Đột quỵ não là một trong những tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể cướp đi tính mạng hoặc để lại những di chứng nặng nề nếu người bệnh không được phát hiện và điều trị kịp thời. Trong cuộc chạy đua với thời gian để giành lại sự sống và khả năng vận động cho người bệnh, năng lực nhận biết, xử trí ban đầu của đội ngũ y tế cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tại Quảng Ninh, việc tăng cường đào tạo, hỗ trợ chuyên môn và kết nối giữa các tuyến y tế đang từng bước hình thành mạng lưới cấp cứu đột quỵ hiệu quả, góp phần đưa cơ hội điều trị đến gần hơn với người dân.
Đột quỵ não – cuộc chạy đua với thời gian
Đột quỵ não, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần não bộ bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến tế bào não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Đây là tình trạng cấp cứu y tế đặc biệt nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại những di chứng nghiêm trọng như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, mất khả năng tự chăm sóc và vận động.
Đột quỵ được chia thành hai thể chính. Đột quỵ thiếu máu não cục bộ xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn, thường do cục máu đông hoặc huyết khối. Trong khi đó, đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu bị vỡ, gây chảy máu trong nhu mô não hoặc các khoang xung quanh não. Mỗi thể bệnh có cơ chế tổn thương và phương pháp điều trị khác nhau, vì vậy việc chẩn đoán chính xác đóng vai trò quyết định trong lựa chọn hướng xử trí.
Điều đáng lo ngại là đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, không chỉ ở người cao tuổi mà còn ở người trẻ. Những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, rung nhĩ, người hút thuốc lá, thừa cân, béo phì hoặc ít vận động thường có nguy cơ cao hơn.
Trong điều trị đột quỵ, thời gian có ý nghĩa sống còn. Khi dòng máu đến một vùng não bị gián đoạn, các tế bào thần kinh nhanh chóng bị tổn thương và có thể chết không hồi phục. Vì vậy, người bệnh càng được đưa đến cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán, điều trị sớm thì cơ hội hạn chế tổn thương não, giảm di chứng và phục hồi chức năng càng cao.
Đối với đột quỵ thiếu máu não cấp, một số phương pháp điều trị tái thông mạch như sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch hoặc lấy huyết khối cơ học có thể được chỉ định cho người bệnh đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn. Thuốc tiêu sợi huyết thường được xem xét trong cửa sổ thời gian đến 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng; lấy huyết khối cơ học có thể được thực hiện trong những trường hợp phù hợp, kể cả một số người bệnh trong khoảng thời gian đến 24 giờ, căn cứ vào kết quả chẩn đoán hình ảnh và đánh giá của bác sĩ.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có thể áp dụng các phương pháp này. Việc lựa chọn điều trị phải căn cứ vào thể bệnh, thời điểm khởi phát, tình trạng lâm sàng, kết quả chẩn đoán hình ảnh và các chống chỉ định cụ thể.
Chính vì vậy, việc nhận diện sớm dấu hiệu đột quỵ, tổ chức cấp cứu ban đầu và vận chuyển người bệnh đến đúng cơ sở y tế là những mắt xích quan trọng trong toàn bộ quá trình điều trị.
Nâng cao năng lực y tế cơ sở – chủ động từ những phút đầu tiên
Trong cấp cứu đột quỵ, bệnh viện có trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên sâu là điều kiện cần, nhưng khả năng nhận biết và xử trí ngay từ tuyến đầu cũng có vai trò không thể thay thế.
Thực tế cho thấy, tại những địa bàn có khoảng cách địa lý xa trung tâm y tế chuyên sâu, người bệnh có thể mất nhiều thời gian di chuyển trước khi được tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp. Nếu nhân viên y tế tại cơ sở ban đầu không nhận diện được dấu hiệu đột quỵ, chậm kích hoạt quy trình cấp cứu hoặc vận chuyển không đúng cách, cơ hội điều trị của người bệnh có thể bị ảnh hưởng.
Bởi vậy, nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế tuyến cơ sở không đơn thuần là bổ sung kiến thức về một bệnh lý mà còn là xây dựng khả năng phản ứng nhanh, chính xác và phối hợp hiệu quả trong tình huống cấp cứu khẩn cấp.
Tại Quảng Ninh, hoạt động này đang được chú trọng thông qua các chương trình đào tạo liên tục, hỗ trợ chuyên môn và chỉ đạo tuyến. Một trong những hoạt động đáng chú ý là ngày 29 và 30/10/2026, Bệnh viện Đa khoa thành phố Quảng Ninh tổ chức hai lớp đào tạo chuyên đề về nhận biết, xử trí đột quỵ não và cấp cứu, điều trị ban đầu đối với chấn thương sọ não – cột sống.
Mỗi lớp có 150 học viên tham gia, gồm các bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên đang công tác tại các đơn vị y tế trực thuộc Sở Y tế, trạm y tế xã, phường, đặc khu và các khoa, phòng thuộc bệnh viện.
Đối với chuyên đề đột quỵ não, chương trình do BSCKII Hà Mạnh Hùng, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Chống độc – Đột quỵ cùng các bác sĩ của Trung tâm trực tiếp giảng dạy. Nội dung đào tạo tập trung vào tiếp cận và xử trí ban đầu người bệnh đột quỵ cấp; ứng dụng hình ảnh cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ trong chẩn đoán; các phương pháp điều trị đột quỵ não cấp tính; quản lý và chăm sóc toàn diện người bệnh sau giai đoạn cấp.
Thông qua chương trình, học viên được cập nhật kiến thức chuyên môn, củng cố khả năng nhận diện các biểu hiện lâm sàng, đánh giá tình trạng người bệnh và phối hợp xử trí trong thực tế. Đây là những kỹ năng có ý nghĩa thiết thực đối với đội ngũ y tế cơ sở, nơi thường là điểm tiếp xúc đầu tiên khi người dân gặp các vấn đề sức khỏe cấp tính.
Việc tổ chức đào tạo có sự tham gia của nhiều nhóm nhân lực y tế cũng góp phần tạo nên sự thống nhất trong tiếp cận chuyên môn. Bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên không chỉ cần nắm vững nhiệm vụ của mình mà còn phải phối hợp nhịp nhàng trong quá trình tiếp nhận, đánh giá, hỗ trợ cấp cứu và chuyển người bệnh đến cơ sở điều trị phù hợp.
Đáng chú ý, các học viên còn được tiếp cận những nội dung về quản lý, chăm sóc sau đột quỵ. Đây là khâu quan trọng bởi sau khi vượt qua giai đoạn cấp cứu, nhiều người bệnh vẫn phải đối mặt với các di chứng về vận động, ngôn ngữ, nhận thức và tâm lý. Việc chăm sóc liên tục, phục hồi chức năng và dự phòng tái phát cần có sự phối hợp giữa bệnh viện, y tế cơ sở và gia đình.
Phát triển năng lực điều trị chuyên sâu, tạo điểm tựa cho mạng lưới cấp cứu
Song song với việc củng cố năng lực tuyến đầu, Quảng Ninh cũng chú trọng phát triển các cơ sở điều trị chuyên sâu, làm chủ kỹ thuật cao và tăng cường khả năng phối hợp liên chuyên khoa trong cấp cứu đột quỵ.
Tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Quảng Ninh, chuyên ngành hồi sức cấp cứu và đột quỵ đã có những bước phát triển đáng chú ý. Giai đoạn 2022–2024, bệnh viện tiếp nhận điều trị 5.758 lượt người bệnh nặng, nguy kịch với nhiều bệnh cảnh phức tạp. Riêng 6 tháng đầu năm 2025, hơn 1.000 người bệnh được điều trị, với trên 65.500 lượt thủ thuật được thực hiện.
Trong lĩnh vực đột quỵ, bệnh viện triển khai quy trình cấp cứu Code Stroke 24/7, huy động sự phối hợp giữa các chuyên khoa từ tiếp nhận, đánh giá lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh đến điều trị tái thông mạch, hồi sức thần kinh và chăm sóc sau can thiệp.
Các phương pháp điều trị hiện đại như tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, lấy huyết khối cơ học được triển khai, kết hợp ứng dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo RAPID hỗ trợ phân tích hình ảnh, đánh giá tổn thương não và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.
Đặc biệt, chất lượng điều trị đột quỵ của bệnh viện được ghi nhận qua hệ thống giải thưởng của Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO). Từ mức Vàng (Gold) năm 2022, bệnh viện đã vươn lên đạt mức Kim cương (Diamond) năm 2026. Đây là sự ghi nhận đối với nỗ lực chuẩn hóa quy trình cấp cứu, nâng cao chất lượng điều trị và duy trì các tiêu chí chuyên môn theo chuẩn quốc tế.
Hiện nay, Trung tâm Hồi sức tích cực, Chống độc – Đột quỵ của bệnh viện có 68 cán bộ, nhân viên, gồm 21 bác sĩ và 47 điều dưỡng, hộ lý. Đội ngũ được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm trong lĩnh vực cấp cứu, hồi sức và điều trị người bệnh nặng. Cùng với nhân lực, bệnh viện được đầu tư các hệ thống trang thiết bị hiện đại phục vụ hồi sức chuyên sâu, chẩn đoán và điều trị.
Những kết quả này tạo nền tảng để phát triển mô hình điều trị đột quỵ liên hoàn, trong đó người bệnh được tiếp cận từ cấp cứu ban đầu, chẩn đoán, can thiệp, hồi sức đến phục hồi chức năng và dự phòng tái phát.
Theo định hướng phát triển đến năm 2030, Trung tâm đặt mục tiêu nâng quy mô lên 100 giường, tiếp tục chuẩn hóa các kỹ thuật nền tảng, phát triển kỹ thuật can thiệp thần kinh chuyên sâu và tăng cường phối hợp đa chuyên khoa. Qua đó, từng bước nâng cao khả năng xử trí người bệnh nặng, phức tạp ngay tại địa phương.
Nhận biết sớm, xử trí đúng – không bỏ lỡ cơ hội điều trị
Bên cạnh năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế, nhận thức của người dân có vai trò rất quan trọng trong việc giảm thời gian từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi được cấp cứu.
Một trong những cách đơn giản để nhận biết dấu hiệu đột quỵ là ghi nhớ quy tắc FAST:
- F – Face (Khuôn mặt): Người bệnh có biểu hiện méo miệng, lệch mặt, nhân trung lệch khi cười.
- A – Arm (Cánh tay): Một bên tay hoặc chân đột ngột yếu, tê bì, không thể nâng lên hoặc giữ được như bình thường.
- S – Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng, không diễn đạt được câu nói hoặc không hiểu lời người khác.
- T – Time (Thời gian): Cần gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, ghi nhớ thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
Ngoài ra, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng tình trạng mất thăng bằng đột ngột, chóng mặt dữ dội, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Người dân cần đặc biệt lưu ý, kể cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn rồi tự hết, bởi đó có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua, cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự.
Khi phát hiện người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115 hoặc liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn vận chuyển đến bệnh viện phù hợp. Không tự ý cho người bệnh uống thuốc, ăn uống, cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc áp dụng các biện pháp dân gian. Nếu người bệnh rối loạn ý thức hoặc khó nuốt, việc cho ăn uống có thể gây sặc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình trạng sức khỏe.
Gia đình cũng cần ghi nhớ thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn ở trạng thái bình thường. Đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ đánh giá cửa sổ điều trị và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.
Về lâu dài, phòng ngừa đột quỵ cần bắt đầu từ việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Người dân nên kiểm tra huyết áp định kỳ, kiểm soát đường huyết và mỡ máu, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động, ăn uống lành mạnh, hạn chế muối, không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia. Những người có bệnh lý tim mạch, đặc biệt là rung nhĩ, cần tuân thủ điều trị và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ.
Kết nối các tuyến y tế – nâng cao cơ hội sống cho người bệnh
Nâng cao năng lực cấp cứu, điều trị đột quỵ không thể chỉ dựa vào một bệnh viện hay một kỹ thuật chuyên sâu riêng lẻ. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều cấp độ chăm sóc, từ nhận biết tại cộng đồng, xử trí ban đầu tại cơ sở y tế đến điều trị chuyên sâu và phục hồi chức năng.
Đối với Quảng Ninh, việc tăng cường đào tạo cho đội ngũ y tế cơ sở, phát triển các trung tâm chuyên sâu, chuẩn hóa quy trình cấp cứu và ứng dụng công nghệ trong chẩn đoán, điều trị đang góp phần củng cố mạng lưới chăm sóc người bệnh đột quỵ.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục duy trì đào tạo liên tục, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn chuyên môn và hỗ trợ tuyến dưới cần được chú trọng. Cùng với đó, các cơ sở y tế cần bảo đảm nhân lực được đào tạo phù hợp, trang thiết bị và phương tiện cấp cứu đáp ứng yêu cầu chuyên môn; xây dựng quy trình phối hợp, chuyển tuyến an toàn, kịp thời đối với những trường hợp vượt quá khả năng điều trị.
Đặc biệt, cần đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng, giúp người dân nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và không chủ quan trước những biểu hiện bất thường. Khi người dân biết cách nhận diện đột quỵ, nhân viên y tế cơ sở có đủ năng lực xử trí ban đầu và bệnh viện chuyên sâu sẵn sàng tiếp nhận, cơ hội điều trị cho người bệnh sẽ được cải thiện đáng kể.
Mỗi phút chậm trễ trong cấp cứu đột quỵ đều có thể làm giảm cơ hội phục hồi của người bệnh. Vì vậy, nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở không chỉ là yêu cầu về chuyên môn mà còn là giải pháp quan trọng để bảo vệ tính mạng và chất lượng cuộc sống của người dân. Từ việc chủ động nhận diện, xử trí ban đầu đến phát triển điều trị chuyên sâu, ngành Y tế Quảng Ninh đang từng bước hướng tới một hệ thống cấp cứu đột quỵ liên kết, hiệu quả, lấy người bệnh làm trung tâm.
Lê Giang
