Đơn vị chủ quản: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh

Đơn vị chủ quản: Sở Y tế tỉnh Quảng Ninh

Dự phòng sớm tiền sản giật, bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi

Facebook
Skype
Email
Print

Tiền sản giật là một trong những bệnh lý sản khoa nguy hiểm nhất, xảy ra trong thai kỳ và có thể tiến triển nhanh, phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của người mẹ và sự phát triển của thai nhi. Điểm đáng lo ngại của tiền sản giật là bệnh khởi phát âm thầm, nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện và can thiệp muộn làm gia tăng nguy cơ biến chứng.

Theo các nghiên cứu y học, tiền sản giật chiếm khoảng 2 – 10% tổng số thai kỳ, là nguyên nhân hàng đầu gây tai biến sản khoa, sinh non, suy thai và tử vong mẹ – trẻ sơ sinh. Đặc biệt, tiền sản giật khởi phát sớm trước 34 tuần tuổi thai thường diễn biến nặng, khó kiểm soát và để lại nhiều hậu quả lâu dài cho cả mẹ và con.

Bác sĩ CKI Trương Hữu Cương, Phụ trách Đơn nguyên chẩn đoán trước sinh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh cho biết: Tiền sản giật là một trong 5 tai biến sản khoa gây hậu quả nghiêm trọng cho mẹ và cho thai. Các thai phụ bị tiền giật có thể tổn thương nhiều cơ quan như tim, gan, phổi, thần kinh. Về mặt bệnh học, tiền sản giật không chỉ đơn thuần là tình trạng tăng huyết áp trong thai kỳ. Đây là một hội chứng đa cơ quan, bắt nguồn từ rối loạn quá trình hình thành và phát triển bánh rau ngay từ giai đoạn rất sớm của thai kỳ. Khi sự xâm nhập của các tế bào nuôi vào thành tử cung không đầy đủ, hệ thống mạch máu bánh rau không được tái cấu trúc hoàn chỉnh, dẫn đến giảm tưới máu bánh rau và thai nhi. Tình trạng này kích hoạt hàng loạt phản ứng bất lợi, gây tổn thương nội mô mạch máu toàn thân của người mẹ, làm xuất hiện tăng huyết áp, protein niệu và tổn thương nhiều cơ quan như thận, gan, não, hệ tim mạch.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Giới thì một năm có trên 76.000 thai phụ tử vong liên quan đến tiền sản giật. Còn các biến chứng cho các em bé có thể xảy ra trong tiền giật đó là thai chậm phát triển trong tử cung, thai lưu hoặc sinh non. Các thống kê cũng chỉ ra rằng một năm có trên 500.000 em bé tử vong liên quan đến tiền sản giật. Chính vì cơ chế bệnh sinh khởi nguồn từ rất sớm, nên khi tiền sản giật đã biểu hiện lâm sàng rõ ràng, tổn thương trong cơ thể người mẹ thường đã tiến triển.

Thực tế tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh cho thấy, không ít thai phụ chỉ được chẩn đoán tiền sản giật khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, làm tăng nguy cơ tai biến cho cả mẹ và thai nhi. Trước đây, việc đánh giá nguy cơ tiền sản giật chủ yếu dựa vào các yếu tố nguy cơ truyền thống như tuổi mẹ, tiền sử bệnh lý, tiền sử sản khoa hay lần mang thai đầu. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ bản chất bệnh học, dẫn đến việc nhiều trường hợp nguy cơ cao không được phát hiện sớm.

Từ thực tiễn điều trị và định hướng nâng cao chất lượng chăm sóc thai nghén, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã triển khai sàng lọc tiền sản giật sớm theo mô hình của Tổ chức Y học Bào thai Thế giới – Fetal Medicine Foundation (FMF). Đây là mô hình sàng lọc hiện đại, cho phép dự đoán nguy cơ tiền sản giật ngay từ 3 tháng đầu thai kỳ, dựa trên sự kết hợp đồng thời nhiều yếu tố: đặc điểm mẹ, huyết áp trung bình, siêu âm Doppler động mạch tử cung và các chỉ số sinh hóa đặc hiệu.

Mô hình sàng lọc FMF cho phép dự đoán nguy cơ tiền sản giật ngay từ 3 tháng đầu thai kỳ, dựa trên sự kết hợp đồng thời nhiều yếu tố: đặc điểm mẹ, huyết áp trung bình, siêu âm Doppler động mạch tử cung và các chỉ số sinh hóa đặc hiệu.

Việc ứng dụng mô hình FMF giúp đánh giá nguy cơ tiền sản giật một cách cá thể hóa, thay vì chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng muộn. Những thai phụ được xác định thuộc nhóm nguy cơ cao sẽ được theo dõi sát, quản lý thai nghén chặt chẽ và chỉ định dự phòng aspirin liều thấp từ sớm, ngay trong giai đoạn “cửa sổ vàng” của thai kỳ – thời điểm can thiệp có hiệu quả cao nhất trong phòng ngừa tiền sản giật.

Thực tế triển khai tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh cho thấy, nhờ sàng lọc sớm và dự phòng kịp thời, đa số các trường hợp tiền sản giật nếu xuất hiện đều ở thể muộn, mức độ nhẹ, ít biến chứng hơn. Phần lớn thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao không tiến triển thành tiền sản giật, góp phần làm giảm rõ rệt tỷ lệ tiền sản giật khởi phát sớm – thể bệnh nguy hiểm nhất.

Bác sĩ CKI Trương Hữu Cương, Phụ trách Đơn nguyên chẩn đoán trước sinh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh cho biết: Mô hình sàng lọc 3 tháng đầu theo FMF kết hợp các yếu tố như: các đặc điểm của người mẹ, huyết áp động mạch trung bình, PI động mạch tử cung và xét nghiệm PIZF hoặc PAPA, cá thể hóa từng thai phụ và tính toán nguy cơ từng thai phụ để đánh giá nguy cơ. Từ đó dự phòng đúng đối tượng làm giảm nguy cơ tiền sản giật. So với các sàng lọc truyền thống thì sàng lọc theo mô hình FMF làm giảm tỷ lệ tiền sản giật sớm khoảng trên 80% và giảm tiền sản giật cho cả một chu kỳ khoảng 60-70%. Vấn đề thứ hai là giảm tỷ lệ thai phụ giữ phòng aspirin không cần thiết và chuyển từ mức độ tiền giật nặng, tiền giật sớm sang tiền giật nhẹ và tiền giật muộn hơn.

Từ góc độ bệnh học đến thực tiễn điều trị, mô hình sàng lọc tiền sản giật sớm theo FMF đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc chuyển từ phát hiện muộn sang dự phòng chủ động. Trong gần hai năm triển khai, hơn 1.100 thai phụ đã được sàng lọc tiền sản giật tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh. Kết quả cho thấy khoảng 7% thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao. Các thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao này được chỉ định sử dụng aspirin liều dự phòng từ rất sớm, ngay trong “cửa sổ vàng” của thai kỳ, và được theo dõi chặt chẽ cho đến khi sinh. Nhờ đó, đa số các trường hợp tiền sản giật nếu xảy ra đều ở thể muộn, mức độ nhẹ. Phần lớn thai phụ nguy cơ cao không phát triển thành tiền sản giật, và không ghi nhận trường hợp nào khởi phát sớm trước 34 tuần, tỷ lệ tiền sản giật thực tế chỉ ở mức 0,8%, với kết cục thai kỳ an toàn hơn cho cả mẹ và bé.

Khám thai định kỳ, theo dõi chủ động giúp dự phòng sớm nguy cơ tiền sản giật, giúp cho một thai kỳ ổn định và khỏe mạnh.

Việc dự phòng đúng thời điểm, đúng đối tượng không chỉ giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh, mà còn làm cho tiền sản giật – nếu xảy ra – thường ở thể muộn, mức độ nhẹ hơn, góp phần cải thiện rõ rệt kết cục thai kỳ.

Theo bác sĩ CKII Bùi Minh Cường, Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh, đây là bước tiến quan trọng trong chăm sóc thai nghén hiện đại, giúp bảo vệ an toàn cho bà mẹ và thai nhi ngay từ những tuần đầu tiên của thai kỳ: Với sàng lọc hàng nghìn sản phụ, khi đến khám thai trong 3 tháng đầu và phát hiện ra những nhóm sản phụ có nguy cơ cao và những sản phụ có nguy cơ cao được dự phòng tiền giật bằng liều duy trì aspirin hàng ngày. Chúng tôi đã có những tổng kết và có những kết quả rất là khả quan, tỷ lệ mắc và tiền giật giảm đi rất là nhiều. Và điều đó có ý nghĩa rất lớn trong công tác khám chữa bệnh, quản lý thai nghén bởi vì chúng ta biết là tiền sản giật có nhiều biến chứng nguy hiểm, không những về phía mẹ và về phía con, giúp cho một thai kỳ ổn định hơn, khỏe mạnh hơn, đúng theo tiêu chí mẹ tròn con vuông khi sinh nở.

Chăm sóc thai nghén an toàn không chỉ bắt đầu từ khi có triệu chứng, mà cần được khởi động ngay từ những tuần đầu tiên của thai kỳ. Sàng lọc sớm, dự phòng kịp thời, theo dõi chủ động không chỉ là chiến lược điều trị, mà còn là chìa khóa để kiểm soát tiền sản giật, góp phần nâng cao chất lượng dân số và chăm sóc sức khỏe bà mẹ – trẻ em một cách bền vững.

Quỳnh Trang (CDC Quảng Ninh)

cùng chuyên mục

bản tin y tế

Các mẹ cần biết

Bác sỹ gia đình

liên kết website

liên kết facebook

thống kê truy cập