Sàng lọc sớm để phòng ngừa tiền sản giật thai kỳ

Nỗi lo lớn nhất của hầu hết phụ nữ trong và sau khi mang thai là đối mặt với các tai biến sản khoa. Một trong số đó là hội chứng tiền sản giật khi mang thai – tiền căn của sản giật và được xem là nguyên nhân gây tử vong cao cho mẹ bầu và trẻ sơ sinh. Thống kê trên thế giới cho thấy, có hơn 500.000 phụ nữ tử vong hàng năm do các nguyên nhân liên quan tới thai nghén và sinh nở. Trong đó, hiện tượng tiền sản giật là một trong những biến chứng sản khoa thường gặp với khoảng 5% thai phụ và là một trong những nguyên nhân trực tiếp gây tử vong cho khoảng 17% bà mẹ.

Tiền sản giật là một biến chứng thai kỳ, đặc trưng bởi huyết áp cao và dễ gây tổn thương đến các cơ quan khác, thường là gan và thận. Hiện tượng này có thể xảy ra sớm sau tuần thai thứ 20 và xuất hiện nhiều nhất từ tuần thứ 37, chiếm tỉ lệ khoảng 5-8% trong tổng số phụ nữ mang thai.

Bệnh xuất hiện do các cơ quan bị giảm tưới máu vì mạch máu co thắt và nội mạch phù dày, xuất hiện nhiều ở những thai phụ mắc các bệnh lý liên quan như thận, basedow, tiểu đường… có thể khiến người mẹ bị tổn thương gan, thận, chảy máu, làm thai nhi chậm phát triển, suy thai, thậm chí chết trong tử cung. Tuỳ mức độ nặng nhẹ, tiền sản giật sẽ biểu hiện thành các triệu chứng bất thường như tăng huyết áp đột ngột, thở gấp, co giật… Thế nhưng không phải mẹ bầu nào cũng nhận thức được hết tầm nguy hiểm của biến chứng thai kỳ này.

Tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Móng Cái (cơ sở 2)

Cho đến nay, chưa có một nghiên cứu khoa học nào chứng minh nguyên nhân cụ thế gây nên chứng tiền sản giật. Tuy nhiên, có một vài yếu tố được cho là có nguy cơ gây nên biến chứng nguy hiểm này cho bà bầu như: Thai phụ bị cao huyết áp mãn tính; Mẹ mắc một số rối loạn như máu khó đông, thận, tiểu đường, thừa cân, béo phì; Mẹ sinh con so hoặc đã từng bị tiền sản giật trước đó; Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn trong suốt thai kỳ; Mang thai muộn khi đã ngoài 40 tuổi; Người mẹ có thai bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người mẹ có thai tự nhiên.

Tiền sản giật là một trong những biến chứng thai kỳ vô cùng nguy hiểm. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ của mẹ và thai nhi, thậm chí gây tử vong cho cả hai mẹ con nếu biến chứng nặng. Chia sẻ về vấn đề này, bác sĩ CKI Tô Thị Ngọc Bích – Bệnh viện ĐKKV Móng Cái (cơ sở 2) cho biết: Tiền sản giật là giai đoạn đầu của sản giật và có thể gây ra một vài biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Đối với mẹ tiền sản giật biến chứng nguy hiểm nhất của sản giật, biến chứng này là tình trạng mẹ bầu bị co giật mạnh, gây tổn thương não, có thể dẫn tới tử vong. Sản giật cũng có thể gặp hiện tượng chảy máu như xuất huyết võng mạc, rau bong non, chảy máu trong gan. Một biến chứng khác là huyết áp quá cao gây tai biến mạch máu não, đột quỵ, bong võng mạc và suy tim. Biến chứng suy giảm chức năng gan và rối loạn đông máu. Đối với thai nhi có thể xảy ra các biến chứng với thai nhi như thai chết lưu, thai chậm phát triển trong tử cung, đẻ non do tiền sản giật nặng. Tiền sản giật nặng có thể tiến triển thành hội chứng HELP, tan huyết, tăng men gan và giảm tiểu cầu.

Khám thai định kì để kịp thời phát hiện những bất thường của thai nhi

Biểu hiện của tiền sản giật gồm 3 triệu chứng chính là tăng huyết áp, tăng protein niệu và phù. Cụ thể: huyết áp của mẹ bầu thường ở trong mức 140/90 mmHg (minimet thuỷ ngân); dư thừa protein trong nước tiểu; suy giảm thị lực, nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng; đau bụng trên và đau nhiều ở dưới xương sườn phía bên phải; tăng cân đột ngột không rõ nguyên nhân, có thể tăng tới 2kg/tuần; thường xuyên nhức đầu, chóng mặt; lượng nước tiểu giảm sút… Những dấu hiệu trên cũng có thể là biểu hiện của một số bệnh lý khác hoặc chỉ là thay đổi thông thường trong thai kỳ. Tuy nhiên để chủ động trong việc theo dõi sức khoẻ và đảm bảo cho thai nhi được phát triển khoẻ mạnh, khi có những dấu hiệu trên mẹ bầu nên đến ngay các cơ sở y tế để được khám và chẩn đoán kịp thời.

Thông tin về một số phương pháp phổ biến thường được sử dụng để chẩn đoán tiền sản giật hiện nay, bác sĩ Bích cho biết: Các chẩn đoán để xác định nguy cơ tiền sản giật bao gồm thăm khám tiền sử bệnh cùng các xét nghiệm cần thiết, thứ nhất là đo huyết áp, tăng huyết áp mới khởi phát, xét nghiệm nước tiểu, kiểm tra protein niệu. Trong trường hợp không có protein niệu, tiền sản giật cũng được chẩn đoán nếu phụ nữ mang thai có tăng huyết áp mới khởi phát cộng thêm khởi phát bất cứ điều nào sau đây: giảm tiểu cầu, suy thận, chức năng gan bị tổn thương, phù phổi, triệu chứng não hoặc thị giác. Ngoài ra làm các xét nghiệm để tiên lượng tiền sản giật: siêu âm đo dople động mạch tử cung làm khi tuổi thai từ 11-13 tuần 6 ngày có giá trị trong dự đoán sớm tiền sản giật ở những thai phụ có thai nghén nguy cơ cao.

Bệnh lý tiền sản giật không có biện pháp điều trị đặc hiệu. Ngừng thai kỳ là cách điều trị triệt để duy nhất. Nếu tiền sản giật xuất hiện sớm, diễn biến nặng, việc ngừng thai kỳ sẽ khiến em bé đối diện với tình trạng sơ sinh non tháng rất nặng thậm chí nhiều trẻ không có cơ hội sống sót. Hiện nay đa phần thai phụ thực hiện sàng lọc trước sinh chỉ nhằm phát hiện bệnh lý cho em bé trong bụng mà bỏ qua tình trạng của mẹ. Tiền sản giật gặp ở 3-5% thai phụ, tức là cứ 100 bà bầu sẽ có 3-5 người mắc bệnh lý này, ở nhiều nơi trên thế giới con số này là 8/100 thai phụ. Hiện nay, bệnh lý này có thể được sàng lọc ở giai đoạn tuần thai 11 đến 13 tuần 6 ngày để chỉ ra người có nguy cơ cao sẽ mắc. Nếu được can thiệp và điều trị dự phòng sớm có thể giảm hơn 60% nguy cơ mắc tiền sản giật ở phụ nữ mang thai, đặc biệt với tiền sản giật non tháng trước 32, 34 tuần tỷ lệ giảm đạt hơn 80%. Do đó, khuyến cáo thai phụ không nên chủ quan với bệnh lý tiền sản giật, chú ý thời điểm tuần thai thứ 11 – 14 nên thực hiện sàng lọc tiền sản giật để phát hiện bệnh kịp thời.

Điều trị và can thiệp tiền sản giật là điều không ai mong muốn, tuy nhiên hiện nay vì chưa có nghiên cứu nào chỉ rõ được nguyên nhân gây tiền sản giật nên cũng chưa có một biện pháp nào có khả năng phòng ngừa triệt để biến chứng nguy hiểm này cho bà bầu. Chính vì vậy, điều quan trọng và cấp thiết nhất chính là dự phòng tiền sản giật với các biện pháp hợp lý. Trong 3 tháng đầu của thai kì mẹ nên sàng lọc tiền sản giật để có phương án chủ động phòng ngừa và điều trị, 3 tháng cuối nên thường xuyên kiểm soát huyết áp, cân nặng. Nếu có bất cứ dấu hiệu bất thường nào phải đến gặp bác sĩ ngay. Khám thai định kỳ là khâu cơ bản và đơn giản nhất giúp bác sĩ và bà bầu có thể theo dõi sát sao và quản lý sức khoẻ thai kỳ; Thường xuyên theo dõi huyết áp và tiến hành xét nghiệm đo protein nước tiểu. Khi thai nhi được 12-14 tuần tuổi thì tiến hành làm xét nghiệm tiền sản giật; Xây dựng chế độ ăn đủ chất, đủ dinh dưỡng, bổ sung canxi, uống đủ nước, giảm muối trong bữa ăn, luôn giữ ấm cho cơ thể. Không nên mang thai con đầu trước 17 tuổi hoặc sau 36 tuổi; tránh xa thuốc lá và các chất gây nghiện.

Tiền sản giật là tình trạng rất nguy hiểm đối với mẹ bầu, do đó phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị kịp thời là việc làm cần thiết mà các mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý để bảo vệ sức khoẻ của cả mẹ và thai nhi./.

Thanh Nga (CDC)