Sức khỏe sinh sản vị thành niên: Chuyện chưa bao giờ cũ

Tuổi vị thành niên (VTN) là thời kỳ phát triển đặc biệt – thời kỳ xảy ra đồng thời những biến đổi nhanh chóng cả về thể chất cũng như tâm lý và các mối quan hệ xã hội. Chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS) vị thành niên, thanh niên là một trong những yếu tố quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực và tương lai của giống nòi.

Đối với VTN, những nội dung về tình bạn, tình yêu trong sáng, tình dục an toàn cần phải được trao đổi thẳng thắn và phổ biến một cách rộng rãi, thường xuyên hơn. VTN có ưu điểm biết trao đổi với nhau những vấn đề về tình bạn. Tuy nhiên, tỷ lệ trao đổi về tình yêu của VTN với bạn bè cùng trang lứa còn thấp. Tỷ lệ VTN trao đổi với nhau về tình dục lại càng thấp hơn.

Em Trần Phương A. – Học sinh lớp 9 Trường THCS Trần Quốc Toản cho biết: “Chủ đề bàn luận của tụi em trong thời gian rảnh chủ yếu là học hành, thi cử, thân hơn một vài đứa thổ lộ thích bạn nọ, bạn kia, còn chuyện liên quan đến vấn đề tình dục thì chúng em không bàn đến, mục tiêu vẫn là thi đỗ cấp 3”. Không chỉ riêng A, mà rất nhiều em ở lứa tuổi này đều coi tình dục là điều thầm kín không nên bàn luận công khai. Em Chu Ngọc A. – Học sinh lớp 9 Trường THCS Hồng Hải chia sẻ: “Những chuyện về tình dục, tình yêu với bọn em nó hơi tế nhị, thỉnh thoảng bọn em cũng được dạy nhưng không phải là vấn đề dễ dàng để chia sẻ dù là với bạn bè hay bố mẹ”. Do đó việc định hướng giáo dục SKSS ngay tại gia đình và trường học có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của các em.

Một vấn đề nữa đặt ra đối với SKSS của VTN hiện nay là tình trạng yêu sớm, quan hệ tình dục ở tuổi VTN và sống thử khá phổ biến. Việc đó dẫn tới hệ lụy là tỷ lệ nạo phá thai ở lứa tuổi này đang có xu hướng tăng. Bên cạnh việc giáo dục và hướng dẫn VTN về tình bạn, tình yêu trong sáng, tình dục lành mạnh an toàn thì tăng cường tuyên truyền về SKSS giúp các em biết cách bảo vệ sức khoẻ là hết sức quan trọng và cần thiết. Hiểu biết về các biện pháp tránh thai sẽ giúp cho VTN tránh có thai ngoài ý muốn. Nếu để ý, chúng ta vẫn thấy trên diễn đàn các trang mạng xã hội, các bạn vẫn hồn nhiên chia sẻ những “bí quyết” phòng tránh thai hết sức ngây thơ như “dùng bao cao su”, “dùng thuốc tránh thai liều cao thời gian dài” hay có bạn cho rằng đi bơi cũng có thể mang thai… đây thực sự  là vấn đề đáng báo động về giáo dục giới tính, giáo dục kỹ năng sống và chăm sóc sức khỏe sinh sản cho giới trẻ.

Việc giáo dục của gia đình, thầy cô đối với VTN có ý nghĩa hết sức quan trọng. Gia đình, nhà trường được coi là nền tảng quan trọng nhất giúp các em định hướng phong cách, lối sống và suy nghĩ. Nhưng bên cạnh đó vẫn còn một điều khá lo ngại là nhiều bậc cha mẹ chưa thực sự quan tâm đầy đủ trong việc giáo dục giới tính, sức khỏe tình dục cho con cái, thậm chí họ còn né tránh. Chị Nguyễn Khanh, phường Hồng Hà có 1 con gái đang học THCS chia sẻ: “Vì bận đi làm cũng chẳng có nhiều thời gian ở nhà, rảnh thì cũng hò hét chúng nó học hành chứ chả có thời gian nói chuyện đó, yêu đương lúc này là cấm tiệt”. Cũng vì lẽ đó mà nhiều VTN khó tìm được lời giải đáp mỗi khi có thắc mắc về tâm sinh lý hay gặp khó khăn trong cuộc sống. Đây thực sự là những “mảng trống” trong việc xây dựng các phương thức tiếp cận và giáo dục VTN về SKSS.

Cha mẹ nên trang bị cho trẻ những kiến thức cần thiết về CSSKSS ngay từ khi còn nhỏ (Ảnh minh họa)

Theo thống kê của Vụ Sức khỏe Bà mẹ – Trẻ em, Bộ Y tế, trung bình mỗi năm cả nước có khoảng 300 đến 400 ngàn ca phá thai ở đội tuổi 15-19 được báo cáo chính thức, trong đó 60-70% là học sinh, sinh viên. Còn theo Tổng cục Dân số, mặc dù tỷ lệ phá thai ở Việt Nam trong 10 năm trở lại đây giảm, nhưng tỷ lệ nạo phá thai ở trẻ VTN, thanh niên lại có dấu hiệu tăng – chiếm hơn 20% các trường hợp phá thai.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, Khoa Chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh: “Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nạo phá thai ở tuổi VTN tăng là do sự thiếu hiểu biết về các biện pháp tránh thai, thiếu sự tiếp cận các dịch vụ KHHGĐ. Chương trình KHHGĐ ở Việt Nam mới chỉ phổ biến ở các cặp vợ chồng chưa thực sự chú ý đến lứa tuổi VTN. Bên cạnh đó những kiến thức về chu kỳ kinh nguyệt và cơ chế mang thai của các em còn hạn chế, thiếu các dịch vụ SKSS dành riêng cho VTN,…

Phát tờ rơi tuyên truyền về sức khỏe sinh sản cho các em học sinh trong nhà trường

Thời gian qua, để nâng cao kiến thức, kỹ năng và hành vi của trẻ VTN trong việc tự bảo vệ nâng cao sức khoẻ bản thân, CDC tỉnh Quảng Ninh đã tăng cường phối hợp với các trường học, TTYT trên địa bàn tỉnh tổ chức các lớp tập huấn về chăm sóc SKSS VTN cho cán bộ y tế; xây dựng tài liệu truyền thông, tổ chức các buổi tuyên truyền trên loa phát thanh, truyền hình qua chương trình trò chuyện cùng bác sĩ, các buổi sinh hoạt ngoại khóa tại một số trường học trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, hải đảo. Mặt khác tăng cường đưa các thông tin về SKSS, tình dục, giới tính lên các phương tiện truyền thông đại chúng, thậm chí cả trên các trang mạng xã hội, tạo các diễn đàn để các em tự làm chủ, tự chia sẻ những thông tin bổ trợ cho nhau về giới tính, sức khỏe sinh sản.

Cần hơn nữa vai trò của gia đình, đặc biệt là cha mẹ đối với giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản lứa tuổi VTN vì đặc tính tình dục của một cá nhân chịu ảnh hưởng từ nhiều nguồn khác nhau và cha mẹ là những người đầu tiên phát hiện được sự thay đổi đó. Cũng theo bác sĩ Lan Anh: “Ở tuổi dậy thì, nhu cầu quan hệ tình cảm với người khác giới đôi lúc khá mạnh mẽ. Lúc này sự giải thích, chỉ bảo của cha mẹ với con gái là rất cần thiết. Không chỉ giúp cha mẹ khắc phục sự bối rối, e ngại khi trao đổi với con cái về chủ đề giới tính, mà còn bảo vệ chúng khỏi các hành vi nguy cơ, rủi ro liên quan đến SKSS, nguy cơ bị quấy rối và xâm hại tình dục. Cha mẹ nên cởi mở, không phán xét, dò xét khi trẻ chia sẻ, thảo luận các vấn đề chúng quan tâm, nhất là những vấn đề nhạy cảm của lứa tuổi vị thành niên; tôn trọng, lắng nghe khi trẻ chia sẻ quan điểm cá nhân, nguyện vọng hay những khó khăn trong cuộc sống bao gồm cả những khó khăn liên quan đến mối quan hệ lãng mạn tuổi học trò.”

Để vị thành niên, thanh niên – những lao động chủ lực của ngày mai có đầy đủ kiến thức về thể chất cũng như tinh thần, tự tin bước vào ngưỡng cửa cuộc đời, bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan chức năng rất cần sự chung tay của các cấp, các ngành, đoàn thể, đặc biệt là vai trò của gia đình. Bởi chỉ khi có đầy đủ kiến thức, hiểu rõ vai trò, trách nhiệm khi trở thành bố – mẹ, các em mới có thể chăm lo, bồi dưỡng cho sự phát triển của thế hệ trẻ tương lai của đất nước.

Thanh Nga (CDC Quảng Ninh)