thành mạn tính. Nếu các biện pháp tự chăm sóc và cải thiện tại nhà không hiệu quả, bệnh nhân nên sớm đi thăm khám để được điều trị tốt hơn.

Quỳnh Trang (CDC QN)