Viêm gan B là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay, do virus viêm gan B (HBV) gây ra và có khả năng lây lan nhanh chóng qua nhiều con đường như tiếp xúc với máu, dịch cơ thể, quan hệ tình dục không an toàn hoặc từ mẹ sang con trong quá trình mang thai và sinh nở. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài mà người bệnh không hề nhận ra do thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Điều này dẫn đến nhiều trường hợp người bệnh đến khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng mới phát hiện. Vì vậy, xét nghiệm viêm gan B đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát hiện sớm, theo dõi và điều trị kịp thời, góp phần bảo vệ chức năng gan và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như xơ gan, suy gan và đặc biệt là ung thư gan – một trong những loại ung thư có tỷ lệ tử vong cao hàng đầu hiện nay

Viêm gan B – mối nguy hiểm âm thầm cho lá gan

Virus viêm gan B khi xâm nhập vào cơ thể sẽ tấn công trực tiếp tế bào gan, gây viêm và tổn thương mô gan theo thời gian. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi nhẹ, chán ăn, đau tức vùng bụng, vàng da nhẹ hoặc không có bất kỳ dấu hiệu rõ rệt nào. Những triệu chứng này thường dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác, khiến nhiều người chủ quan và không đi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Điều này đã khiến viêm gan B được ví như một “kẻ giết người thầm lặng”, bởi bệnh có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm trước khi phát hiện ra những tổn thương nghiêm trọng ở gan.

Khi virus tiếp tục nhân lên và gây tổn thương kéo dài, tế bào gan sẽ bị viêm, hoại tử và hình thành mô sẹo. Nếu tổn thương này không được kiểm soát, cấu trúc gan sẽ thay đổi, dẫn đến tình trạng xơ gan – giai đoạn mà gan mất dần khả năng hoạt động bình thường. Theo thời gian, xơ gan có thể tiến triển thành ung thư gan nếu không được điều trị đúng cách. Chính vì vậy, việc phát hiện và theo dõi bệnh thông qua xét nghiệm là điều vô cùng cần thiết ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ rệt.

Xét nghiệm – chìa khóa để phát hiện sớm và kiểm soát bệnh

Điều đầu tiên mà xét nghiệm viêm gan B làm được là xác định chính xác người bệnh có đang mang virus trong cơ thể hay không, mức độ virus đang hoạt động và tình trạng tổn thương gan hiện tại. Các kết quả xét nghiệm sẽ giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, đồng thời tư vấn về cách chăm sóc sức khỏe gan hiệu quả.

Việc xét nghiệm sớm, đặc biệt là ở những người chưa có triệu chứng, sẽ giúp phát hiện virus khi bệnh mới ở giai đoạn đầu. Nhờ đó, người bệnh có thể được theo dõi và can thiệp y tế kịp thời, giúp giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng và xuất hiện các biến chứng nguy hiểm. Ngoài ra, xét nghiệm cũng giúp phân loại chính xác người bệnh thành các nhóm như: người đang mang virus ở trạng thái không hoạt động, người mắc viêm gan B mãn tính hoặc người cần điều trị ngay do gan đã bị tổn thương.

Đối với phụ nữ mang thai, việc xét nghiệm viêm gan B càng trở nên thiết yếu bởi nó giúp bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi, đồng thời giảm thiểu nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con. Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HBV nếu không được tiêm phòng đúng phác đồ trong vòng 24 giờ đầu sau sinh sẽ có nguy cơ nhiễm virus rất cao. Do vậy, xét nghiệm là bước then chốt để triển khai các biện pháp dự phòng hiệu quả.

Phát hiện sớm – tăng hiệu quả điều trị, giảm biến chứng

Việc kiểm tra định kỳ và phát hiện sớm virus viêm gan B giúp bác sĩ có thể can thiệp bằng thuốc kháng virus hoặc các phương pháp hỗ trợ chức năng gan khi cần thiết. Nếu được điều trị đúng và tuân thủ phác đồ, người nhiễm HBV có thể sống khỏe mạnh, hạn chế tối đa nguy cơ tiến triển xơ gan hoặc ung thư gan.

Nhiều người bệnh sau khi được phát hiện sớm và theo dõi định kỳ đã duy trì được tải lượng virus thấp, hoạt động gan ổn định và không bị ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống hằng ngày. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chủ động xét nghiệm thay vì chờ có triệu chứng mới đi kiểm tra.

Theo các chuyên gia y tế, không chỉ xét nghiệm một lần mà người nhiễm HBV cần thực hiện xét nghiệm định kỳ mỗi 3–6 tháng hoặc theo chỉ định của bác sĩ để theo dõi diễn biến bệnh và phản ứng của cơ thể với điều trị. Điều này giúp kiểm soát virus hiệu quả và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời nếu cần thiết.

Những đối tượng nên xét nghiệm viêm gan B

Bất kỳ ai cũng có thể nhiễm virus viêm gan B, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn và cần đi xét nghiệm sớm như:

• Những người sống chung hoặc tiếp xúc trực tiếp với người mang virus HBV.

• Người có tiền sử dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ sắc nhọn không vô trùng.

• Nhân viên y tế, người làm việc tiếp xúc với máu, dịch cơ thể.

• Người từng quan hệ tình dục không an toàn.

• Trẻ sơ sinh có mẹ nhiễm HBV.

• Người có triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, vàng da, đau tức vùng gan, men gan tăng.

Ngoài ra, các tổ chức y tế quốc tế như CDC Hoa Kỳ khuyến cáo rằng tất cả người trưởng thành nên được xét nghiệm viêm gan B ít nhất một lần trong đời, bởi nhiều người có thể không nhận ra các yếu tố nguy cơ và không được sàng lọc kịp thời nếu chỉ dựa vào yếu tố nguy cơ truyền thống.

Phòng ngừa viêm gan B – tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất

Mặc dù viêm gan B là bệnh nguy hiểm và có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như xơ gan hay ung thư gan, đây vẫn là một trong số ít bệnh lý có thể phòng ngừa chủ động nhờ vào vắc xin. Vắc xin viêm gan B đã được kiểm chứng về mức độ an toàn và hiệu quả trên toàn thế giới, mang lại khả năng bảo vệ lên đến 90–95% nếu được tiêm đúng phác đồ. Đặc biệt, trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi đầu tiên trong 24 giờ đầu sau sinh để giảm tối đa nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con – nguồn lây phổ biến nhất tại nhiều quốc gia.

Đối với người trưởng thành chưa từng tiêm hoặc không rõ tình trạng miễn dịch, việc xét nghiệm kiểm tra kháng thể và tiêm bù là vô cùng quan trọng. Tuân thủ lịch tiêm đầy đủ sẽ giúp cơ thể hình thành hàng rào bảo vệ vững chắc trước virus HBV. Bên cạnh đó, tiêm phòng còn mang ý nghĩa cộng đồng khi góp phần giảm tỷ lệ mang virus, hạn chế lây nhiễm trong xã hội và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Chủ động tiêm vắc xin chính là bước quan trọng để bảo vệ bản thân, gia đình và hướng tới một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn trước viêm gan B.

Chăm sóc gan đúng cách để ngăn ngừa tổn thương

Song song với xét nghiệm và tiêm phòng, chăm sóc gan đúng cách là một trong những biện pháp quan trọng nhất để ngăn ngừa tổn thương và giữ cho cơ thể luôn khỏe mạnh, bởi gan đảm nhiệm hàng loạt chức năng sống còn như lọc độc tố, chuyển hóa chất dinh dưỡng, sản xuất enzyme và hỗ trợ hệ miễn dịch. Khi gan bị quá tải hoặc tổn thương kéo dài, sức khỏe toàn thân sẽ suy giảm đáng kể. Vì vậy, mỗi người cần chủ động xây dựng lối sống lành mạnh bằng cách hạn chế tối đa rượu bia, tránh thức khuya, giữ cân nặng ở mức hợp lý và luyện tập thể thao thường xuyên.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn thực phẩm sạch, ít dầu mỡ, tăng cường rau xanh, uống đủ nước, sử dụng thuốc theo đúng chỉ định và kiểm tra sức khỏe định kỳ sẽ giúp gan hoạt động hiệu quả hơn, giảm nguy cơ viêm gan, nhiễm độc hoặc xơ gan trong tương lai.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh