Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới đổi mới phương thức quản lý theo hướng chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng dữ liệu số. Những thay đổi này nhằm bảo vệ sức khỏe người dân, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm gánh nặng tuân thủ cho tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm xuất phát từ yêu cầu tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, đáp ứng thực tiễn quản lý và phù hợp với thông lệ quốc tế. Trọng tâm của dự thảo là bốn nhóm chính sách: quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất phân loại nguy cơ an toàn thực phẩm thành hai mức: nguy cơ cao và nguy cơ thấp. Kết quả đánh giá nguy cơ là căn cứ lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp, từ xây dựng quy định kỹ thuật, kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu đến truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực vào những sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao, nâng cao khả năng phòng ngừa và phát hiện sớm vấn đề mất an toàn thực phẩm.

Cùng với đó, dự thảo đề xuất quy định riêng về hậu kiểm, chuyển mạnh từ kiểm soát trước khi sản phẩm lưu hành sang tăng cường giám sát trong quá trình sản xuất, kinh doanh và lưu thông trên thị trường. Hoạt động hậu kiểm được thực hiện trên cơ sở đánh giá nguy cơ, kết quả thử nghiệm, thông tin về sự cố, kết quả giám sát và lịch sử chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân.

Infographic “Những điểm mới chính của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)” – tài liệu thông tin về Dự án Luật được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, tháng 10/2026, do Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương phát hành

Các biện pháp quản lý được đề xuất gồm giám sát thị trường; thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm; gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm; thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn. Các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước tham gia lấy mẫu trên thị trường để phục vụ giám sát. Đồng thời, dự thảo khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và người dân cùng tham gia giám sát.

Về quản lý sản phẩm, theo nội dung đề xuất, phần lớn thực phẩm áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Tổ chức, cá nhân được sản xuất, lưu hành sản phẩm sau khi nộp hồ sơ công bố theo quy định và phải chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm. Một số nhóm thực phẩm đặc thù, có khuyến cáo về sức khỏe hoặc dành cho đối tượng dễ bị tổn thương vẫn phải đăng ký bản công bố sản phẩm. Dự thảo cũng quy định các trường hợp được miễn thực hiện thủ tục công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm.

Để đáp ứng sự phát triển của các phương thức kinh doanh mới, dự thảo bổ sung nội dung quản lý thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử, nền tảng số và dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến. Các loại hình bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh, bếp ăn trong lực lượng quân đội, công an cũng được đề cập nhằm hoàn thiện phạm vi quản lý.

Một nội dung quan trọng khác là xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu về an toàn thực phẩm được quản lý tập trung, thống nhất và kết nối giữa các bộ, ngành với UBND các cấp. Hệ thống này được kỳ vọng hỗ trợ theo dõi, chia sẻ thông tin, đánh giá nguy cơ và truy xuất nguồn gốc, tạo cơ sở cho việc kiểm tra, giám sát và xử lý sự cố kịp thời.

Về tổ chức thực hiện, dự thảo định hướng hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các bộ thực hiện nhiệm vụ chuyên ngành theo phạm vi được phân công. UBND các cấp tổ chức quản lý tại địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp, gắn phân cấp, phân quyền với trách nhiệm thực thi.

Đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể, dự thảo chú trọng điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và nghĩa vụ cam kết của tổ chức, cá nhân cung cấp thực phẩm. Trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong quản lý, kiểm tra, giám sát được làm rõ, đặc biệt đối với cơ sở cung cấp suất ăn tập thể và hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

Việc phân cấp, ủy quyền được định hướng phù hợp với năng lực thực tế, đặc thù địa bàn và yêu cầu quản lý. Qua đó, chính quyền địa phương có thể chủ động hơn trong giám sát, xử lý vi phạm và ứng phó với sự cố, đồng thời hạn chế tình trạng tập trung quá nhiều thủ tục tại cấp tỉnh.

Những nội dung đề xuất trong dự thảo thể hiện định hướng quản lý an toàn thực phẩm dựa trên nguy cơ, dữ liệu và trách nhiệm. Khi được hoàn thiện, thông qua và triển khai đồng bộ, các chính sách này được kỳ vọng góp phần xây dựng thị trường thực phẩm minh bạch, nâng cao trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh và bảo vệ tốt hơn sức khỏe người tiêu dùng.

Tuấn Anh – CDC Quảng Ninh