Trong vài năm trở lại đây, “bóng cười” đã trở thành một xu hướng giải trí phổ biến trong một bộ phận giới trẻ. Từ các quán bar, lounge, quán cà phê cho tới những buổi tụ tập nhỏ, hình ảnh những chiếc bóng bay lớn chứa khí gây cười xuất hiện ngày càng dày đặc. Việc bóng cười không nằm trong danh mục chất ma túy bị cấm khiến nhiều người lầm tưởng rằng đây là một hình thức giải trí vô hại. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo: đằng sau vài phút hưng phấn tạm thời là những tổn thương nghiêm trọng đối với hệ thần kinh, tim mạch, hô hấp và cả sức khỏe tâm thần.
Bóng cười là gì? Thành phần có thực sự “vô hại”?
Thành phần chính của bóng cười là khí dinitơ oxit (N₂O) – một loại khí được sử dụng có kiểm soát trong y khoa, thường dùng trong nha khoa hoặc một số thủ thuật gây tê nhẹ. Trong môi trường bệnh viện, N₂O được lọc tinh khiết, có kiểm tra chất lượng và giám sát liều lượng. Tuy nhiên, khí N₂O sử dụng trong bóng cười tại các cơ sở kinh doanh hoàn toàn không trải qua quy trình kiểm định này.
Bác sĩ Nguyễn Thị Quỳnh Chi – Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Quảng Ninh cho biết: “Chất ở trong bóng cười thì thành phần chính sẽ là dinitroxit, ngoài ra có thể có mê tan hoặc là ozone. Tác động ngay lập tức khi sử dụng vì nó là chất ức chế, bệnh nhân sẽ cảm thấy như bị chậm lại, cảm thấy thư giãn, vui vẻ, hoặc cười khúc khích. Về thể chất, người sử dụng có thể cảm thấy tay chân nặng hoặc tê bì.”
Điều đáng lo ngại là khí N₂O trong bóng cười có thể lẫn methane, ozone và nhiều tạp chất khác – những chất có khả năng gây ngộ độc cao. Khi hít trực tiếp với nồng độ lớn, hệ thần kinh có thể bị ức chế ngay lập tức, dẫn đến nhiều phản ứng nguy hiểm.
Tác động tức thời: Cảm giác “phê” nhưng nguy cơ rất thật
Người dùng bóng cười thường mô tả cảm giác như:
- Thư giãn, lâng lâng
- Cười nhiều không kiểm soát
- Tê bì tay chân
- Chóng mặt, hoặc cảm giác “thoát ly”
Những biểu hiện này thực chất là phản ứng của hệ thần kinh khi bị thiếu oxy tạm thời. Khi hít N₂O, cơ thể bị giảm lượng oxy cung cấp lên não, dẫn đến cảm giác hưng phấn nhất thời. Tuy nhiên, nếu lặp lại liên tục hoặc hít lượng lớn trong thời gian ngắn, người dùng có thể rơi vào tình trạng mất ý thức, ngã đập đầu, co giật hoặc suy hô hấp cấp.
Nhiều trường hợp nhập viện ghi nhận:
- Hôn mê
- Rối loạn nhịp tim
- Ngừng thở tạm thời
- Tổn thương thần kinh ngoại vi
Đây không phải là những tai nạn hiếm gặp như nhiều người vẫn nghĩ.
Nguy cơ lâu dài: Tổn thương tủy sống, thiếu máu, liệt vận động
Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của việc lạm dụng bóng cười là thiếu vitamin B12. N₂O khi vào cơ thể sẽ phá hủy vitamin B12 – chất giữ vai trò thiết yếu trong việc nuôi dưỡng tủy sống và hệ thần kinh. Thiếu hụt B12 trong thời gian dài sẽ dẫn đến:
- Tổn thương tủy sống (bệnh lý thoái hóa tủy)
- Rối loạn cảm giác
- Tê liệt chi dưới hoặc toàn thân
- Thiếu máu nặng
- Rối loạn vận động và thăng bằng
Bác sĩ Quỳnh Chi phân tích: “Nguy cơ lâu dài nhất là bệnh nhân thiếu vitamin B12, có thể gây thiếu máu, tổn thương tủy sống, tê liệt vận động và ảnh hưởng tới các cơ quan do tủy sống chi phối. Với hệ tim mạch có thể dẫn đến đột quỵ, ngừng tim; hệ hô hấp có thể ngừng thở; hệ tiêu hóa có thể liệt ruột. Về vận động thì có thể gây liệt tay chân, về tiết niệu thì gây tiểu tiện không tự chủ.”
Đặc biệt, với người có bệnh nền như hen phế quản, bệnh tim mạch, rối loạn tâm thần, nguy cơ biến chứng nặng hoặc đột tử càng cao.
Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần: Sự lệ thuộc nguy hiểm
Bóng cười tạo cảm giác hưng phấn ngắn ngủi, vì vậy người dùng rất dễ bị lệ thuộc về mặt tâm lý. Khi quen với cảm giác “phê” tức thời, họ dần mất hứng thú với các hoạt động thường ngày, tăng liều khi sử dụng và tìm kiếm bóng cười thường xuyên hơn.
Hậu quả có thể bao gồm:
- Giảm tập trung, giảm trí nhớ
- Khó kiểm soát cảm xúc
- Căng thẳng, lo âu, trầm cảm
- Thu hẹp các mối quan hệ xã hội
- Giảm hiệu suất học tập và làm việc
Một số nghiên cứu ghi nhận việc lạm dụng N₂O có thể gây ảo giác, hoang tưởng, rối loạn hành vi ở những người vốn đã có tiền sử rối loạn tâm thần.
Làm gì khi gặp người nghi ngộ độc bóng cười?
Trong trường hợp phát hiện người bị ngộ độc N₂O, cần:
- Đưa nạn nhân ra nơi thoáng khí, tránh tụ tập đông người.
- Cho nằm trên bề mặt phẳng, cứng, tránh nguy cơ ngã hoặc chấn thương.
- Kiểm tra đường thở, quan sát nhịp thở và ý thức.
- Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
- Tuyệt đối không để nạn nhân tự đứng dậy khi còn choáng váng vì dễ ngã hoặc ngất đột ngột.
Việc cấp cứu sớm giúp giảm nguy cơ tổn thương não do thiếu oxy và hạn chế biến chứng thần kinh.
Nhận thức đúng – chìa khóa phòng tránh nguy cơ từ bóng cười
Từ những tràng cười thoáng qua, tác hại của bóng cười có thể kéo dài suốt đời. Không ít thanh niên phải nhập viện trong tình trạng tê liệt, mất khả năng đi lại, rối loạn trí nhớ hoặc tổn thương thần kinh không thể hồi phục. Điều đáng buồn là nhiều người vẫn tin rằng “bóng cười vô hại” vì nó không bị xếp vào nhóm chất ma túy.
Nhưng thực tế cho thấy:
- N₂O không an toàn khi sử dụng tùy tiện
- Khí trong bóng cười không được kiểm định, tiềm ẩn tạp chất độc hại
- Nguy cơ tử vong hoàn toàn có thể xảy ra
Sự hiểu biết đúng đắn, thái độ dứt khoát nói không với bóng cười và các chất gây nghiện chính là biện pháp bảo vệ bản thân hiệu quả nhất.
Quỳnh Trang (CDC Quảng Ninh)
