Mùa hè là thời điểm các loại virus và vi khuẩn phát triển mạnh, dễ lây lan trong cộng đồng. Trong khi đó, trẻ nhỏ là nhóm đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, sức đề kháng còn yếu nên dễ bị các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Khi cơ thể phản ứng với sự tấn công của virus hoặc vi khuẩn, sốt là một trong những biểu hiện thường gặp.
Theo các bác sĩ, sốt thực chất là phản ứng tự nhiên của cơ thể nhằm chống lại các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách, đặc biệt trong trường hợp sốt cao kéo dài, trẻ có thể gặp phải nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, trong đó có biến chứng co giật.
Trên thực tế, trước khi xuất hiện cơn sốt, trẻ thường có một số biểu hiện báo trước như khó chịu, hắt hơi, sổ mũi nhẹ hoặc quấy khóc nhiều hơn bình thường. Khi thân nhiệt bắt đầu tăng, trẻ thường có cảm giác mệt mỏi, biếng ăn, ngủ không yên giấc và quấy khóc nhiều hơn. Nhiệt độ cơ thể của trẻ có thể tăng hoặc giảm theo chu kỳ khoảng 4–6 giờ.
Trong nhiều trường hợp, sau vài ngày sốt, trẻ có thể xuất hiện thêm các triệu chứng cụ thể như ho, chảy mũi, viêm tai giữa, nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do virus hoặc vi khuẩn gây ra. Đặc biệt vào mùa hè, phần lớn các trường hợp sốt ở trẻ có căn nguyên từ virus. Khi xâm nhập vào cơ thể, các tác nhân này có thể tấn công vào nhiều cơ quan khác nhau, gây phản ứng viêm và khiến cơ thể tăng thân nhiệt.
Đối với các trường hợp sốt thông thường, việc xử trí chủ yếu tập trung vào các biện pháp hạ sốt và theo dõi tình trạng của trẻ. Cha mẹ cần thường xuyên kiểm tra nhiệt độ cơ thể và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp.
Bác sĩ CKII. Dương Văn Linh, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh cho biết: “Thông thường với những trẻ sốt dưới 38,5 độ nếu không có bệnh lý gì đặc biệt thì chúng ta chỉ sử dụng các biện pháp hạ sốt thông thường như mặc quần áo thoáng mát, nằm phòng đủ ấm hoặc trườm ấm cho trẻ hoặc với những trẻ có nhiệt độ 38 độ kéo dài, không đến 38,5 độ có thể sử dụng thuốc hạ sốt cho trẻ dễ chịu và hạ cơn sốt xuống. Trong trường hợp trẻ bị sốt trên 38,5 độ chúng ta có thể sử dụng một số loại thuốc hạ sốt hay sử dụng như paracetamol, liều lượng thì nên tính theo cân nặng của đứa trẻ, thông thường là 15mg/kg cân nặng và cứ khoảng 4 tiếng có thể lặp lại liều ấy 1 lần. Ngoài ra còn có thêm một thuốc nữa là brufen, thuốc này khuyến cáo dùng cho trẻ trên 6 tháng tuổi hoặc trên 7kg. Cái loại thuốc có tác dụng hạ sốt giảm đau nữa là aspirin nhưng không khuyến cáo dùng trong các trường hợp sốt thông thường, chỉ sử dụng trong trường hợp bệnh lý đặc biệt”.
Bác sĩ CKII. Dương Văn Linh, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh thăm khám cho bệnh nhi
Một trong những biến chứng thường khiến phụ huynh lo lắng khi trẻ sốt cao là tình trạng co giật do sốt. Theo các bác sĩ, co giật do sốt thường gặp ở trẻ trong độ tuổi từ 6 tháng đến 6 tuổi. Ở giai đoạn này, não bộ của trẻ chưa phát triển hoàn thiện và khá nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ của cơ thể. Khi thân nhiệt tăng cao đột ngột, não có thể bị kích thích và khởi phát cơn co giật.
Tuy nhiên, không phải tất cả trẻ bị sốt cao đều gặp tình trạng này. Một số trẻ có cơ địa nhạy cảm hơn với co giật, và khuynh hướng này đôi khi có liên quan đến yếu tố gia đình. Khi trẻ lớn hơn, đặc biệt từ 5–6 tuổi trở lên, não bộ dần hoàn thiện nên nguy cơ co giật do sốt cũng giảm đáng kể.
Nếu không được xử trí kịp thời hoặc cơn co giật kéo dài, trẻ có thể gặp những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Do đó, việc nhận biết và xử trí đúng cách khi trẻ bị co giật là rất quan trọng.
Bác sĩ Linh cho biết: “Khi cơn co giật xảy ra mẹ cần nhanh chóng đặt con ở tư thế thoáng mát. Trước kia phổ biến kinh nghiệm cho ngón tay, đũa cả hoặc vật gì đấy để đỡ cắn vào lưỡi nhưng quan điểm bây giờ của các bác sĩ là không nhét gì cả, để trẻ nằm ở tư thế thoải mái, bình thường và ngay lập tức dùng thuốc hạ sốt cho trẻ. Thường những cơn co giật do sốt lành tính chỉ kéo dài trong 20 giây và dưới 2 phút đứa trẻ sẽ trở lại không còn hiện tượng co giật nữa tuy nhiên vẫn phải đưa trẻ đến bệnh viện. Nếu xảy ra những cơn co giật phức hợp, là những cơn co giật kéo dài trên 2 phút đưa trẻ ngay đến bệnh viện để các bác sĩ có thể xử lý được. Khi trẻ lên cơn co giật sẽ gây triệu chứng suy hô hấp do những nhóm cơ trong cơ thể không còn điều khiến được cơ hô hấp. Trẻ sẽ có hiện tượng tím tái, ngừng thở và xuất tiết nhiều đờm dãi gây ra bít tắc đường thở. Ngoài ra những cơn co giật kéo dài sẽ làm tế bào não bị phù dẫn đến tình trạng viêm, phù não và rất khó để hồi phục nếu tế bào não bị tổn thương”.
Trong quá trình chăm sóc trẻ bị sốt, phụ huynh cũng cần lưu ý một số sai lầm thường gặp. Khi trẻ sốt, cơ thể thường có cảm giác rét run, nổi da gà hoặc lạnh tay chân. Tuy nhiên, nhiều gia đình lại có thói quen quấn chăn hoặc ủ ấm quá kỹ cho trẻ. Việc làm này khiến cơ thể khó thoát nhiệt ra ngoài, làm thân nhiệt tăng cao hơn và có thể khiến tình trạng sốt trở nên nghiêm trọng.
Khi trẻ bị sốt, cần để trẻ nằm ở nơi thoáng mát, sạch sẽ
Các bác sĩ khuyến cáo nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, ở trong phòng thông thoáng để cơ thể dễ dàng tỏa nhiệt. Cha mẹ có thể dùng nước ấm khoảng 40–50°C để lau hoặc chườm cho trẻ, đặc biệt ở các vị trí như nách, bẹn và toàn thân, đồng thời thay khăn thường xuyên để hỗ trợ hạ nhiệt.
Bên cạnh đó, trẻ bị sốt thường dễ mất nước và điện giải nên việc bổ sung nước là rất quan trọng. Phụ huynh có thể cho trẻ uống dung dịch bù nước như oresol theo đúng hướng dẫn, kết hợp với nước lọc hoặc nước hoa quả. Trong chế độ ăn, nên lựa chọn các món ăn mềm, dễ tiêu, có thể nấu loãng hơn bình thường để trẻ dễ ăn.
Do trẻ thường mệt mỏi và chán ăn trong giai đoạn này, cha mẹ không nên ép trẻ ăn quá nhiều vì có thể gây nôn và làm tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn. Thay vào đó, nên chia nhỏ bữa ăn và ưu tiên các món trẻ yêu thích để giúp trẻ dễ tiếp nhận hơn.
Việc trang bị kiến thức chăm sóc trẻ khi bị sốt sẽ giúp phụ huynh chủ động hơn trong quá trình theo dõi và xử trí ban đầu. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao kéo dài, co giật hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, góp phần hạn chế tối đa những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra./.
Thanh Nga (CDC)
