Một học sinh khỏe mạnh không chỉ là một học sinh ít ốm đau. Sức khỏe học đường còn gắn với khả năng học tập, sự phát triển thể chất, tinh thần, khả năng thích ứng với môi trường và hình thành những thói quen có lợi cho sức khỏe trong suốt cuộc đời. Bởi vậy, phía sau mỗi giờ học bình thường, mỗi ngày đến trường an toàn là sự hiện diện âm thầm nhưng cần thiết của công tác y tế trường học.
Tại phường Quảng Yên, Trạm Y tế phường xác định y tế trường học là một nội dung quan trọng trong công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Từ tuyến y tế cơ sở, công tác này hướng tới mục tiêu chủ động phòng ngừa nguy cơ, phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và tăng cường kiến thức, kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe cho học sinh. Đây cũng là một trong những nội dung được xác định trong nhóm nhiệm vụ chuyên môn của Trạm Y tế.
Không đợi bệnh xuất hiện mới chăm sóc sức khỏe
Điểm cốt lõi của y tế trường học là chuyển từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang chủ động phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe.
Trong môi trường học đường, một vấn đề sức khỏe nếu được nhận diện sớm có thể giúp hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến việc học tập và sinh hoạt của trẻ. Ngược lại, nếu các dấu hiệu bất thường bị bỏ qua, vấn đề tưởng như nhỏ có thể trở thành rào cản đối với quá trình phát triển của học sinh.
Chính vì vậy, công tác y tế trường học cần được đặt trong mối liên hệ với toàn bộ hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu. Không chỉ là xử trí một trường hợp học sinh bị ốm trong giờ học, y tế trường học còn bao gồm việc truyền thông, hướng dẫn phòng bệnh, nâng cao nhận thức về vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, dinh dưỡng, vận động và những hành vi có lợi cho sức khỏe.
Trạm Y tế phường Quảng Yên khám sàng lọc sức khỏe cho học sinh. (Ảnh: TYT Quảng Yên)
Đây là cách tiếp cận phù hợp với vai trò của y tế cơ sở: đưa hoạt động chăm sóc sức khỏe đến gần người dân hơn, đồng thời tạo ra những “lớp bảo vệ” ngay từ cộng đồng.
Từ kiến thức y tế đến hành vi của học sinh
Một trong những giá trị quan trọng của y tế trường học nằm ở khả năng biến kiến thức sức khỏe thành hành vi hằng ngày.
Với học sinh, những thông điệp về sức khỏe nếu được truyền tải đúng cách sẽ không chỉ dừng lại trong lớp học. Một em biết rửa tay đúng cách có thể hình thành thói quen vệ sinh cá nhân; một em hiểu cách phòng bệnh truyền nhiễm có thể chủ động bảo vệ bản thân và những người xung quanh; một em nhận biết được dấu hiệu bất thường về sức khỏe sẽ biết tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì chủ quan hoặc tự xử trí không phù hợp.
Do đó, truyền thông giáo dục sức khỏe trong trường học cần hướng tới những nội dung gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi và có khả năng áp dụng ngay trong đời sống.
Trạm Y tế phường Quảng Yên truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên cho các em học sinh. (Ảnh: TYT Quảng Yên)
Đối với Trạm Y tế phường Quảng Yên, truyền thông giáo dục sức khỏe là một nội dung chuyên môn riêng bên cạnh các chương trình phòng, chống bệnh truyền nhiễm, tiêm chủng mở rộng, phòng, chống bệnh không lây nhiễm, dinh dưỡng cộng đồng và y tế trường học. Cách tổ chức này cho thấy y tế trường học cần được đặt trong một hệ thống chăm sóc sức khỏe dự phòng rộng hơn, thay vì xem đây là một hoạt động đơn lẻ.
Khi nhà trường, gia đình và y tế cùng nhìn về một hướng
Không một lực lượng nào có thể thực hiện hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe học sinh nếu hoạt động riêng lẻ.
Nhà trường là nơi học sinh dành phần lớn thời gian trong ngày. Gia đình là môi trường hình thành thói quen sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Trong khi đó, Trạm Y tế là lực lượng có chuyên môn y tế, giữ vai trò hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn và triển khai các hoạt động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe theo chức năng được giao.
Sự kết nối giữa ba chủ thể này tạo nên một mạng lưới chăm sóc sức khỏe gần với học sinh nhất.
Khi giáo viên nhận thấy một học sinh có dấu hiệu bất thường, khi phụ huynh chủ động trao đổi về tình trạng sức khỏe của con, khi cán bộ y tế có thông tin để tư vấn và hướng dẫn xử trí phù hợp, việc chăm sóc sức khỏe sẽ không còn là những hoạt động rời rạc mà trở thành một quá trình liên tục.
Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của y tế trường học: không chỉ chăm sóc học sinh tại trường mà còn tạo ra sự liên thông giữa nhà trường, gia đình và hệ thống y tế cơ sở.
Y tế trường học không chỉ chăm sóc học sinh tại trường mà còn tạo ra sự liên thông giữa nhà trường, gia đình và hệ thống y tế cơ sở. (Ảnh: TYT Quảng Yên)
Phòng bệnh từ trường học là đầu tư cho sức khỏe cộng đồng
Một đứa trẻ hôm nay là một người trưởng thành trong tương lai. Những thói quen được hình thành ở tuổi học đường có thể theo các em trong nhiều năm sau đó.
Nếu học sinh được trang bị kiến thức đúng về phòng bệnh, dinh dưỡng, vệ sinh, vận động và chăm sóc sức khỏe; nếu các vấn đề sức khỏe được phát hiện sớm; nếu gia đình và nhà trường cùng quan tâm đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ, những lợi ích mang lại sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi trường học.
Ở góc độ cộng đồng, đó chính là đầu tư cho sức khỏe của thế hệ tương lai.
Vì vậy, y tế trường học cần được nhìn nhận không đơn thuần là một chương trình chuyên môn của ngành Y tế mà là một phần của quá trình xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện. Trong đó, tuyến y tế cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi gần dân, gần trường học và có điều kiện kết nối trực tiếp với cộng đồng.
Đồng hành để mỗi ngày đến trường là một ngày khỏe mạnh
Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu chăm sóc sức khỏe học sinh ngày càng đa dạng. Bên cạnh phòng, chống bệnh truyền nhiễm, công tác y tế trường học cần tiếp tục quan tâm đến dinh dưỡng, sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, vệ sinh môi trường và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Điều đó đòi hỏi hoạt động y tế trường học phải được thực hiện thường xuyên, chủ động và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp.
Với Trạm Y tế phường Quảng Yên, việc đưa y tế trường học vào nhóm nhiệm vụ phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng thể hiện định hướng lấy dự phòng làm trọng tâm, chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ cơ sở.
Bởi chăm sóc sức khỏe cho học sinh không chỉ là xử lý một vấn đề sức khỏe khi nó xuất hiện. Quan trọng hơn, đó là quá trình tạo dựng kiến thức, kỹ năng và môi trường để mỗi học sinh biết cách bảo vệ chính mình.
Từ một buổi truyền thông, một lần tư vấn, một hoạt động phòng bệnh hay một sự phối hợp kịp thời giữa nhà trường và y tế, những giá trị ấy được tích lũy từng ngày.
Và khi mỗi học sinh khỏe mạnh hơn, chủ động hơn trong chăm sóc bản thân, đó cũng là lúc công tác y tế trường học đang góp phần vun đắp một cộng đồng khỏe mạnh hơn từ hôm nay và cho cả tương lai.
Mạnh Hùng, Ngọc Phượng – CDC QN
