Sức khỏe nam giới là vấn đề đang nhận được sự quan tâm ngày càng tăng trên thế giới, nhưng ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nó vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy nam giới thường có tuổi thọ thấp hơn nữ giới và đối mặt với nguy cơ tử vong sớm do bệnh mạn tính và hành vi rủi ro cao hơn. Tại Việt Nam, nam giới chiếm gần một nửa dân số với khoảng 50.3 triệu người vào năm 2024. 

Thói quen trì hoãn chăm sóc sức khỏe 

Một trong những thách thức chính với nam giới là trì hoãn khám bệnh và kiểm tra định kỳ. Nhiều nam giới có xu hướng chỉ đi khám khi triệu chứng rõ rệt hoặc bệnh đã ở giai đoạn muộn, dẫn đến việc điều trị kém hiệu quả. Ở Việt Nam, mặc dù các nghiên cứu cụ thể về thái độ khám bệnh còn hạn chế, nhưng các nghiên cứu về hành vi sức khỏe nam giới tại các nước cho thấy nam giới thường bỏ qua khám sàng lọc định kỳ và ít tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế cơ bản so với phụ nữ, góp phần làm tăng gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị.

Nghiên cứu gần đây tại Việt Nam trên 453 nam giới trưởng thành ở ba tỉnh cho thấy tỷ lệ thừa cân và béo phì là 29.5% và 3.7%, cùng với 20% có vòng eo lớn và 15% bị béo phì trung tâm (béo bụng) – các yếu tố nguy cơ cao cho bệnh tim mạch và đái tháo đường. Những con số này cho thấy các yếu tố nguy cơ mạn tính ở nam giới Việt Nam đang ở mức đáng kể, nhưng nhận thức và biện pháp phòng ngừa trong cộng đồng còn thấp.

Bên cạnh đó, tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới Việt Nam được ghi nhận là khá cao và là yếu tố rủi ro chính đối với nhiều bệnh mạn tính. Một nghiên cứu về bất bình đẳng xã hội trong hút thuốc ở nam giới trưởng thành cho thấy hút thuốc tập trung nhiều ở nhóm có thu nhập thấp và không thay đổi nhiều trong giai đoạn 2010-2015, phản ánh rằng thuốc lá vẫn là thách thức lớn đối với sức khỏe nam giới tại Việt Nam. Hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, ung thư phổi mà còn ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch và sức khỏe sinh sản.

Rối loạn chức năng tình dục và chăm sóc sức khỏe sinh sản

Rối loạn chức năng tình dục, bao gồm rối loạn cương dương (ED) và các vấn đề liên quan, là tình trạng phổ biến ở nam giới trung niên và cao tuổi. Một nghiên cứu mô tả trên nam giới Việt Nam trong các cặp vợ chồng hiếm muộn cho thấy tỷ lệ rối loạn chức năng tình dục là 51.9% và rối loạn cương là 46.9% ở nam giới trong độ tuổi từ 40-60. Mặc dù đây là dữ liệu được thu thập trong nhóm nghiên cứu đặc thù (hiếm muộn), nhưng nó phản ánh thực tế rằng vấn đề tình dục và sinh sản ở nam giới thường ít được thảo luận công khai và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Ở Việt Nam, các điều tra cho thấy việc khai thác và chẩn đoán lịch sử tình dục của bệnh nhân nam còn hạn chế do rào cản văn hoá và thiếu kỹ năng của nhân viên y tế trong thăm khám lâm sàng. Một khảo sát chuyên gia nam học cho thấy các vấn đề liên quan đến sức khỏe tình dục vẫn ít khi được báo cáo hoặc tìm kiếm điều trị do tâm lý xấu hổ hoặc thiếu kiến thức y tế. Điều này khiến nhiều vấn đề sinh sản và tình dục bị bỏ qua trong chăm sóc sức khỏe cơ bản.

Bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe và định kiến xã hội

Bản thân nam giới đối mặt với định kiến văn hoá khiến họ ít chia sẻ về các triệu chứng sức khỏe, đặc biệt là các vấn đề “nhạy cảm” như rối loạn tình dục hay trầm cảm. Các khuôn mẫu về nam tính truyền thống đôi khi khiến họ tránh né tìm kiếm trợ giúp và xem việc thảo luận về sức khỏe là “yếu đuối”. Điều này góp phần làm gia tăng tình trạng bệnh nặng hơn trước khi được phát hiện và can thiệp y tế.

Hành động từ mỗi người dân: chìa khóa cải thiện sức khỏe nam giới

Cải thiện sức khỏe nam giới không chỉ là câu chuyện của ngành y tế hay các nhà hoạch định chính sách, mà bắt đầu từ nhận thức và hành động của mỗi người dân, mỗi gia đình. Nam giới cần được khuyến khích nhìn nhận việc chăm sóc sức khỏe là trách nhiệm với bản thân và những người thân yêu, chứ không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Việc đi khám định kỳ, trao đổi thẳng thắn với bác sĩ và lắng nghe cơ thể mình là những bước đơn giản nhưng mang lại lợi ích lâu dài.

Chủ động khám định kỳ phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe: Nhiều bệnh phổ biến ở nam giới như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hay ung thư tuyến tiền liệt thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Người dân, đặc biệt là nam giới sau 40 tuổi, cần được kêu gọi chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, kể cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp điều trị hiệu quả hơn mà còn giảm chi phí y tế và gánh nặng cho gia đình.

Chủ động thăm khám và điều trị kịp thời các vấn đề sức khỏe ở nam giới

Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Căng thẳng, lo âu hay mất ngủ kéo dài không phải là “chuyện nhỏ” hay “phải tự chịu”. Truyền thông cộng đồng cần nhấn mạnh rằng chăm sóc sức khỏe tinh thần cũng quan trọng như sức khỏe thể chất. Nam giới nên được khuyến khích chia sẻ với người thân, bạn bè hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý khi cần. Việc nói ra và tìm kiếm hỗ trợ là hành động tích cực, giúp phòng ngừa những hậu quả nghiêm trọng về lâu dài.

Quan tâm đến sức khỏe sinh sản và tình dục một cách đúng đắn: Sức khỏe sinh sản và tình dục là một phần thiết yếu của chất lượng cuộc sống nam giới, nhưng thường bị né tránh vì tâm lý ngại ngùng. Truyền thông hướng tới người dân cần truyền tải thông điệp rằng rối loạn chức năng tình dục hay vô sinh nam là vấn đề y học, không phải điều đáng xấu hổ. Chủ động đi khám sớm giúp tăng hiệu quả điều trị và góp phần xây dựng hạnh phúc gia đình.

Thay đổi lối sống từ những thói quen nhỏ hằng ngày: Bên cạnh khám chữa bệnh, mỗi người dân có thể tự bảo vệ sức khỏe nam giới thông qua những thay đổi đơn giản: hạn chế hút thuốc lá và rượu bia, duy trì vận động thể lực thường xuyên, ăn uống lành mạnh và kiểm soát cân nặng. Những hành động nhỏ nhưng bền bỉ này giúp giảm đáng kể nguy cơ bệnh tim mạch, đái tháo đường và nhiều bệnh mạn tính khác.

Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc khuyến khích nam giới quan tâm đến sức khỏe. Sự động viên từ vợ, con và người thân có thể giúp nam giới vượt qua tâm lý e ngại khi đi khám. Đồng thời, cộng đồng và các tổ chức xã hội cần đẩy mạnh truyền thông gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với đời sống người dân, để thông điệp “chăm sóc sức khỏe nam giới là việc cần thiết và bình thường” được lan tỏa rộng rãi.

Tài liệu tham khảo trong bài viết:

 Nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng và béo phì ở nam giới Việt Nam. OSS
 Nghiên cứu về rối loạn chức năng tình dục ở nam giới trung niên tại Việt Nam. Journal of Men’s Health
 Bất bình đẳng xã hội trong hút thuốc lá ở nam giới trưởng thành Việt Nam. SpringerLink
 Khảo sát chuyên gia nam học về thăm khám vấn đề tình dục – một thực tế ít được nói tới ở Việt Nam. Bohrium

Bs. Phương Anh (CDC)