Làm cha mẹ không chỉ bắt đầu từ khi một em bé chào đời. Sự chuẩn bị có thể bắt đầu sớm hơn, từ khi hai người quyết định gắn bó với nhau và có kế hoạch xây dựng gia đình. Khám sức khỏe tiền hôn nhân, kiểm tra sức khỏe sinh sản trước khi mang thai, tư vấn di truyền và thực hiện đầy đủ các mốc sàng lọc trong thai kỳ là những bước chủ động giúp các cặp đôi nhận diện nguy cơ, bảo vệ sức khỏe của chính mình và tạo nền tảng cho một thai kỳ an toàn hơn.
Chủ động từ trước khi mang thai
Trước đây, không ít cặp vợ chồng chỉ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe sinh sản khi đã kết hôn hoặc khi mong muốn có con trong thời gian dài nhưng chưa đạt được. Tuy nhiên, theo các chuyên gia sản khoa, việc kiểm tra sức khỏe trước hôn nhân và trước khi mang thai có thể giúp mỗi người hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của bản thân, phát hiện một số nguy cơ tiềm ẩn và có kế hoạch phù hợp trước khi bước vào thai kỳ.
Đặc biệt, có những vấn đề sức khỏe không biểu hiện rõ ra bên ngoài nhưng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản hoặc sức khỏe của thai nhi. Một số bệnh lý di truyền cũng có thể liên quan đến tình trạng mang gene bệnh của cả hai vợ chồng. Khi được phát hiện trước khi mang thai, các cặp đôi có thể được tư vấn và đánh giá nguy cơ, từ đó chủ động hơn trong kế hoạch sinh con.
Tại Quảng Ninh, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã triển khai các hoạt động tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân và chăm sóc sức khỏe sinh sản, trong đó chú trọng phát hiện những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thế hệ sau. Việc tiếp cận dịch vụ trước khi mang thai giúp các cặp đôi có thêm thông tin để chuẩn bị về sức khỏe, dinh dưỡng, tiêm chủng và những yếu tố cần thiết khác trước khi bước vào thai kỳ.
Theo các bác sĩ, khám sức khỏe tiền hôn nhân không phải là một thủ tục bắt buộc mà là bước chuẩn bị mang tính chủ động. Người khỏe mạnh cũng có thể đi khám để biết mình có những yếu tố nguy cơ nào cần lưu ý, thay vì chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc khi quá trình mang thai gặp khó khăn.
Phát hiện sớm nguy cơ để có thêm lựa chọn
Ý nghĩa của việc chuẩn bị trước khi mang thai càng rõ hơn đối với những bệnh lý có yếu tố di truyền. Tan máu bẩm sinh là một ví dụ. Người mang gene bệnh thường không có biểu hiện bệnh rõ ràng nhưng nếu cả hai vợ chồng cùng mang gene bệnh, nguy cơ sinh con mắc bệnh có thể tăng lên. Khi phát hiện tình trạng mang gene trước hôn nhân hoặc trước khi mang thai, cặp đôi có thể được tư vấn chuyên môn và thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết để đánh giá nguy cơ cho thai nhi.
Tại Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh, việc tư vấn và sàng lọc các bệnh lý di truyền được gắn với chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng dân số. Bệnh viện từng ghi nhận và điều trị cho hơn 60 bệnh nhi mang gene bệnh Thalassemia, cho thấy nhu cầu phát hiện và quản lý các bệnh lý di truyền vẫn là vấn đề cần được quan tâm.
Tuy nhiên, chuẩn bị cho việc làm cha mẹ không chỉ dừng ở việc phát hiện bệnh lý. Một thai kỳ khỏe mạnh còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của người mẹ trước khi mang thai, dinh dưỡng, tiêm chủng, việc sử dụng thuốc, các bệnh lý nền và nhiều yếu tố khác. Vì vậy, với những cặp đôi đang có kế hoạch sinh con, việc thăm khám và nhận tư vấn từ nhân viên y tế trước khi mang thai có thể giúp xác định những vấn đề cần điều chỉnh ngay từ đầu.
Khi chủ động tiếp tục trong suốt thai kỳ
Nếu khám sức khỏe trước khi mang thai là bước chuẩn bị, thì quản lý thai nghén và sàng lọc trước sinh là quá trình tiếp nối. Việc khám thai đúng lịch, thực hiện các xét nghiệm và siêu âm theo chỉ định giúp bác sĩ theo dõi sự phát triển của thai nhi, đồng thời phát hiện những dấu hiệu bất thường để có hướng xử trí hoặc tư vấn phù hợp.
Một trong những nguy cơ sản khoa được đặc biệt quan tâm là tiền sản giật. Đây là tình trạng có thể gây biến chứng nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời. Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã triển khai kỹ thuật sàng lọc tiền sản giật trong 3 tháng đầu thai kỳ theo mô hình của Tổ chức Y học bào thai (FMF). Trong giai đoạn từ tháng 11/2023 đến tháng 12/2025, có 1.335 thai phụ đồng ý tham gia nghiên cứu và 1.187 trường hợp đủ điều kiện được theo dõi, phân tích đến khi kết thúc thai kỳ.
Việc triển khai sàng lọc từ sớm có ý nghĩa trong nhận diện nhóm thai phụ có nguy cơ cao, qua đó bác sĩ có thể tư vấn biện pháp dự phòng và theo dõi phù hợp. Đây cũng là cách tiếp cận ngày càng được chú trọng trong sản khoa hiện đại: thay vì chỉ xử trí khi biến chứng xảy ra, nguy cơ được nhận diện sớm hơn để có thể chủ động phòng ngừa và quản lý.
Bên cạnh tiền sản giật, thai phụ còn có thể đối mặt với nhiều nguy cơ khác trong thai kỳ như đái tháo đường thai kỳ, thai chậm phát triển, bất thường bánh rau, sinh non hoặc các bất thường về cấu trúc và di truyền của thai. Vì vậy, một thai kỳ khỏe mạnh không chỉ phụ thuộc vào việc người mẹ cảm thấy khỏe mà cần được theo dõi bằng các mốc khám và sàng lọc phù hợp.
Chuẩn bị cho một em bé khỏe mạnh từ sớm
Sự chủ động của các cặp đôi trong chăm sóc sức khỏe sinh sản cũng đang thay đổi cách nhìn về hành trình làm cha mẹ. Nếu trước đây việc khám sức khỏe thường được thực hiện khi có triệu chứng hoặc khi đã mang thai, thì hiện nay ngày càng có nhiều cơ sở y tế khuyến khích người dân tiếp cận dịch vụ từ trước khi kết hôn và trước khi có kế hoạch sinh con.
Với ngành Y tế, điều này cũng phù hợp với định hướng chuyển từ tư duy điều trị sang chủ động phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe theo vòng đời. Việc Quảng Ninh triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc trên diện rộng trong năm 2026 cũng tạo thêm điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y tế sớm hơn, thay vì chỉ đến bệnh viện khi đã xuất hiện bệnh lý.
Đối với mỗi cặp đôi, sự chủ động ấy có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: kiểm tra sức khỏe trước hôn nhân, đánh giá sức khỏe sinh sản, tiêm chủng đầy đủ, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và lối sống, kiểm soát các bệnh lý nền, đồng thời tìm hiểu những xét nghiệm hoặc sàng lọc cần thiết trước và trong thai kỳ. Khi có kế hoạch sinh con, việc trao đổi với bác sĩ sẽ giúp mỗi người biết mình cần chuẩn bị gì thay vì tự tìm kiếm và áp dụng thông tin không được kiểm chứng.
Một đứa trẻ khỏe mạnh không phải là kết quả của sự may mắn. Đó là thành quả của nhiều yếu tố, trong đó có sự chuẩn bị của cha mẹ, sự theo dõi của nhân viên y tế và khả năng phát hiện sớm những nguy cơ trong suốt quá trình từ trước khi mang thai đến khi em bé chào đời.
Làm cha mẹ vì thế không nhất thiết phải bắt đầu từ khoảnh khắc nhìn thấy hai vạch trên que thử thai. Hành trình ấy có thể bắt đầu sớm hơn, từ một cuộc khám sức khỏe, một buổi tư vấn, một xét nghiệm cần thiết hay đơn giản là quyết định tìm hiểu nghiêm túc về sức khỏe của chính mình.
Chủ động trước một bước không chỉ giúp cha mẹ chuẩn bị tốt hơn cho thai kỳ, mà còn góp phần đặt những nền móng đầu tiên cho một thế hệ khỏe mạnh.
Lê Giang
