Thời tiết chuyển mùa, trẻ trở lại trường, hoạt động giao tiếp và tập trung đông người gia tăng là những yếu tố có thể tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp lây lan. Chủ động phòng cúm từ sớm, nhận biết dấu hiệu bệnh và xử trí đúng cách là những việc mỗi gia đình cần lưu ý để bảo vệ sức khỏe.
Cúm mùa: Không chỉ là một cơn sốt, ho thông thường
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi rút cúm gây ra, trong đó vi rút cúm A và B là những tác nhân lưu hành chủ yếu. Bệnh có khả năng lây truyền nhanh từ người sang người qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện; đồng thời có thể lây gián tiếp khi tay tiếp xúc với bề mặt nhiễm vi rút rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Nguy cơ lây truyền có thể tăng trong môi trường kín, đông người.
Các triệu chứng cúm thường xuất hiện tương đối đột ngột, gồm sốt hoặc ớn lạnh, ho, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Một số trẻ có thể xuất hiện nôn hoặc tiêu chảy. Phần lớn người khỏe mạnh có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, tuy nhiên cúm vẫn có thể gây biến chứng nặng ở một số trường hợp.
Đáng lưu ý, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính… có nguy cơ diễn biến nặng và gặp biến chứng cao hơn. Các biến chứng có thể bao gồm viêm phổi, suy hô hấp, làm nặng bệnh nền và trong trường hợp nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng.
Giao mùa – chủ động phòng cúm từ những việc đơn giản
Tại Việt Nam, cúm có thể lưu hành quanh năm, với những giai đoạn gia tăng hoạt động khác nhau. Vì vậy, không nên chỉ chờ đến khi số ca mắc tăng cao mới bắt đầu thực hiện các biện pháp phòng bệnh. WHO khuyến cáo kết hợp nhiều biện pháp để giảm nguy cơ mắc và lây truyền cúm.
1. Giữ vệ sinh tay, hạn chế đưa tay lên mặt
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, nhất là sau khi ho, hắt hơi, sau khi từ bên ngoài trở về, trước khi ăn và trước khi chăm sóc trẻ.
Hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng, bởi đây là những vị trí virus có thể xâm nhập vào cơ thể.
2. Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi
Khi ho, hắt hơi, nên sử dụng khăn giấy hoặc che bằng khuỷu tay; bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định và rửa tay sau đó.
Đối với người đang có triệu chứng viêm đường hô hấp, việc chủ động hạn chế tiếp xúc gần và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ người xung quanh.
3. Giữ môi trường sống, học tập và làm việc thông thoáng
Tăng cường thông khí, mở cửa sổ hoặc cửa ra vào khi điều kiện cho phép; hạn chế ở lâu trong không gian kín, đông người.
Tại gia đình và trường học, cần chú ý vệ sinh các khu vực sinh hoạt chung, đồ dùng, đồ chơi và duy trì môi trường sạch sẽ, thông thoáng. Đây cũng là những biện pháp được CDC Quảng Ninh khuyến cáo trong phòng, chống cúm mùa.
4. Có triệu chứng cúm – chủ động hạn chế lây bệnh
Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, sổ mũi, đau đầu, đau mỏi người, mệt mỏi, người bệnh nên nghỉ ngơi và hạn chế tiếp xúc gần với người khác.
Nếu cần đến cơ sở y tế hoặc nơi đông người, cần thực hiện các biện pháp phù hợp để hạn chế lây nhiễm cho cộng đồng.
Không tự ý sử dụng thuốc kháng vi rút hoặc các thuốc điều trị cúm khi chưa được bác sĩ thăm khám và chỉ định. CDC Quảng Ninh khuyến cáo người có triệu chứng nghi cúm cần liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí phù hợp.
5. Quan tâm đặc biệt đến nhóm có nguy cơ cao
Trong một gia đình, khi có người mắc cúm, cần đặc biệt hạn chế tiếp xúc với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch.
Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm, tiêm vắc xin cúm hằng năm là một biện pháp dự phòng quan trọng. WHO khuyến cáo tiêm vắc xin cúm theo mùa, đặc biệt đối với các nhóm có nguy cơ cao. Vắc xin không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc cúm, nhưng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm mức độ nghiêm trọng, biến chứng khi mắc.
Nếu lựa chọn tiêm phòng, nên chủ động từ sớm
Virus cúm thường xuyên biến đổi, trong khi miễn dịch sau tiêm cũng suy giảm theo thời gian, vì vậy vắc xin cúm được khuyến cáo sử dụng hằng năm.
Sau khi tiêm, cơ thể cần khoảng 2 tuần để hình thành đáp ứng miễn dịch. Do đó, chủ động tiêm trước giai đoạn cúm gia tăng sẽ tạo điều kiện để cơ thể có thời gian hình thành bảo vệ. Tuy nhiên, nếu cúm đã bắt đầu lưu hành, việc tiêm phòng vẫn có thể mang lại lợi ích.
Điều quan trọng là người dân nên được tư vấn để lựa chọn thời điểm và loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng.
KHUYẾN CÁO
Theo khuyến cáo chuyên môn của CDC Quảng Ninh, phòng cúm cần được thực hiện đồng bộ: giữ vệ sinh cá nhân, che miệng khi ho – hắt hơi, giữ môi trường thông thoáng, hạn chế tiếp xúc khi có triệu chứng, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động tiêm phòng phù hợp.
Đặc biệt, người thuộc nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát khi xuất hiện triệu chứng cúm. Không nên chủ quan với biểu hiện bệnh tăng dần hoặc kéo dài.
Khi nào người mắc cúm cần đi khám?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc triệu chứng diễn biến nặng như:
- Sốt cao kéo dài, không đáp ứng với thuốc hạ sốt;
- Khó thở, đau ngực, tím môi;
- Mệt mỏi nhiều, lơ mơ, co giật;
- Ho nhiều, tình trạng bệnh tăng nặng hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường;
- Đặc biệt lưu ý khi người bệnh là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền.
- Khi có dấu hiệu chuyển nặng cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Cúm mùa có thể xuất hiện và lây lan trong cộng đồng, nhưng mỗi người đều có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây truyền bằng những hành động thiết thực. Chủ động từ sớm chính là cách bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Quỳnh Trang (CDC QN)
