Những năm gần đây, xu hướng người trẻ mắc suy thận và chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn đang có chiều hướng gia tăng. Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp có liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý rối loạn chuyển hóa và lối sống thiếu lành mạnh – những yếu tố đang ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại.

Người trẻ đối mặt với căn bệnh nguy hiểm

Không ít người trẻ chỉ phát hiện mình mắc suy thận khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn cuối, buộc phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Khi đó, việc điều trị không chỉ tốn kém mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Câu chuyện của cô gái trẻ N.A (phường Hồng Gai) khiến nhiều người không khỏi xót xa. Sau một thời gian dài thường xuyên mệt mỏi, N.A chỉ nghĩ nguyên nhân là do thói quen thức khuya và áp lực công việc. Tuy nhiên, khi đi khám sức khỏe, cô bất ngờ được chẩn đoán suy thận giai đoạn muộn. Ở tuổi 24, thay vì những kế hoạch cho tương lai, cuộc sống của N.A giờ đây gắn liền với lịch chạy thận ba lần mỗi tuần để duy trì sự sống.

Một trường hợp khác là nam bệnh nhân T. (23 tuổi, phường Hà Lâm). T. mắc bệnh Lupus từ nhiều năm trước và sau đó biến chứng thành viêm thận. Hiện nay, để duy trì sức khỏe, T. phải chạy thận định kỳ cách ngày. Việc điều trị kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn khiến cuộc sống, công việc của người bệnh gặp nhiều khó khăn.

Theo ghi nhận tại một số cơ sở y tế, bệnh nhân trẻ tuổi phải lọc máu hiện chiếm khoảng 10–15% tổng số người bệnh, chủ yếu ở nhóm dưới 40 tuổi. Nhiều trường hợp khi phát hiện thì chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng, việc điều trị chủ yếu nhằm duy trì sự sống chứ không thể phục hồi hoàn toàn chức năng thận. Điều này cho thấy bệnh thận đang trở thành mối lo ngại không chỉ với người cao tuổi mà cả với những người còn rất trẻ.

Khoa Thận Lọc máu, Bệnh viện Bãi Cháy tiếp nhận điều trị chạy thận lọc máu cho bệnh nhân

Lối sống thiếu lành mạnh làm gia tăng nguy cơ

Các chuyên gia y tế cho rằng sự gia tăng bệnh thận ở người trẻ có liên quan chặt chẽ đến chế độ ăn uống và lối sống thiếu khoa học.

Trong nhịp sống hiện đại, việc sử dụng đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn ngày càng phổ biến. Những loại thực phẩm này thường chứa nhiều dầu mỡ, muối, đường và chất béo, dễ gây rối loạn chuyển hóa – nền tảng của nhiều bệnh lý mạn tính, trong đó có bệnh thận.

Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt không điều độ như thức khuya, làm việc ban đêm, ít vận động, căng thẳng kéo dài, sử dụng nhiều bia rượu hay ăn quá nhiều đạm cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Không ít người trẻ còn có thói quen tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài mà không có chỉ định của bác sĩ, vô tình gây áp lực lớn lên thận.

Một vấn đề đáng chú ý khác là thói quen ăn mặn của người Việt. Theo khảo sát của ngành y tế, lượng muối trung bình mà người Việt tiêu thụ mỗi ngày cao gần gấp đôi so với khuyến cáo cho chế độ ăn lành mạnh. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, gây tổn thương mạch máu và làm suy giảm chức năng thận theo thời gian.

Ngoài ra, các loại thực phẩm siêu chế biến như nước ngọt có gas, mì ăn liền, đồ ăn nhanh hay các loại snack cũng chứa hàm lượng muối, đường và chất béo cao. Phần lớn lượng muối và đường mà cơ thể hấp thụ hằng ngày lại đến từ những thực phẩm này, khiến nhiều người tiêu thụ quá mức mà không nhận ra.

Theo khảo sát của ngành y tế, lượng muối trung bình mà người Việt tiêu thụ mỗi ngày cao gần gấp đôi so với khuyến cáo cho chế độ ăn lành mạnh

Chủ động phòng bệnh từ sớm

Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10–13% dân số trưởng thành. Mỗi năm ghi nhận khoảng 8.000 ca mắc mới, trong đó nhiều trường hợp đã tiến triển đến giai đoạn cuối và cần điều trị thay thế thận như chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.

Đáng lo ngại hơn, bệnh thận đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Tại một số cơ sở điều trị lớn, tỷ lệ người trẻ từ 18–40 tuổi mắc bệnh chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số bệnh nhân. Thậm chí, đã ghi nhận những trường hợp mới chỉ 15–16 tuổi nhưng đã phải chạy thận định kỳ để duy trì sự sống.

Các bác sĩ cho biết bệnh thận thường diễn biến âm thầm trong thời gian dài và ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, phù chân tay, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt hoặc thay đổi màu sắc. Khi đó, chức năng thận có thể đã suy giảm đáng kể.

Vì vậy, việc tầm soát sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm có vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể được điều trị và theo dõi để làm chậm tiến triển, bảo tồn chức năng thận và giảm nguy cơ phải chạy thận hoặc ghép thận sau này.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân cần duy trì lối sống lành mạnh để phòng ngừa bệnh thận. Trong đó, nên ăn nhạt, giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hằng ngày, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, tăng cường rau xanh và trái cây tươi. Đồng thời cần uống đủ nước, duy trì vận động thể lực, kiểm soát cân nặng hợp lý, không hút thuốc và hạn chế rượu bia.

Bên cạnh đó, người dân cần tránh tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc vì có thể gây tổn thương thận nếu dùng kéo dài. Khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, phù chân tay hoặc thay đổi thói quen tiểu tiện, cần đi khám sớm để được kiểm tra và tư vấn kịp thời.

Hằng năm, Ngày Thận thế giới (World Kidney Day) được tổ chức vào ngày 12/3 nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát các bệnh lý về thận. Thông qua các hoạt động truyền thông, các chuyên gia y tế khuyến cáo mỗi người cần chủ động bảo vệ sức khỏe thận bằng những thay đổi đơn giản trong lối sống hằng ngày như giảm muối, hạn chế thực phẩm siêu chế biến, kiểm soát lượng đường trong khẩu phần ăn và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học.

Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe thận không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế. Chủ động bảo vệ sức khỏe thận ngay từ sớm chính là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa những hậu quả nặng nề do bệnh thận gây ra.

Hoàng Yến – CDC Quảng Ninh