Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm có nguy cơ bùng phát trở lại, việc tiêm chủng phòng bệnh vẫn luôn được các chuyên gia y tế khẳng định là biện pháp hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Vắc xin không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ở từng cá nhân mà còn góp phần quan trọng xây dựng “lá chắn miễn dịch cộng đồng”, hạn chế sự lây lan của dịch bệnh và giảm thiểu gánh nặng kinh tế – xã hội.

Vắc xin – nền tảng của y học dự phòng

Vắc xin được xem là một trong những công cụ hiệu quả nhất của y học dự phòng, hoạt động dựa trên cơ chế “huấn luyện” hệ miễn dịch. Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, chúng chứa các thành phần bất hoạt hoặc làm yếu của mầm bệnh, đủ để kích thích hệ miễn dịch phản ứng nhưng không gây bệnh. Nhờ đó, cơ thể tạo ra kháng thể và tế bào ghi nhớ miễn dịch. Khi sau này tiếp xúc với vi khuẩn hoặc virus thật, hệ miễn dịch sẽ nhanh chóng nhận diện, tấn công và loại bỏ chúng, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc khiến bệnh diễn tiến nhẹ hơn nhiều.

Trong thế kỷ XX, sự ra đời và phổ cập của vắc xin đã trở thành một bước ngoặt quan trọng, thay đổi cách nhân loại đối phó với bệnh truyền nhiễm. Nhờ các chương trình tiêm chủng rộng rãi, nhiều căn bệnh từng gieo rắc nỗi ám ảnh vì tỷ lệ tử vong cao đã được kiểm soát mạnh mẽ. Đậu mùa – một trong những bệnh nguy hiểm nhất trong lịch sử – đã được xóa sổ hoàn toàn. Bệnh bại liệt cũng gần như biến mất ở nhiều quốc gia nhờ sự kiên trì tiêm phòng cho trẻ em qua nhiều thế hệ.

Không chỉ ngăn ngừa bệnh tật, vắc xin còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, bảo vệ cộng đồng và mang lại lợi ích kinh tế – xã hội lâu dài. Những thành công vượt trội này đã khẳng định rằng vắc xin không chỉ là biện pháp phòng bệnh đơn thuần, mà là nền tảng vững chắc của y học dự phòng và sức khỏe cộng đồng.

Lá chắn miễn dịch cộng đồng – lợi ích vượt ra ngoài từng cá nhân

Vắc xin không chỉ bảo vệ trực tiếp những người được tiêm chủng khỏi nguy cơ mắc bệnh, mà còn góp phần tạo nên một “lá chắn” rộng lớn hơn cho toàn xã hội – đó chính là miễn dịch cộng đồng. Khi một tỷ lệ đủ lớn dân số có khả năng kháng lại mầm bệnh nhờ tiêm vắc xin hoặc đã từng nhiễm bệnh và hồi phục, tác nhân gây bệnh sẽ gặp nhiều rào cản trong quá trình lây truyền. Điều này khiến virus hoặc vi khuẩn khó có thể bùng phát thành các đợt dịch lớn.

Ý nghĩa của miễn dịch cộng đồng trở nên đặc biệt quan trọng đối với những nhóm dân số dễ bị tổn thương: trẻ sơ sinh còn quá nhỏ để tiêm chủng, người cao tuổi có sức đề kháng suy giảm, phụ nữ đang mang thai, hoặc những bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, bệnh lý miễn dịch không thể tiêm vắc xin theo khuyến cáo. Nhờ có sự bảo vệ gián tiếp từ cộng đồng, những nhóm người này giảm đáng kể nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh và được hưởng lợi từ môi trường sống an toàn hơn.

Khi một cộng đồng đạt được mức bao phủ vắc xin cao, nguy cơ hình thành các ổ dịch sẽ giảm mạnh. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn giúp giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, tránh được các chi phí điều trị tốn kém và hạn chế gián đoạn xã hội, kinh tế do dịch bệnh gây ra. Chính vì vậy, các chương trình tiêm chủng mở rộng luôn là ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia, được đầu tư mạnh mẽ và triển khai một cách đồng bộ nhằm đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận cơ hội phòng bệnh công bằng và hiệu quả.

Tiêm chủng – giải pháp kinh tế bền vững

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần khẳng định rằng đầu tư vào vắc xin là khoản đầu tư sinh lợi cao nhất trong y tế. Chi phí cho một mũi tiêm thấp hơn rất nhiều so với chi phí điều trị, nằm viện hay chăm sóc dài hạn khi bệnh bùng phát.

Khi dịch bệnh lan rộng, hệ thống y tế bị quá tải, năng suất lao động giảm, hoạt động kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bằng cách duy trì tỉ lệ tiêm chủng cao, xã hội có thể tiết kiệm được nguồn lực lớn, đồng thời bảo đảm an sinh và sự ổn định của đời sống người dân.

Tiêm chủng là biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa nguy cơ.

Những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vẫn luôn rình rập

Dù y học hiện đại đã đạt được nhiều bước tiến vượt bậc trong chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh tật, các bệnh truyền nhiễm vẫn luôn hiện hữu như một mối đe dọa âm thầm đối với sức khỏe con người. Trong bối cảnh giao lưu, di chuyển quốc tế ngày càng dễ dàng, sự lây lan của mầm bệnh diễn ra nhanh hơn, rộng hơn và khó kiểm soát hơn trước rất nhiều. Những bệnh tưởng như quen thuộc và “nhẹ nhàng” như sởi, ho gà, cúm mùa, bạch hầu hay thủy đậu thực chất đều có khả năng bùng phát thành dịch lớn nếu cộng đồng mất cảnh giác hoặc buông lỏng việc tiêm chủng.

Thực tế đã cho thấy rằng khi tỷ lệ tiêm phòng giảm xuống dưới mức ngưỡng an toàn, các bệnh truyền nhiễm từng được kiểm soát tốt có thể quay trở lại bất cứ lúc nào. Sởi là ví dụ điển hình: tại một số quốc gia, chỉ vì giảm tỷ lệ tiêm vắc xin mà căn bệnh này đã tái bùng phát và gây ra nhiều ca nhập viện, thậm chí tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Điều này minh chứng rõ ràng rằng miễn dịch cộng đồng không phải là vĩnh viễn; nó chỉ được duy trì khi người dân tiếp tục tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch.

Tình trạng chủ quan, trì hoãn hoặc từ chối tiêm vắc xin không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh cho từng cá nhân mà còn tạo điều kiện để mầm bệnh lan rộng, khiến những căn bệnh nguy hiểm có cơ hội quay trở lại. Đây không chỉ là vấn đề y tế, mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì môi trường sống an toàn cho tất cả mọi người.

Giữ vững thói quen tiêm chủng để bảo vệ sức khỏe lâu dài

Tiêm chủng đúng lịch, đủ liều và nhắc lại khi cần thiết là yếu tố quyết định để duy trì khả năng bảo vệ của vắc xin. Với trẻ nhỏ, tiêm phòng là “hàng rào” quan trọng giúp trẻ vượt qua giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu. Với người trưởng thành và người cao tuổi, việc tiêm nhắc lại cũng cần thiết để bảo đảm miễn dịch luôn ở mức tối ưu.

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền đầy đủ thông tin khoa học giúp người dân hiểu rõ lợi ích của tiêm chủng và tránh những thông tin sai lệch, tin giả gây hoang mang. Niềm tin vào khoa học và vào hệ thống y tế là chìa khóa để đảm bảo tỉ lệ tiêm chủng luôn duy trì ở mức cao, từ đó ngăn chặn hiệu quả sự lây lan của mầm bệnh.

Tinh thần trách nhiệm của cá nhân góp phần bảo vệ cộng đồng

Tiêm vắc xin không chỉ là hành động bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng. Mỗi người được tiêm chủng đầy đủ chính là một “lá chắn” giúp ngăn mầm bệnh lây lan, đặc biệt là bảo vệ những người chưa thể tiêm.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân không nên bỏ lỡ lịch tiêm, không trì hoãn và cần chủ động cập nhật các loại vắc xin khuyến cáo phù hợp với từng độ tuổi. Cha mẹ cần nâng cao nhận thức về tiêm chủng cho trẻ nhỏ, tuân thủ chương trình tiêm chủng mở rộng và các mũi tiêm dịch vụ cần thiết.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh