Mãn kinh là một giai đoạn sinh học tự nhiên và không thể tránh khỏi trong cuộc đời của mọi phụ nữ, nó chính là cột mốc đánh dấu sự kết thúc vĩnh viễn của chu kỳ kinh nguyệt và khả năng sinh sản. Quá trình chuyển đổi quan trọng này, thường diễn ra trong độ tuổi từ 45 đến 55, được đặc trưng bởi sự suy giảm liên tục và đáng kể trong việc sản xuất các hormone quan trọng, đặc biệt là estrogen và progesterone. Đây không chỉ là sự thay đổi về chu kỳ sinh sản mà còn là sự tái cấu trúc toàn diện của cơ thể ở cấp độ nội tiết.
Estrogen, vốn là hormone bảo vệ, có vai trò kiểm soát nhiệt độ cơ thể, điều hòa tâm trạng, duy trì mật độ xương và sức khỏe tim mạch. Việc thiếu hụt đột ngột loại hormone này chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến hàng loạt triệu chứng cấp tính và hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và cảm xúc của người phụ nữ.
Một số thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ thời kì tiền mãn kinh
Bác sĩ Lê Thị Liên, khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết: “Những triệu chứng cấp tính thường gặp và gây khó chịu như các cơn bốc hỏa đột ngột, đổ mồ hôi đêm làm gián đoạn giấc ngủ, tình trạng mất ngủ kéo dài, sự thay đổi thất thường của tâm trạng và dễ cáu gắt, khô âm đạo (teo âm đạo) và giảm ham muốn tình dục, gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống hàng ngày. Xa hơn, sự suy giảm estrogen kéo dài còn liên quan đến những hậu quả sức khỏe mãn tính như tăng tốc độ mất xương dẫn đến loãng xương, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch do thay đổi lipid máu, và rối loạn chuyển hóa làm tăng khả năng kháng insulin.” Những thách thức này khiến nhiều phụ nữ phải đối mặt với cảm giác lo lắng, tự ti, cô đơn và thậm chí là trầm cảm trong giai đoạn chuyển tiếp, đặc biệt khi họ chưa được trang bị đầy đủ kiến thức khoa học và không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ những người xung quanh.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần phải nhận thức là mãn kinh không hề là “dấu chấm hết” cho sức khỏe và năng lượng của phụ nữ; ngược lại, đây là cơ hội quý giá để họ có thể hiểu rõ hơn về cơ chế sinh học của cơ thể mình, chủ động điều chỉnh lối sống và tìm kiếm một trạng thái cân bằng mới. Y học hiện đại đã chứng minh rằng, lối sống chính là yếu tố có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến không chỉ mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng mãn kinh mà còn giúp phòng ngừa và kiểm soát các bệnh lý mãn tính sau mãn kinh. Việc duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và chống viêm, ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ (rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt), chất béo lành mạnh (omega-3), kết hợp với tập thể dục đều đặn (cả aerobic và rèn luyện sức mạnh) giúp cải thiện mật độ xương, sức khỏe tim mạch và kiểm soát cân nặng. Thêm vào đó, việc đảm bảo ngủ đủ giấc và chất lượng, cùng với việc áp dụng các kỹ thuật quản lý căng thẳng hiệu quả như thiền, yoga hay chánh niệm, là then chốt để điều hòa hệ thống thần kinh và giảm tần suất bốc hỏa. Hơn thế nữa, việc duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực và tìm kiếm niềm vui trong công việc hay sở thích cá nhân còn là liều thuốc tinh thần giúp người phụ nữ vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng và tích cực hơn.
Thời kì tiền mãn kinh ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe tinh thần và thể chất của chị em phụ nữ
Nhận thấy tầm quan trọng không thể phủ nhận của cách tiếp cận này, Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2025 – diễn ra vào ngày 18 tháng 10 – được tổ chức với chủ đề “Y học lối sống”, nhằm nhấn mạnh sâu sắc hơn vai trò trung tâm của việc điều chỉnh thói quen sống trong hỗ trợ toàn diện phụ nữ ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Đây là dịp để cộng đồng hiểu rằng mãn kinh không chỉ là một quá trình sinh học tất yếu mà mỗi phụ nữ đều phải trải qua, mà còn là một hành trình biến đổi lớn về thể chất, tâm lý và cảm xúc, đòi hỏi sự chuẩn bị chu đáo và hỗ trợ liên tục. Việc nhìn nhận mãn kinh một cách toàn diện giúp phá bỏ những hiểu lầm kéo dài trong xã hội, đồng thời thúc đẩy sự chủ động của phụ nữ trong việc chăm sóc bản thân trước những thay đổi tự nhiên của cơ thể.
Trong bối cảnh đó, việc áp dụng các nguyên tắc cốt lõi của y học lối sống – bao gồm dinh dưỡng cân bằng, vận động khoa học, duy trì giấc ngủ chất lượng, quản lý căng thẳng hiệu quả, giữ gìn các mối quan hệ xã hội tích cực và tránh xa những thói quen có hại như hút thuốc lá hay lạm dụng rượu bia – được xem là nền tảng quan trọng để phụ nữ nâng cao sức khỏe tổng thể. Những thay đổi này không chỉ giúp cải thiện các triệu chứng thường gặp như bốc hỏa, mất ngủ, thay đổi tâm trạng hay giảm mật độ xương, mà còn góp phần tăng cường năng lượng, củng cố hệ miễn dịch và nâng cao sự tự tin trong cuộc sống hằng ngày. Đồng thời, việc tham vấn chuyên gia y tế để xây dựng một kế hoạch chăm sóc cá nhân hóa, bao gồm cả xem xét các liệu pháp bổ sung hoặc điều trị thay thế hormone (khi cần thiết), cho phép phụ nữ tiếp cận một chiến lược chăm sóc sức khỏe toàn diện, an toàn và phù hợp với từng giai đoạn cơ thể.
Ngày Mãn kinh Thế giới vì vậy không chỉ là một sự kiện mang tính biểu tượng dành cho phụ nữ trung niên, mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ gửi đến toàn xã hội về trách nhiệm tạo dựng một môi trường thấu hiểu và hỗ trợ họ nhiều hơn. Khi phụ nữ được quan tâm đúng mức, được lắng nghe và được cung cấp đầy đủ thông tin cũng như dịch vụ chăm sóc, họ không chỉ nâng cao sức khỏe thể chất mà còn giữ vững tinh thần tích cực, tiếp tục đóng góp những giá trị quan trọng cho gia đình, xã hội và nền kinh tế. Do đó, việc lan tỏa thông điệp “Y học lối sống” không chỉ mang ý nghĩa chăm sóc sức khỏe cá nhân, mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng nhân ái, khỏe mạnh và bền vững, nơi mỗi người phụ nữ đều có thể bước qua giai đoạn mãn kinh một cách bình an, chủ động và tràn đầy sức sống./.
Thanh Nga (CDC)
